در خصوص تفاوت اذان و اقامه و اينكه در روايات به چه ميزان در بجا آوردن اين دو توصيه شده، لطفا مطالبي را برايم ارسال بفرماييد؟
در خصوص تفاوت اذان و اقامه و اينكه در روايات به چه ميزان در بجا آوردن اين دو توصيه شده، لطفا مطالبي را برايم ارسال بفرماييد؟
پرسش
پاسخ
در شريعت اسلام، منظور از «اذان» كلمات مخصوص است كه قبل از نماز واجب يوميه گفته مي شود. و از آن جهت «اذان» ناميده شده است كه موذن با گفتن آن كلمات با صداي بلند دخول وقت نماز را اعلام مي كند.
و در شرع مقدس اسلام «اقامه» كلماتي است كه بعد از اذان و قبل از هر نماز واجب يوميه گفته مي شود. شايد از آن جهت كه نمازگزار با گفتن «اقامه» خود را براي نيت نماز آماده مي كند و با كسي حرف نمي زند تا اينكه با شروع نماز و گفتن «تكبيرة الاحرام» نماز را بر پا نمايد «اقامه» ناميده شده است.
در ظاهر اذان و اقامه تفاوتي كه وجود دارد اين است كه در اذان «الله اكبر» ابتدائي 4 مرتبه گفته مي شود و در اقامه دو مرتبه و نيز «قد قامت الصلوة» دو مرتبه گفته مي شود ولي در اذان گفته نمي شود و لا اله الا الله در اذان دو مرتبه است و در اقامه يك مرتبه. ولي از لحاظ فلسفي هيچ تفاوتي بين اذان و اقامه وجود ندارد و در احاديث بين اذان و اقامه تفاوتي قائل نشده اند. و ظاهرا هر دو داراي يك حكمت و فلسفه هستند. گفتن اذان و اقامه از كارهاي پيش از نماز و زمينه ساز توجه بيشتر به خداوند در نماز است. اذان و اقامه شعاري سكوت شكن، موزون، كوتاه و داراي محتواي بلند و سازنده كه در بردارنده اساسي ترين پايه هاي اعتقادي و جهت گيري عملي مسلمانان است.
درباره تشريع اذان و اقامه از امام صادق ـ عليه السلام ـ نقل شده است كه فرمود: «هنگامي كه جبرئيل اذان را آورد سر مبارك پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بر دامان علي ـ عليه السلام ـ بود. جبرئيل اذان و اقامه را براي پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ تعليم داد. پيامبر سر خود را برداشت، از علي ـ عليه السلام ـ پرسيد: آيا صداي جبرئيل را شنيدي؟ عرض كرد: آري، پيامبر بار ديگر سئوال كرد آيا اذان و اقامه را بخاطر سپردي؟ علي ـ عليه السلام ـ فرمود: آري، پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمود: بلال را (كه صداي رسائي داشت) حاضر كن، اذان و اقامه را به او تعليم ده، علي ـ عليه السلام ـ بلال را حاضر كرد و اذان و اقامه را به او تعليم داد.»[1]
در رواياتي كه از ائمه معصومين وارد شده است، تأكيد و سفارش فراوان در مورد اذان و اقامه فرموده اند به خصوص براي مردها. عمّار ساباطي مي گويد: از امام صادق ـ عليه السلام ـ شنيدم كه مي فرمود: مريض هم وقتي خواست نماز بخواند بايد اذان و اقامه بگويد حتي اگر قادر به تكلّم هم نباشد بايد در دل خود بگويد، سئوال شد اگر دردش شديد باشد؟ فرمود: مريض شديد هم موظف است كه اذان و اقامه بگويد، زيرا نماز بدون اذان و اقامه؛ نماز (كامل) نيست.[2] اين كامل نبودن دليل بر بطلان نماز نمي باشد بلكه از نظر ثواب، اذان و اقامه ارزش نماز را بالا مي برد.
در چندين روايت در مورد آثار و بركات گفتن اذان و اقامه مطالبي از ائمه معصومين ـ عليهم السلام ـ وارد شده كه بيانگر اهتمام آن حضرات به هر دوي اذان و اقامه بوده است.
