در حديثي آمده است: طوبي لمن کان عيشه کعيش الکلب ففيه عشرة خصال فينبغي ان يکون کلها في المؤمن: الاول: ليس له مقدار بين الخلق و هو حال المساکين، الثاني، ان يکون فقيرا ليس له مال و لا ملک و هو صفة المجرّدين، الثالث: ليس له مأوي معلوم و الارض کلها له بساط و هو من علامات المتوکلين، الرابع: ان يکون اکثر اوقاته جائعا و هو من علامات الصالحين؛ الخامس: ان ضربه صاحبه (مأة جلدة) لا يترک بابه و هو من علامات المريدين؛ السادس لا ينام من الليل إلا القليل (اليسير) و ذلک من اوصاف المحبين؛ السابع انه يطرد و يخفي ثم يدعي فيجب و لا يحقد و ذلک من علامات الخاشعين؛ الثامن: يرضي (رضي) بما يدفع اليه صاحبه (من الاطعمه) و هو حال القانعين؛ التاسع اکثر عمله السکوت و ذلک من علامات الخائفين؛ العاشر: اذا مات لم يبق منه الميراث و هو حال الزاهدين. آيا اين حديث صحيح است؟
آيا حديث زیر صحیح است؟
پرسش
پاسخ
مصدر اين حديث کدام کتاب است و آيا ترغيب مؤمن به داشتن صفات سگ، توهين به مؤمن نيست؟
بر خلاف آن چه در تصور عمومي رايج است، حيوانات داراي شعور بالايي هستند خداوند در قرآن مجيد، در مقام بيان نبوت و حکومت حضرت سليمان ـ عليه السلام ـ ، داستان غايب شدن هدهد از ديدگاه سليمان ـ عليه السلام ـ را اين گونه ترسيم مي کند:
(سليمان) جوياي حال پرندگان شد و گفت: مرا چه شده است که هدهد را نمي بينم؟ يا شايد از غايبان است؟ قطعا او را به عذابي سخت عذاب مي کنم يا سرش را مي برم مگر آن که دليلي روشن برايم بياورد. پس ديري نپاييد که (هدهد آمد و ) گفت: از چيزي آگاهي يافتم که از آن آگاهي نيافته اي، و براي تو از «سبا» گزارشي درست آوره ام. من آنجا زني را يافتم که بر آنها سلطنت مي کرد و از هر چيزي به او داده شده بود و تختي بزرگ داشت، او و قومش را چنين يافتم که به جاي خدا براي خورشيد سجده مي کنند و شيطان اعمالشان را بر ايشان آراسته و آنان را از راه راست باز داشته بود. در نتيجه به حق، راه نيافته بودند. آري شيطان چنين کرده بود تا براي خدايي که نهان را در آسمان ها و زمين بيرون مي آورد و آن چه را پنهان مي داريد و آن چه را آشکار مي نماييد مي داند، سجده نکنند. خداي يکتا که هيچ خدايي جز او نيست پروردگار عرش بزرگ است.[1]
از اين آيات استفاده مي شود که حيوانات، يکتايي خداوند را درک مي کنند و تفاوت ميان شرک و کفر و توحيد را مي فهمند و به نوع حکومت ها آگاهي دارند و مي دانند که نبايد از حاکمان بر حق، سرپيچي کنند. از اين رو مي توان گفت که حيوانات نيز مي توانند داراي خصال نيک و بد باشند.
امّا در رابطه با سند، اين سخن در منابع معتبر حديثي يافت نشد و ظاهرا ديرينه ترين مصدر، کتاب لئالي الاخبار است که مربوط به قرن چهاردهم مي باشد که تأليف تويسرکاني است و اين کتاب نمي تواند مورد استناد قرار گيرد،چرا که فاصله ميان اين کتاب با عصر امامان ـ عليهم السلام ـ نزديک به سيزده قرن و اندي مي باشد. البته مشابه اين حديث در تفسير روح البيان تأليف «حقي بروسوي اسماعيل» از حسن بصري نقل شده است.
