روايت نسبتاً معروفي است که از پيامبر اکرم صلّي الله عليه و آله و سلّم که دروغ گفتن در چند مورد را تجويز کرده اند

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

روايت نسبتاً معروفي است که از پيامبر اکرم صلّي الله عليه و آله و سلّم که دروغ گفتن در چند مورد را تجويز کرده اند، از جمله دروغ شوهر به زنِ خود. الف. اين روايت از نظر سند در چه حدّ است؟ ب. از نظر دلالت و محتوا چطور؟ آيا مخالف قرآن کريم نيست؟ ج. اگر اين روايت و تجويز صحيح است، منظور چه نوع دروغ و در چه مواردي است؟ مخصوصاً با توجّه به اين که غالب دروغ ها (اعمّ از خرد و کلان) بالآخره منکشف و فاش مي شود، آيا دروغ گفتن به همسر در واقع گامي به سوي سست شدن رابطه و بنيان زناشويي و محبّت و اعتماد طرفين نيست؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

مدخل بحث: ما در رابطه با پاسخ به سؤال پرسشگر محترم، به ارائه مطلب در دو بخش مي پردازيم:

بخش اول: بيان اصل روايت، سند روايت، محتوا و دلالت آن از ديدگاه فقهاء و علماء اخلاق:

مقدمه: از روايات وارده در باب دروغ استفاده مي شود که دروغ سرچشمه انواع گناهان و متزلزل کننده ارکان ايمان، و بدترين عنان، و دعوت کننده به انواع معاصي و شاخه اي از شاخه هاي نفاق و پاره کننده رشته هاي اعتماد و اتحاد است. و درباره کمتر گناهي اين همه نکوهش و مذمت شده است لکن دروغ با تمام مضرات و خطرات زيادي که از جنبه هاي مختلف فردي، اجتماعي، مادي و معنوي دارد، مواردي را با عنوان، استثنائات دروغ، از لا به لاي روايت ها، مي توان اصطياد کرد از جمله:

روايت: «قال رسول الله ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ کل الکذب مکتوب کذبا لا محالة الا ان يکذب الرّجل في الحرب فانّ الحرب خدعة او يکون بين رجلين سخنا فيصلح بينهما او يحدّث امرأته يرضيها؛ تمام دروغ ها حتما دروغ نوشته مي شود، مگر اين که انسان، در جنگ دروغ بگويد، زيرا يکي از طرق پيروزي در جنگ فريب دشمن است، يا ميان دو نفر که کينه و عداوتي باشد، با دروغ بخواهد اصلاح سازد، يا با همسرش سخن مي گويد (که واقعيت ندارد) تا او را راضي کند».[1]

سند و دلالت روايت: سند اين روايت و روايات مشابه[2] طبق کتب معتبر رجالي[3] ضعيف مي باشد. لذا از نظر تجويز، حکم به جواز کردن مشکل است. مگر اين که اکراه و اضطراري در بين باشد. و از آنجا که مضمون اين حديث و احاديث مشابه، مقبول عالمان اخلاق و فقيهان بوده، محتواي آن را از ديدگاه آنان به نظاره مي نشينيم؛

1. هر گاه زن چيزي از شوهر بخواهد که قادر نباشد. يا قادر باشد، امّا بر او واجب نباشد، جايز است، به او وعده دهد که مي گيرم، اگر چه قصد او نباشد گرفتن آن و نگيرد.[4]

2. اسلام کاخ سعادت زناشويي را هميشه بر پا مي خواهد، ولي برپايي اين کاخ اجازه داده تا در پاره ايي از اوقات، متوسل به دروغ شد. چرا که زن عواطفش لطيف است. و نبايستي او را نوميد کرد، و شکرآبي بين دو همسر پيدا شود. پس اين دروغ براي بشر سودمند است.[5]

3. منظور از جمله سوم (در رابطه با استثنائات دروغ، دروغ به همسر) اين نيست، که انسان، هر چه بخواهد، به همسرش دروغ بگويد، بلکه ناظر به مواردي است، که همسر انسان، توقعات نابجايي دارد، و در امکانات شوهر نمي گنجد و با وعده دروغين سر و صداي او را خاموش مي سازد. اي بسا با گذشت زمان فراموش مي شود، و درگيري و نزاعي هم پيش نمي آيد.[6]

برداشت: آنچه از فرمايش عالمان دين و فقهاء بزرگوار بر مي آيد آن است، در مواردي مثل اين که زن توقعات نابجايي دارد ـ يا بجا دارد، اما در حد امکانات شوهر نيست، در اينجا اگر شوهر با برخورد منفي و رد صريح نسبت به خواسته هاي آنان از خود نشان دهد، باعث جريحه دار شدن عواطف و تزلزل ارکان خانواده ـ حتي در برخي موارد به طلاق کشيده مي شود ـ مي شوند، گفته اند با برخوردي اميدوار کننده به آنان وعده اي دهد که خرسندش کنند، چرا که در اين نوع گفتار، لازمه دوام زندگي است.