محمد بن مسلم مي گويد: امام صادق ـ عليه السلام ـ به من فرمود: اگر اذان و اقامه را بگوئي دو صف از ملائكه با تو نماز مي خوانند، و اگر اقامه را بدون اذان بگوئي فقط يك صف از ملائكه با تو نماز خواهند خواند.[3]
در تعدادي از روايات وارد شده به گفتن اذان در نمازهاي صبح و مغرب و اقامه در همه نماز هاي يوميه تأكيد بيشتري شده است حتي از ترك آنها نهي شده است.
ابن سنان از امام صادق ـ عليه السلام ـ نقل مي كند كه حضرت فرمود: در هر نماز، تنها اقامه گفتن كافي است جز نماز صبح و مغرب (كه در آنها بايد اذان هم گفته شود).[4]
در روايت صحيح ديگري صفوان بن مهران از امام صادق ـ عليه السلام ـ نقل مي كند كه حضرت فرمود: جملات اذان و اقامه هر يك دو بار گفته مي شود، در نماز صبح و مغرب حتما بايد اذان و اقامه گفته شود، چه در حضر (خانه) باشد و چه در سفر، زيرا آن دو نماز هيچ گاه قصر نمي شوند و در نماز ظهر و عصر و عشاء فقط اقامه كافي است. ولي در همه نمازهاي يوميه گفتن اذان و اقامه افضل است.[5]
شايد اينكه امام فرمودند در نمازهاي چهار ركعتي مي توان فقط اقامه را گفت بخاطر اين است كه اين نماز ها در مسافرت قصر مي شوند (يعني دو ركعت خوانده مي شوند) لذا براي اين منظور مي توان يكي از اذان و اقامه كه ترجيحا اذان را نگفت هر چند كه گفتن هر دو بهتر است. و نيز از اين روايات فهميده مي شود كه در هر صورت نبايد اقامه را ترك كرد و بر اين اساس به خواندن اقامه تأكيد فراوان شده است.
لذا برخي از فقهاي قديم فتوي داده اند كه در همه نمازهاي يوميه اقامه و در نمازهاي صبح و مغرب اذان واجب است.[6] ولي فتواي مشهور بين فقهاي متأخر اين است كه گفتن اذان و اقامه در همه نمازهاي يوميه مستحب است. و ترك آنها سبب محدوديت از ثواب عظيم خواهد بود. و روايات وارد شده را حمل بر تأكيد مضاعف بر استحباب نموده اند.
بنابراين اذان و اقامه از لحاظ فلسفه وجودي هيچ تفاوتي با هم ندارند مگر در برخي از جملات كه در يكي زياد و در ديگري كمتر است. و در روايات تأكيد فراوان بر هر دو شده است كه در اين صورت برخي از فقها فتوا به وجوب آنها در نماز داده اند.
ولي اكثر فقهاي معاصر گفتن اذان و اقامه را مستحب موكد دانسته و نگفتن آن را باعث از دست دادن ثواب فراوان دانسته كه از ثواب نماز هم كاسته مي شود.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ اذان شعار اسلام، محمد اسماعيل نوري.
2ـ نيكوئي اذان، سيد محمد جلالي.
3ـ اهميت اذان و اقامه، محمد محمدي اشتهاردي.
[1]. محقق حلي، المعتبر، قم، مدرسه امير المومنين ـ عليه السلام ـ ، 1364ش، ج2، ص124.
[2]. شيخ صدوق، علل الشرايع، نجف، مكتبة حيدري، 1386ش، ج2، ص329.
[3]. شيخ طوسي، تهذيب الاحكام، تهران، دارالكتب الاسلاميه، 1365ش،ج2، ص52.
[4]. حر عاملي، وسائل الشيعه، بيروت، داراحياء التراث العربي، (بي تا)، ج4، ص624.
[5]. صدوق، علل الشرايع، همان، ج2، ص337.
