آيا اين حديث از حضرت رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ است که: ((دانش بدون ايمان سرچشمه همه گناهان است؟)) آيا اين کلام که يک ساعت تفکر بهتر از هفتاد ساعت عبادت است حديث است ؟
آيا اين حديث از حضرت رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ است که: ((دانش بدون ايمان سرچشمه همه گناهان است؟)) آيا اين کلام که يک ساعت تفکر بهتر از هفتاد ساعت عبادت است حديث است ؟
پرسش
پاسخ
در پاسخ به سوال اول باید گفت :که چنین حدیثی از پیامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در منابع روایی و غیره وجود ندارد و در مورد منشاء بودن علم برای گناهان، قطع نظر از حدیث بودن یا نبودش، باید گفت دانش فی حد ذاته نمی تواند ریشه گناهان باشد زیرا علم ابزار است و بستگی دارد به این که انسان از آن چگونه استفاده کند، مَثَل علم مَثَل چراغ است که این چراغ اگر در دست دزد بیفتد برای گزیده تر بردن کالا و ارتکاب بیشتر گناه نقش مؤثری خواهد داشت چنان که امروزه می بینیم بشر پیشرفت های بی سابقه ای در امور مادی و به خصوص اسلحه سازی کرده است به گونه اي که با محصول دانش و فکر خود یعنی سلاح های اتمی و با فشردن یک دکمه؛ می تواند این کره خاکی را بر سر خود خراب کند و از آن جهنمی بسازد که از این جهت می توان ادعا کرد ممکن است بزرگ ترین گناهان با ابزار «دانش» تحقق یابد در عین حالی که انسان می تواند از دانش خود در جهت خدمت به خلق استفاده کند و علمش را با ایمان به خدا جهت دهی کند به گونه اي که گذشته از تأمین سعادت اخروی، می تواند همین دنیا را برای خود و هم نوعان خود گلستان نماید. بنابراین علم و ایمان در کنار یکدیگر برای آدمی لازم و هر دو متمم و مکمل همدیگر است چون علم، زیبایي فکر و اندیشه انسان و ایمان زیبایی روح و باطن او است.
اما در پاسخ به بخش دیگر سؤال فوق باید گفت: تفکر از اموری است که در روایات فراوانی عبادت شمرده شده است.
1. امام هشتم علی بن موسی الرضا ـ عليه السلام ـ فرموده است: «لیس العبادة کثرة الصلوة و الصوم انما العبادة التفکر فی امر الله عزوجل، عبادت به نماز و روزه بسیار نیست، همانا عبادت به تفکر در کار خدای عز وجل است».[1]
2. نیز در روایتی از امام صادق ـ عليه السلام ـ می خوانیم که:(( تفکر ساعة خیر من عبادة سنة، یک آن تفکر از یک سال عبادت برتر است.))[2]
3. بنان بن عباس از جعفر بن أبان از حسین کرخی از حسن صیقل از امام صادق ـ عليه السلام ـ از رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ روایت کرده است که حضرت می فرماید:
«تفکر ساعة خیر من قیام لیلة ؛ یک لحظه تفکر از شب تا به صبح عبادت کردن بهتر است.))[3]
4. نیز بدون ذکر سلسله سند از امام علی ـ عليه السلام ـ روایت شده که حضرت فرموده است: «تفکر ساعة خیر من عبادة سبعین سنة ؛ یک لحظه تفکر برتر از هفتاد سال عبادت است)).[4]
این روایات و امثال آنکه در آنها روی عدد خاصی از قبیل شصت، هفتاد و... تکیه شده، از نظر سندی معتبر نیست زیرا یا مرسل هستند و سلسله سند اصلا ندارد و یا اگر هم سلسله سند دارد راوی یا راویانی که در سند آمده اند مجهول اند و علماي رجال از آنان اصلا نامی نبرده اند، مثل راوی چهارم، سوم و دوم که در سلسله سند روایت سوم آمده است[5] و یا گفته اند مجهول می باشند[6] نظیر روایت شماره سوم.