که حتي اين سخن حسن بصري نيز در منابع معتبر حديثي اهل سنت يافت نشد و تفسير روح البيان هم مربوط به قرن دوازدهم مي باشد. از اين رو انتساب اين حديث به امامان معصوم ـ عليهم السلام ـ صحيح نمي باشد. و به نظر مي رسد که چنين تعابيري را برخي از علماي اخلاق و عرفان گفته باشند. با اين همه در پاسخ بخش دوّم پرسش شما مي گوييم: در منابع معتبر روايي احاديث بسياري وجود دارد که مؤمنان را ترغيب به برخورداري از برخي صفات نيک حيوانات کرده اند و اين گونه ترغيب ها را اهانت به مؤمن ندانسته اند. براي نمونه به ياد کرد رواياتي در اين مورد مي پردازيم:
امام صادق ـ عليه السلام ـ فرمود: تعلموا من الديک خمس خصال: محافظته علي اوقات الصلاة و الغيرة و السخاء و الشجاعة و کثرة الطروقة.[2] از خروس پنج خصلت را بياموزيد: مواظبت بر اوقات پنج گانه نماز، يعني خروس در اوقات پنج گانه نماز نمي خوابد، غيرت، سخاوت، شجاعت و زيادي آميزش.
امام صادق ـ عليه السلام ـ تعلموا من الغراب ثلاث خصال: استتاره بالسّفاد و بکوره في طلب الرزق و حذره.[3] از کلاغ سه خوي را فرا گيريد: پنهان داشتن آميزش، صبح زود به دنبال روزي رفتن و فرار از خطر.
رسول الله ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ : المؤمن کالنحلة تأکل طيّبا و تضع طيّبا، وقعت فلم تکسر و لم تفسد.[4] مؤمن چون زنبور عسل باشد: پاکيزه خورد، پاکيزه نهد يعني از گلها عسل درست کند و بيافتد و نشکند و تباه نگردد.
اين احاديث گواهند بر اين که حيوانات نيز از خصال نيک برخوردارند تا آنجا که شايسته است بر مؤمنان که خود را بدان آراسته گردانند.
گاه نيز ممکن است اين توصيه ها و تشبيه ها فقط از باب تمثيل باشد مثل اين که مي گوييم استواري را از کوه بياموزيد يا سخاوت را از دريا ياد بگيريد. در حالي که مي دانيم کوه و دريا اختياري در اين صفات ندارند.
ممکن است گفته شود: در قرآن مجيد انسان هاي گمراه به حيوانات تشبيه شده اند: آيا آن کس که هواي (نفس) خود را معبود خويش گرفته است ديدي؟ آيا مي تواني ضامن او باشي؟ يا گمان داري که بيشتر شان مي شنوند يا مي انديشند؟ آنان جز مانند ستوران نيستند بلکه گمراه ترند.[5]
از اين آيات بر مي آيد که انسان هاي گمراه در مرتبه حيوانات و بلکه از حيوانات پست ترند.
و نتيجه مي گيريم که سزاوار نيست مؤمنان را به حيوانات تشبيه کرد.
در پاسخ گوييم: با دقت در اين آيات دانسته مي شود که وجه تشبيه گمراه هان برحيوانات در موضوع عدم تعقّل و بي خردي است. عقل موهبت الهي است که به انسان به عنوان حجت الهي داده شده است تا با راهنمايي هاي عقل راه درست را از راه نادرست تشخيص بدهد ولي حيوانات از اين عطاي نفيس الهي بي بهره اند. حال اگر انساني از عقل و خرد خويش بهره نبرد در اين جهت همانند چهارپايان است. با اين تفاوت که انسان گمراه عقل دارد ولي تعقّل نمي کند ولي حيوانات عقل ندارند، به همين خاطر چنين انساني هايي از حيوانات هم پست تر به شمار مي آيند.
