آيا رواياتي از ائمه ـ عليهم السلام ـ در مورد علوم غريبه موجود مي باشد؟ ونظر اما مان(ع) در این رابطه چیست؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

آيا رواياتي از ائمه ـ عليهم السلام ـ در مورد علوم غريبه موجود مي باشد؟  ونظر اما مان(ع) در این رابطه چیست؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

{Jطلسمات، سحر، رمل، جفر، تنجيم، علوم اعداد، شعبده، فال و طيره، کيميا، المغناطيسي، احضار ارواح، احضار جنّيان، شيطان شناسي، جنّ شناسي، تنويم و غيره از جمله مصاديق و گونه هاي علوم غريبه هستند که به برخي از آن ها در قرآن و روايات اشاره شده است. نقد و بررسي تمام اين مصاديق و گونه ها، کتاب مستقلي را مي طلبد. در اين مختصر به چند آيه و روايت درباره آن اشاره مي شود و در پايان توضيح و تحليل کوتاهي پيرامون آن ارايه مي شود.

هر چند از علوم غريبه در قرآن کريم و روايات تعريف ارايه نشده است ولي مصاديق و گونه هاي زيادي از آن مورد بررسي قرار گرفت.

در قرآن کريم در مورد سحر، کهانت، فال بد زدن، چشم زدن و برخي ديگر از گونه هاي علوم غريبه مطالب زيادي آمده است. در مورد سحر آيات زيادي وارد شده است و آن را مردود شمرده است.

از جمله آمده است: «ساحران فرعون» گفتند:(( اي موسي يا تو (وسايل جادويت را) بيفکن و يا ما افکنده باشيم؟... پس حقيقت جا افتاد و آن چه آنها مي کردند باطل شد، پس (همه فرعونيان) در آن مغلوب شدند و خوار و شکست خورده گشتند و جادوگران (بي اختيار) به سجده افتادند)).[1]

از رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در مورد مردود شمردن کهانت و سحر روايت شده که: ((پنج دسته وارد بهشت نشوند: شراب خوار، ساحر، قاطع رحم، کاهن و سخن چين)).[2]

در مورد کيميا آمده است: سعيد بن مسيّب گفت:(( موسي ـ عليه السلام ـ علم کيميا مي دانست که ثلثي از آن را به يوشع بن نون آموخت و ثلثي به کالب بن يوقنا و ثلثي به قارون که هر يک در صنعت ناتمام بودند)).[3] از امام صادق ـ عليه السلام ـ نيز روايت شده که:(( قارون علم کيميا مي دانست و ثروت بي شمار خود را از آن طريق به دست آورد)).[4]

امام علي ـ عليه السلام ـ در نهج البلاغه مي فرمايند:(( چشم زخم حقيقت دارد، استفاده از نيروهاي مرموز طبيعت حقيقت دارد، سحر و جادو وجود دارد و فال نيک راست است و رويداد بد را بد شگون دانستن درست نيست...».[5]

در مورد رؤيا و تعبير خواب نيز در منابع ديني مطالب فراوان آمده است در قرآن کريم در مورد تعبير خواب مطالب زيادي آمده است، علم رؤيا و تعبير خواب در سوره يوسف[6] بسيار مورد اهميّت است و قرآن کريم از آن به تفصيل در اين سوره ياد مي کند و جهات مختلف آن؛ هم چون خواب ها و تعبيرهاي مختلف و ويژگي هاي معبّر حقيقي و دروغين را تبيين مي نمايد.[7]

خواب ها نيز داراي چند دسته اند در مورد خواب هاي شيطاني در روايت آمده است: «اللهم اني اعوذبک من شرّ الاحلام».[8] خدايا من از بدي خواب هاي شوم و بي اساس به تو پناه مي برم.

حضرت امام حسن عسکري در تفسير آيه {Qوَاتَّبَعُواْ مَا تَتْلُواْ الشَّيَاطِينُ...[9]Q}. فرمود: يهود و ناصبي ها از سحر و شعبده که شياطين مي خواندند پيروي مي کردند و گمان مي کردند اين امور از سليمان پيغمبر بوده که با استفاده از آن به مقام پادشاهي رسيده است.[10]

بنابراين بسياري از علوم غريبه همانند سحر و جادو، شعبده، کهانت، چشم زدن، فال زدن، طلسمات، تعبير خواب و کيميا در قرآن کريم و روايات آمده است برخي از آن ها هر چند واقعيت دارد ولي استفاده از آن مردود است و برخي از گونه هاي آن همانند تعبير خواب و علم کيميا اگر از ناحيه کارشناسان راستين انجام گيرد، مفيد و مورد تأکيد است.

در روايتي از امام صادق ـ عليه السلام ـ آمده است: عمرو بن عبيد بر امام وارد شد و گفت: دوست دارم گناهان کبيره را از روي قرآن بشناسم، امام فرمود: «... و السحر لانّ الله عزّوجل يقول».[11] «... از جمله گناهان کبيره، سحر است، چون خداوند مي فرمايد: به طور مسلم ساحران دريافتند هر کس خريدار سحر باشد، در آخرت هيچ سودي نخواهد برد».[12]

از رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ روايت شده که حضرت فرموده است: «ان السامري القي الي القوم ان موسي ـ عليه السلام ـ انّما قدر ما اتي به لانه کان يتخذ طلسمات علي قوي فلکية فقال للقوم: انا اتخذ لکم طلسمات مثل طلسمه و روّج عليهم ذالک ؛[13] سامري بر قوم خود وارد شد و گفت: قدرت پيدا کردن موسي بر آن چه آورده است به خاطر اين است که او از طلسمات بر قواي فلکيه کمک گرفته است و به قوم خود گفت: من هم چون او از طلسمات کمک مي گيرم و با اين حرف هاي غرض آلود و دروغين پديده طلسمات را در بين آن ها ترويج کرد)).