ولی اهمیت و عظمت تفکر از نظر قرآن و روایات بر کسی که با قرآن آشنایي داشته باشد پوشیده نیست زیرا کمتر صفحه قرآن را می بینیم که در آن سخن از تعقل، تفکر و تدبر به میان نیامده باشد و دلیل این اهتمام و ترغیب قرآن و روایات به تفکر این نکته است که اگر انسان در امر خدا و نظام عالم خلقت و... فکر کند و به ربوبیت خدا در حد توان بیندیشد و بفهمد که خدا کمال محض و جمال مطلق است و هرجمال و کمالی در جهان صرفا آیه و نشانه ای از خدا دارد و بفهمد که خدا غنی محض است و دیگران فقیر و محتاج او هستند «یاایهاالناس انتم الفقراء...[7]». آنگاه به حقیقت عبادت پی می برد از این جهت تفکر که عبادت علمی است عبادت بدنی و عملی (نماز، روزه و هر کار خیری..) را به دنبال دارد، آن عبادت اصل و این عبادت فرع است، آن ریشه و این شاخه و برگ است و طبیعی است که اصل مقدم بر فرع و ثمره است و از سوی دیگر کمیت و کیفیت عبادت عملی نیز به کمیت و کیفیت عبادت علمی و شناخت انسان از خدا بستگی دارد هر چه تفکر عمیق تر و بیشتر باشد عبادت عملی با کیفیت تر و بیشتر خواهد شد.[8]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1. میزان الحکمة، ج 3 ص 2465، ری شهری، محمد، دار الحدیث، اول، بی تا.
2. اصول کافی، کتاب ایمان و کفر، ج 1 ص 54.
3. مجموعه آثار (تفکر در مورد خلقت و انسان)، شهيد مطهري، ج22، ص764، انتشارات صدرا، بی تا.
[1]. کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، اسوه، چاپ سوم، 1375ش، ج4، ص176.
[2]. میرزا نوری، المستدر ک الوسایل، مؤسسة آل البیت، ج11، ص183.
[3]. شیخ حر عاملی، محمد بن حسن، وسایل الشیعه، بیروت، دارالفکر، ج15، ص197.
[4]. جزایری، سید نعمت الله، نور البراهین، قم، جامعه مدرسین، چاپ اول، 1417ق، ج1، ص79.
[5]. نمازی شاهرودی، علی، مستدرک علم رجال الحدیث، ناشر ابن المؤلف، بی تا، ج2، ص66 و ص83 و 134.
[6]. الجواهری، محمد، المفید من معجم رجال الحدیث، قم، مکتبة المحلاتی، چاپ دوم، 1424ق، ص140.
[7]. فاطر / 15.
[8]. ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، ادب فناي مقربان، قم، مرکز نشر اسرا، چاپ چهارم، 1386ش، ج2، ص417.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 12 امرداد 01
- بازدید
- ۶۷
آيا اين حديث از حضرت رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ است که: ((دانش بدون ايمان سرچشمه همه گناهان است؟)) آيا اين کلام که يک ساعت تفکر بهتر از هفتاد ساعت عبادت است حديث است ؟
- نشان کردن
پرسش
آيا اين حديث از حضرت رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ است که: ((دانش بدون ايمان سرچشمه همه گناهان است؟)) آيا اين کلام که يک ساعت تفکر بهتر از هفتاد ساعت عبادت است حديث است ؟
پاسخ
در پاسخ به سوال اول باید گفت :که چنین حدیثی از پیامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در منابع روایی و غیره وجود ندارد و در مورد منشاء بودن علم برای گناهان، قطع نظر از حدیث بودن یا نبودش، باید گفت دانش فی حد ذاته نمی تواند ریشه گناهان باشد زیرا علم ابزار است و بستگی دارد به این که انسان از آن چگونه استفاده کند، مَثَل علم مَثَل چراغ است که این چراغ اگر در دست دزد بیفتد برای گزیده تر بردن کالا و ارتکاب بیشتر گناه نقش مؤثری خواهد داشت چنان که امروزه می بینیم بشر پیشرفت های بی سابقه ای در امور مادی و به خصوص اسلحه سازی کرده است به گونه اي که با محصول دانش و فکر خود یعنی سلاح های اتمی و با فشردن یک دکمه؛ می تواند این کره خاکی را بر سر خود خراب کند و از آن جهنمی بسازد که از این جهت می توان ادعا کرد ممکن است بزرگ ترین گناهان با ابزار «دانش» تحقق یابد در عین حالی که انسان می تواند از دانش خود در جهت خدمت به خلق استفاده کند و علمش را با ایمان به خدا جهت دهی کند به گونه اي که گذشته از تأمین سعادت اخروی، می تواند همین دنیا را برای خود و هم نوعان خود گلستان نماید. بنابراین علم و ایمان در کنار یکدیگر برای آدمی لازم و هر دو متمم و مکمل همدیگر است چون علم، زیبایي فکر و اندیشه انسان و ایمان زیبایی روح و باطن او است.
اما در پاسخ به بخش دیگر سؤال فوق باید گفت: تفکر از اموری است که در روایات فراوانی عبادت شمرده شده است.