نتيجه: سخناني که پرسشگر محترم به عنوان حديث پرسيده بودند اگر چه در منابع معتبر حديثي يافت نشد و چنين سخناني را نمي توان گفت از معصوم نقل شده، ولي ترغيب مؤمنان به برخي صفات نيک حيوانات در روايات معتبر آمده است، و اين احاديث منافاتي با آيه 44 سوره فرقان ندارد، زيرا آيه مربوط به مواردي است که انساني خود را از موهبت عقل، بي بهره گرداند، ولي روايات ياد شده مربوط به خصال نيک مي باشد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ بحارالأنوار، علامه مجلسي، ج61.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 3 شهریور 01
- بازدید
- ۱۱۰
آيا حديث زیر صحیح است؟
- نشان کردن
پرسش
در حديثي آمده است: طوبي لمن کان عيشه کعيش الکلب ففيه عشرة خصال فينبغي ان يکون کلها في المؤمن: الاول: ليس له مقدار بين الخلق و هو حال المساکين، الثاني، ان يکون فقيرا ليس له مال و لا ملک و هو صفة المجرّدين، الثالث: ليس له مأوي معلوم و الارض کلها له بساط و هو من علامات المتوکلين، الرابع: ان يکون اکثر اوقاته جائعا و هو من علامات الصالحين؛ الخامس: ان ضربه صاحبه (مأة جلدة) لا يترک بابه و هو من علامات المريدين؛ السادس لا ينام من الليل إلا القليل (اليسير) و ذلک من اوصاف المحبين؛ السابع انه يطرد و يخفي ثم يدعي فيجب و لا يحقد و ذلک من علامات الخاشعين؛ الثامن: يرضي (رضي) بما يدفع اليه صاحبه (من الاطعمه) و هو حال القانعين؛ التاسع اکثر عمله السکوت و ذلک من علامات الخائفين؛ العاشر: اذا مات لم يبق منه الميراث و هو حال الزاهدين. آيا اين حديث صحيح است؟
پاسخ
مصدر اين حديث کدام کتاب است و آيا ترغيب مؤمن به داشتن صفات سگ، توهين به مؤمن نيست؟
بر خلاف آن چه در تصور عمومي رايج است، حيوانات داراي شعور بالايي هستند خداوند در قرآن مجيد، در مقام بيان نبوت و حکومت حضرت سليمان ـ عليه السلام ـ ، داستان غايب شدن هدهد از ديدگاه سليمان ـ عليه السلام ـ را اين گونه ترسيم مي کند:
(سليمان) جوياي حال پرندگان شد و گفت: مرا چه شده است که هدهد را نمي بينم؟ يا شايد از غايبان است؟ قطعا او را به عذابي سخت عذاب مي کنم يا سرش را مي برم مگر آن که دليلي روشن برايم بياورد. پس ديري نپاييد که (هدهد آمد و ) گفت: از چيزي آگاهي يافتم که از آن آگاهي نيافته اي، و براي تو از «سبا» گزارشي درست آوره ام. من آنجا زني را يافتم که بر آنها سلطنت مي کرد و از هر چيزي به او داده شده بود و تختي بزرگ داشت، او و قومش را چنين يافتم که به جاي خدا براي خورشيد سجده مي کنند و شيطان اعمالشان را بر ايشان آراسته و آنان را از راه راست باز داشته بود. در نتيجه به حق، راه نيافته بودند. آري شيطان چنين کرده بود تا براي خدايي که نهان را در آسمان ها و زمين بيرون مي آورد و آن چه را پنهان مي داريد و آن چه را آشکار مي نماييد مي داند، سجده نکنند. خداي يکتا که هيچ خدايي جز او نيست پروردگار عرش بزرگ است.[1]
از اين آيات استفاده مي شود که حيوانات، يکتايي خداوند را درک مي کنند و تفاوت ميان شرک و کفر و توحيد را مي فهمند و به نوع حکومت ها آگاهي دارند و مي دانند که نبايد از حاکمان بر حق، سرپيچي کنند. از اين رو مي توان گفت که حيوانات نيز مي توانند داراي خصال نيک و بد باشند.
امّا در رابطه با سند، اين سخن در منابع معتبر حديثي يافت نشد و ظاهرا ديرينه ترين مصدر، کتاب لئالي الاخبار است که مربوط به قرن چهاردهم مي باشد که تأليف تويسرکاني است و اين کتاب نمي تواند مورد استناد قرار گيرد،چرا که فاصله ميان اين کتاب با عصر امامان ـ عليهم السلام ـ نزديک به سيزده قرن و اندي مي باشد. البته مشابه اين حديث در تفسير روح البيان تأليف «حقي بروسوي اسماعيل» از حسن بصري نقل شده است.