اگر دروغ به خاطر ضرورت منجر به بي اعتمادي و پيامدهاي منفي ديگر از قبيل: تزلزل بنياد خانواده در دراز مدت، سلب اعتماد طرفين، تحريک زن به دروغگويي متقابل، الگويي نامناسب براي فرزندان در زمينه تربيت و اخلاق بشود، چه بايد کرد؟ آن وقت هست که دروغ نه تنها مشکل را حل نکرد، بلکه به مشکلي ديگر دامن زد، که يکي از پيامدهاي منفي دروغ، سلب اعتماد، بوده است علامه طباطبايي مي فرمايد: و اگر کسي مشکلات مالي و اجتماعي و غيره دارد، سالم ترين و درست ترين راه آن است که؛ همان را با صراحت و صداقت بيان کند يا آن که در آن باب سکوت کند نه آنکه آن را با حربه دروغ بپوشاند، که بعدها با فاش شدن آن، موجبات سلب اعتماد را فراهم سازد».[7]

نتيجه گيري:

بنابراين، دروغ گفتن به زن، با عنوان دروغ به زن، اخلاقي نيست، و با توجه به ضعفي که در سند روايات آن وجود دارد، نمي توان حکم به جواز آن را صادر کرد، ديگر اينکه، دروغ گفتن به زن از مصاديق ضرورت و اضطرار نيست، به عبارتي ديگر بر خلاف شرع مقدس اسلام (کتاب و سنت) مي باشد، شرع آن را قبول ندارد خداوند متعال، دروغگويان را رستگار نمي کند «قُلْ إِنَّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَي اللّهِ الْکذِبَ لاَ يُفْلِحُونَ؛ کساني که به خدا دروغ مي بندند رستگار نمي شوند»[8] «إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ کذَّابٌ[9]»؛ به درستي که خداوند متعال کسي را که اسراف کار و بسيار دروغ گو است هدايت نمي کند». و دروغ گفتن بر خلاف فرمايش پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ است که دروغ گفتن را جايز نمي داند و در مذمت دروغ روايت نقل شده است و عقل نيز دروغ گفتن را قبول ندارد ـ که نتيجه آن، بي اعتمادي زن نسبت به شوهرش مي شود.

حداکثر دلالت از دروغ گفتن شوهر به زن خودش مي توان برداشت کرد اين است که در ابراز محبت هاي مبالغه آميز و نجواهاي خصوصي و سخنان عاشقانه که نيازهاي عاطفي يکديگر را بر طرف کنند و از آن به تعبيري لذت ببرند، مجاز مي باشد، اما بيش از آن را نمي توان از روايات و آيات فهميد و بعد آن را به شارع نسبت داد چرا که همان طور گفته شد، خلاف نصّ آيه قرآن است.[10]

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ اصول کافي، ثقة الاسلام کليني، انتشارات اسوه، ج4، ص 78.

2ـ مجلسي، محمد باقر، بحارالأنوار، ج69، ص63.

 

[1]. محجة البيضاء، ملا محسن فيض کاشاني، دفتر انتشارات اسلامي وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم، بي تا، ج5، ص245.

[2]. خصال، شيخ صدوق، انتشارات علميه اسلاميه، بي تا، ج1، ص98.

[3]. رجال نجاشي، علي نجاشي، کوفي، چاپ بيروت، دارالاضواء، بي تا، ج1 و 2، ص281 ـ 401.

[4]. معراج السعاده، ملا احمد نراقي، انتشارات رشيدي، تک جلدي، 1362ش، ص442.

[5]. کتاب دروغ، آيت الله سيد رضا صدر، روزبه، تهران، 1341ش، تک جلدي، ص232.

[6]. اخلاق در قرآن، ناصر مکارم شيرازي، انتشارات مدرسه الامام امير المؤمنين (ع)، قم، 1380ش، ج3، ص229.

[7]. الميزان، سيد محمد حسين طباطبايي، دفتر انتشارات اسلامي، بي تا، ج11، ص103 ـ 104.

[8]. کليني، محمد بن يعقوب، اصول کافي، انتشارات اسوه، بي تا، ج3، ص339.

[9]. غافر / 28.

[10]. يونس / 69.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
10 شهریور 01
بازدید
۲۴۵
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.