[6]. حكيم، مستمسك العروة، قم. مكتبة مرعشي، 1404ق، ج5، ص526.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 3 شهریور 01
- بازدید
- ۱۶۲
در خصوص تفاوت اذان و اقامه و اينكه در روايات به چه ميزان در بجا آوردن اين دو توصيه شده، لطفا مطالبي را برايم ارسال بفرماييد؟
- نشان کردن
پرسش
در خصوص تفاوت اذان و اقامه و اينكه در روايات به چه ميزان در بجا آوردن اين دو توصيه شده، لطفا مطالبي را برايم ارسال بفرماييد؟
پاسخ
در شريعت اسلام، منظور از «اذان» كلمات مخصوص است كه قبل از نماز واجب يوميه گفته مي شود. و از آن جهت «اذان» ناميده شده است كه موذن با گفتن آن كلمات با صداي بلند دخول وقت نماز را اعلام مي كند.
و در شرع مقدس اسلام «اقامه» كلماتي است كه بعد از اذان و قبل از هر نماز واجب يوميه گفته مي شود. شايد از آن جهت كه نمازگزار با گفتن «اقامه» خود را براي نيت نماز آماده مي كند و با كسي حرف نمي زند تا اينكه با شروع نماز و گفتن «تكبيرة الاحرام» نماز را بر پا نمايد «اقامه» ناميده شده است.
در ظاهر اذان و اقامه تفاوتي كه وجود دارد اين است كه در اذان «الله اكبر» ابتدائي 4 مرتبه گفته مي شود و در اقامه دو مرتبه و نيز «قد قامت الصلوة» دو مرتبه گفته مي شود ولي در اذان گفته نمي شود و لا اله الا الله در اذان دو مرتبه است و در اقامه يك مرتبه. ولي از لحاظ فلسفي هيچ تفاوتي بين اذان و اقامه وجود ندارد و در احاديث بين اذان و اقامه تفاوتي قائل نشده اند. و ظاهرا هر دو داراي يك حكمت و فلسفه هستند. گفتن اذان و اقامه از كارهاي پيش از نماز و زمينه ساز توجه بيشتر به خداوند در نماز است. اذان و اقامه شعاري سكوت شكن، موزون، كوتاه و داراي محتواي بلند و سازنده كه در بردارنده اساسي ترين پايه هاي اعتقادي و جهت گيري عملي مسلمانان است.
درباره تشريع اذان و اقامه از امام صادق ـ عليه السلام ـ نقل شده است كه فرمود: «هنگامي كه جبرئيل اذان را آورد سر مبارك پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بر دامان علي ـ عليه السلام ـ بود. جبرئيل اذان و اقامه را براي پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ تعليم داد. پيامبر سر خود را برداشت، از علي ـ عليه السلام ـ پرسيد: آيا صداي جبرئيل را شنيدي؟ عرض كرد: آري، پيامبر بار ديگر سئوال كرد آيا اذان و اقامه را بخاطر سپردي؟ علي ـ عليه السلام ـ فرمود: آري، پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمود: بلال را (كه صداي رسائي داشت) حاضر كن، اذان و اقامه را به او تعليم ده، علي ـ عليه السلام ـ بلال را حاضر كرد و اذان و اقامه را به او تعليم داد.»[1]
در رواياتي كه از ائمه معصومين وارد شده است، تأكيد و سفارش فراوان در مورد اذان و اقامه فرموده اند به خصوص براي مردها. عمّار ساباطي مي گويد: از امام صادق ـ عليه السلام ـ شنيدم كه مي فرمود: مريض هم وقتي خواست نماز بخواند بايد اذان و اقامه بگويد حتي اگر قادر به تكلّم هم نباشد بايد در دل خود بگويد، سئوال شد اگر دردش شديد باشد؟ فرمود: مريض شديد هم موظف است كه اذان و اقامه بگويد، زيرا نماز بدون اذان و اقامه؛ نماز (كامل) نيست.[2] اين كامل نبودن دليل بر بطلان نماز نمي باشد بلكه از نظر ثواب، اذان و اقامه ارزش نماز را بالا مي برد.
در چندين روايت در مورد آثار و بركات گفتن اذان و اقامه مطالبي از ائمه معصومين ـ عليهم السلام ـ وارد شده كه بيانگر اهتمام آن حضرات به هر دوي اذان و اقامه بوده است.