که حتي اين سخن حسن بصري نيز در منابع معتبر حديثي اهل سنت يافت نشد و تفسير روح البيان هم مربوط به قرن دوازدهم مي باشد. از اين رو انتساب اين حديث به امامان معصوم ـ عليهم السلام ـ صحيح نمي باشد. و به نظر مي رسد که چنين تعابيري را برخي از علماي اخلاق و عرفان گفته باشند. با اين همه در پاسخ بخش دوّم پرسش شما مي گوييم: در منابع معتبر روايي احاديث بسياري وجود دارد که مؤمنان را ترغيب به برخورداري از برخي صفات نيک حيوانات کرده اند و اين گونه ترغيب ها را اهانت به مؤمن ندانسته اند. براي نمونه به ياد کرد رواياتي در اين مورد مي پردازيم:
امام صادق ـ عليه السلام ـ فرمود: تعلموا من الديک خمس خصال: محافظته علي اوقات الصلاة و الغيرة و السخاء و الشجاعة و کثرة الطروقة.[2] از خروس پنج خصلت را بياموزيد: مواظبت بر اوقات پنج گانه نماز، يعني خروس در اوقات پنج گانه نماز نمي خوابد، غيرت، سخاوت، شجاعت و زيادي آميزش.
امام صادق ـ عليه السلام ـ تعلموا من الغراب ثلاث خصال: استتاره بالسّفاد و بکوره في طلب الرزق و حذره.[3] از کلاغ سه خوي را فرا گيريد: پنهان داشتن آميزش، صبح زود به دنبال روزي رفتن و فرار از خطر.
رسول الله ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ : المؤمن کالنحلة تأکل طيّبا و تضع طيّبا، وقعت فلم تکسر و لم تفسد.[4] مؤمن چون زنبور عسل باشد: پاکيزه خورد، پاکيزه نهد يعني از گلها عسل درست کند و بيافتد و نشکند و تباه نگردد.
اين احاديث گواهند بر اين که حيوانات نيز از خصال نيک برخوردارند تا آنجا که شايسته است بر مؤمنان که خود را بدان آراسته گردانند.
گاه نيز ممکن است اين توصيه ها و تشبيه ها فقط از باب تمثيل باشد مثل اين که مي گوييم استواري را از کوه بياموزيد يا سخاوت را از دريا ياد بگيريد. در حالي که مي دانيم کوه و دريا اختياري در اين صفات ندارند.
ممکن است گفته شود: در قرآن مجيد انسان هاي گمراه به حيوانات تشبيه شده اند: آيا آن کس که هواي (نفس) خود را معبود خويش گرفته است ديدي؟ آيا مي تواني ضامن او باشي؟ يا گمان داري که بيشتر شان مي شنوند يا مي انديشند؟ آنان جز مانند ستوران نيستند بلکه گمراه ترند.[5]
از اين آيات بر مي آيد که انسان هاي گمراه در مرتبه حيوانات و بلکه از حيوانات پست ترند.
و نتيجه مي گيريم که سزاوار نيست مؤمنان را به حيوانات تشبيه کرد.
در پاسخ گوييم: با دقت در اين آيات دانسته مي شود که وجه تشبيه گمراه هان برحيوانات در موضوع عدم تعقّل و بي خردي است. عقل موهبت الهي است که به انسان به عنوان حجت الهي داده شده است تا با راهنمايي هاي عقل راه درست را از راه نادرست تشخيص بدهد ولي حيوانات از اين عطاي نفيس الهي بي بهره اند. حال اگر انساني از عقل و خرد خويش بهره نبرد در اين جهت همانند چهارپايان است. با اين تفاوت که انسان گمراه عقل دارد ولي تعقّل نمي کند ولي حيوانات عقل ندارند، به همين خاطر چنين انساني هايي از حيوانات هم پست تر به شمار مي آيند.
نتيجه: سخناني که پرسشگر محترم به عنوان حديث پرسيده بودند اگر چه در منابع معتبر حديثي يافت نشد و چنين سخناني را نمي توان گفت از معصوم نقل شده، ولي ترغيب مؤمنان به برخي صفات نيک حيوانات در روايات معتبر آمده است، و اين احاديث منافاتي با آيه 44 سوره فرقان ندارد، زيرا آيه مربوط به مواردي است که انساني خود را از موهبت عقل، بي بهره گرداند، ولي روايات ياد شده مربوط به خصال نيک مي باشد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ بحارالأنوار، علامه مجلسي، ج61.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 3 شهریور 01
- بازدید
- ۱۱۰
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.