در روايت ديگری در مورد کهانت، امام صادق ـ عليه السلام ـ فرمود: ((اي اعرابي ما اهل بيت را تکذيب نکنيد چون ما ساحر و کاهن نيستيم و لکن اسمايي از اسماء الهي را تعليم مي دهيم)).[14]

به هر صورت علوم غريبه، يک علم است و واقعيت دارد ولي در حقيقت بودن آن، اختلاف نظر جدّي وجود دارد در بيشتر روايات از آن به عنوان کفر، کذب، گناه کبيره، امر زيان بار، خلاف حقيقت و باطل ياد شده است هر چند صرف دانستن و يا فراگيري آن براي خنثي کردن عملکرد ديگران و يا امور ضروري اشکال ندارد. به عنوان نمونه استاد جوادي آملي در مورد سحر، ذيل آيه 102 سوره بقره مي فرمايند: گوهر سحر مذموم نيست. بنابراين صرف تعليم و تعلّم آن حرام نيست.و تنها چيزي که مذموم و حرام است، عمل به آن است و يا تعليم آن به قصد عمل است سپس تحت عنوان پيام آيه براي معلمان علوم غريبه مي فرمايد: اين آيه هم پيام براي معلمان علوم غريبه دارد که نسبت به جنبه هاي اخلاقي فراگيران آن غافل نباشند و آنان را از سوء استفاده از توان مندي خود بر حذر دارند و هم نقش اساسي نيت در حکم فقهي تعليم سحر خبر مي دهد؛ زيرا مطابق اين آيه، هم شياطين معلّم سحر بودند و هم دو فرشته هاروت و ماروت، امّا شياطين چون نيّتشان ايجاد تفرقه و افساد در جامعه بود، علمشان حرام بلکه موجب کفر گرديده لکن هاروت و ماروت چون قصدشان دفع مفسده بود، عملشان مباح بلکه راجح شد. تعليم سحر از جانب اين دو فرشته از قبيل آموزش دادن امور مربوط به سمّ براي پرهيز از خوردن سمّ و نيز درمان مسموم بود.[15] اين نکته را مي توان در مورد تمام مصاديق و گونه هاي علوم غريبه سرايت داد.

خلاصه و نتيجه گيري: آن چه به عنوان خلاصه و نتيجه گيري قابل بيان است، اين است که:

1. علوم غريبه، اکثر موارد معروف آن واقعيت دارد لکن عالمان به آن ها بسيار اندک هستند

2. در مورد بيشتر مصاديق و گونه هاي علوم غريبه، روايت وارد شده است و عمل به آن ها را مورد نکوهش قرار گرفتند. معصومان ـ عليهم السلام ـ عالم به اين امور بوده اند و شاگرداني در اين جهت تربيت نموده اند.

3. تعليم و تعلم آن ها در صورت نياز و يا براي خنثي سازي عملکرد ديگران به طور اجمال پذيرفته شده است با اين شرط که خلاف اخلاق نباشد و نيّت آن ها غرض آلود نباشد.

4. برخي از علوم غريبه همانند تعبير خواب و علم کيميا از ناحيه افراد کارشناس راستين بسيار ارزشمند است.

5. قرآن کريم در مواد رؤيا و تعبير خواب به ويژه در مورد حضرت يوسف مطالب ارزشمندي ارايه کرده است:

و نيز به تفسير آيات مربوط به احضار تخت بلقيس توسط آصف بن برخيا و علم تعبير خواب در داستان حضرت يوسف و مانند اينها مراجعه شود.J}

 

[1]. حاقه / 42.

[2]. اعراف / 115 ـ 120.

[3]. مستدرک، ج15، باب 71، ص184.

[4]. تفسير جلاء الاذهان و جلاء الاحزان، ج7، ص196، 78 و79 سوره قصص.

[5]. بروجردي، سيد ابراهيم، تفسير جامع، تهران، صدرا، چاپ اول، 1366ش، ج5، ص194.

[6]. يوسف/12/5، 43، 100و111.

[7]. نکونام، محمد رضا، اصول و قواعد تعبير خواب، قم، ظهور شفق، چاپ اول، 1386ش، ص25.

[8]. مجلسي، محمد باقر، بحارالأنوار، ج73، ص209.

[9]. بقره/102.

[10]. داور پناه، ابوالفضل، انوار العرفان في تفسير القرآن، ج2، تهران، صدرا، آواي، 1375ش، ص431.

[11]. عروسي الحويزي، عبدالعلي بن جمعه، نورالثقلين، بيروت، مؤسسه التاريخ العربي، چاپ اول، 1422ق، ج1، ص134.

[12]. بقره /102.

[13]. نيشابوري، حسن، تفسير غرايب القرآن و رغايب الفرقان، ج1، بيروت، دارالکتب العلميه، 1416ق، ص287.

[14]. مجلسي، محمد بار، بحارالأنوار، ج46، باب 5، ص248.

[15]. جوادي آملي، عبدالله، تفسير تسنيم، قم، اسراء، چاپ اول، 1382ش، ج5، ص674.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
12 امرداد 01
بازدید
۵۵۶
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.