محمد بن مسلم مي گويد: امام صادق ـ عليه السلام ـ به من فرمود: اگر اذان و اقامه را بگوئي دو صف از ملائكه با تو نماز مي خوانند، و اگر اقامه را بدون اذان بگوئي فقط يك صف از ملائكه با تو نماز خواهند خواند.[3]
در تعدادي از روايات وارد شده به گفتن اذان در نمازهاي صبح و مغرب و اقامه در همه نماز هاي يوميه تأكيد بيشتري شده است حتي از ترك آنها نهي شده است.
ابن سنان از امام صادق ـ عليه السلام ـ نقل مي كند كه حضرت فرمود: در هر نماز، تنها اقامه گفتن كافي است جز نماز صبح و مغرب (كه در آنها بايد اذان هم گفته شود).[4]
در روايت صحيح ديگري صفوان بن مهران از امام صادق ـ عليه السلام ـ نقل مي كند كه حضرت فرمود: جملات اذان و اقامه هر يك دو بار گفته مي شود، در نماز صبح و مغرب حتما بايد اذان و اقامه گفته شود، چه در حضر (خانه) باشد و چه در سفر، زيرا آن دو نماز هيچ گاه قصر نمي شوند و در نماز ظهر و عصر و عشاء فقط اقامه كافي است. ولي در همه نمازهاي يوميه گفتن اذان و اقامه افضل است.[5]
شايد اينكه امام فرمودند در نمازهاي چهار ركعتي مي توان فقط اقامه را گفت بخاطر اين است كه اين نماز ها در مسافرت قصر مي شوند (يعني دو ركعت خوانده مي شوند) لذا براي اين منظور مي توان يكي از اذان و اقامه كه ترجيحا اذان را نگفت هر چند كه گفتن هر دو بهتر است. و نيز از اين روايات فهميده مي شود كه در هر صورت نبايد اقامه را ترك كرد و بر اين اساس به خواندن اقامه تأكيد فراوان شده است.
لذا برخي از فقهاي قديم فتوي داده اند كه در همه نمازهاي يوميه اقامه و در نمازهاي صبح و مغرب اذان واجب است.[6] ولي فتواي مشهور بين فقهاي متأخر اين است كه گفتن اذان و اقامه در همه نمازهاي يوميه مستحب است. و ترك آنها سبب محدوديت از ثواب عظيم خواهد بود. و روايات وارد شده را حمل بر تأكيد مضاعف بر استحباب نموده اند.
بنابراين اذان و اقامه از لحاظ فلسفه وجودي هيچ تفاوتي با هم ندارند مگر در برخي از جملات كه در يكي زياد و در ديگري كمتر است. و در روايات تأكيد فراوان بر هر دو شده است كه در اين صورت برخي از فقها فتوا به وجوب آنها در نماز داده اند.
ولي اكثر فقهاي معاصر گفتن اذان و اقامه را مستحب موكد دانسته و نگفتن آن را باعث از دست دادن ثواب فراوان دانسته كه از ثواب نماز هم كاسته مي شود.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ اذان شعار اسلام، محمد اسماعيل نوري.
2ـ نيكوئي اذان، سيد محمد جلالي.
3ـ اهميت اذان و اقامه، محمد محمدي اشتهاردي.
[1]. محقق حلي، المعتبر، قم، مدرسه امير المومنين ـ عليه السلام ـ ، 1364ش، ج2، ص124.
[2]. شيخ صدوق، علل الشرايع، نجف، مكتبة حيدري، 1386ش، ج2، ص329.
[3]. شيخ طوسي، تهذيب الاحكام، تهران، دارالكتب الاسلاميه، 1365ش،ج2، ص52.
[4]. حر عاملي، وسائل الشيعه، بيروت، داراحياء التراث العربي، (بي تا)، ج4، ص624.
[5]. صدوق، علل الشرايع، همان، ج2، ص337.
[6]. حكيم، مستمسك العروة، قم. مكتبة مرعشي، 1404ق، ج5، ص526.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 3 شهریور 01
- بازدید
- ۱۶۲
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.