1. امام هشتم علی بن موسی الرضا ـ عليه السلام ـ فرموده است: «لیس العبادة کثرة الصلوة و الصوم انما العبادة التفکر فی امر الله عزوجل، عبادت به نماز و روزه بسیار نیست، همانا عبادت به تفکر در کار خدای عز وجل است».[1]
2. نیز در روایتی از امام صادق ـ عليه السلام ـ می خوانیم که:(( تفکر ساعة خیر من عبادة سنة، یک آن تفکر از یک سال عبادت برتر است.))[2]
3. بنان بن عباس از جعفر بن أبان از حسین کرخی از حسن صیقل از امام صادق ـ عليه السلام ـ از رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ روایت کرده است که حضرت می فرماید:
«تفکر ساعة خیر من قیام لیلة ؛ یک لحظه تفکر از شب تا به صبح عبادت کردن بهتر است.))[3]
4. نیز بدون ذکر سلسله سند از امام علی ـ عليه السلام ـ روایت شده که حضرت فرموده است: «تفکر ساعة خیر من عبادة سبعین سنة ؛ یک لحظه تفکر برتر از هفتاد سال عبادت است)).[4]
این روایات و امثال آنکه در آنها روی عدد خاصی از قبیل شصت، هفتاد و... تکیه شده، از نظر سندی معتبر نیست زیرا یا مرسل هستند و سلسله سند اصلا ندارد و یا اگر هم سلسله سند دارد راوی یا راویانی که در سند آمده اند مجهول اند و علماي رجال از آنان اصلا نامی نبرده اند، مثل راوی چهارم، سوم و دوم که در سلسله سند روایت سوم آمده است[5] و یا گفته اند مجهول می باشند[6] نظیر روایت شماره سوم.
ولی اهمیت و عظمت تفکر از نظر قرآن و روایات بر کسی که با قرآن آشنایي داشته باشد پوشیده نیست زیرا کمتر صفحه قرآن را می بینیم که در آن سخن از تعقل، تفکر و تدبر به میان نیامده باشد و دلیل این اهتمام و ترغیب قرآن و روایات به تفکر این نکته است که اگر انسان در امر خدا و نظام عالم خلقت و... فکر کند و به ربوبیت خدا در حد توان بیندیشد و بفهمد که خدا کمال محض و جمال مطلق است و هرجمال و کمالی در جهان صرفا آیه و نشانه ای از خدا دارد و بفهمد که خدا غنی محض است و دیگران فقیر و محتاج او هستند «یاایهاالناس انتم الفقراء...[7]». آنگاه به حقیقت عبادت پی می برد از این جهت تفکر که عبادت علمی است عبادت بدنی و عملی (نماز، روزه و هر کار خیری..) را به دنبال دارد، آن عبادت اصل و این عبادت فرع است، آن ریشه و این شاخه و برگ است و طبیعی است که اصل مقدم بر فرع و ثمره است و از سوی دیگر کمیت و کیفیت عبادت عملی نیز به کمیت و کیفیت عبادت علمی و شناخت انسان از خدا بستگی دارد هر چه تفکر عمیق تر و بیشتر باشد عبادت عملی با کیفیت تر و بیشتر خواهد شد.[8]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1. میزان الحکمة، ج 3 ص 2465، ری شهری، محمد، دار الحدیث، اول، بی تا.
2. اصول کافی، کتاب ایمان و کفر، ج 1 ص 54.
3. مجموعه آثار (تفکر در مورد خلقت و انسان)، شهيد مطهري، ج22، ص764، انتشارات صدرا، بی تا.
[1]. کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، اسوه، چاپ سوم، 1375ش، ج4، ص176.
[2]. میرزا نوری، المستدر ک الوسایل، مؤسسة آل البیت، ج11، ص183.
[3]. شیخ حر عاملی، محمد بن حسن، وسایل الشیعه، بیروت، دارالفکر، ج15، ص197.
[4]. جزایری، سید نعمت الله، نور البراهین، قم، جامعه مدرسین، چاپ اول، 1417ق، ج1، ص79.
[5]. نمازی شاهرودی، علی، مستدرک علم رجال الحدیث، ناشر ابن المؤلف، بی تا، ج2، ص66 و ص83 و 134.
[6]. الجواهری، محمد، المفید من معجم رجال الحدیث، قم، مکتبة المحلاتی، چاپ دوم، 1424ق، ص140.
[7]. فاطر / 15.
[8]. ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، ادب فناي مقربان، قم، مرکز نشر اسرا، چاپ چهارم، 1386ش، ج2، ص417.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 12 امرداد 01
- بازدید
- ۶۷
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.