روايتي در تورات آمده که «در شگفتم از کسي که به مرگ يقين دارد خوشحالي مي نمايد...» اولاً حديث معتبر است؟ ثانياً بر طبق اين روايت کسي که به مرگ اعتقاد دارد نمي تواند خوشحالي کند؟
روايتي در تورات آمده که «در شگفتم از کسي که به مرگ يقين دارد خوشحالي مي نمايد...» اولاً حديث معتبر است؟ ثانياً بر طبق اين روايت کسي که به مرگ اعتقاد دارد نمي تواند خوشحالي کند؟
پرسش
پاسخ
روايت مورد نظر پرسشگر محترم در ارشادالقلوب نقل شده است که: «وَ فِي تَوْرَاةِ مُوسَي ـ عليه السلام ـ عَجِبْتُ لِمَنْ أَيْقَنَ بِالْمَوْتِ کيْفَ يَفْرَحُ وَ لِمَنْ أَيْقَنَ بِالْحِسَابِ کيْفَ يُذْنِبُ وَ لِمَنْ أَيْقَنَ بِالْقَدَرِ کيْفَ يَحْزَنُ وَ لِمَنْ أَيْقَنَ بِالنَّارِ کيْفَ يَضْحَک وَ لِمَنْ رَأَي تَقَلُّبَ الدُّنْيَا بِأَهْلِهَا کيْفَ يَطْمَئِنُّ إِلَيْهَا وَ لِمَنْ أَيْقَنَ بِالْجَزَاءِ کيْفَ لَا يَعْمَلُ وَ لَا عَقْلَ کالدِّينِ وَ لَا وَرَعَ کالْکفِّ وَ لَا حَسَبَ کحُسْنِ الْخُلُق».[1]
اين روايت مرسل است لذا از نظر علم رجال نمي توان آن را معتبر دانست؛ ولي روايتي در اصول کافي به همان مضمون و محتوا آمده است که از نظر سندي معتبر و قابل اعتماد مي باشد و آن روايت اين است: «الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّي بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَسْبَاطٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا عليه السلام يَقُولُ کانَ فِي الْکنْزِ الَّذِي قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ کانَ تَحْتَهُ کنْزٌ لَهُما کانَ فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ عَجِبْتُ لِمَنْ أَيْقَنَ بِالْمَوْتِ کيْفَ يَفْرَحُ وَ عَجِبْتُ لِمَنْ أَيْقَنَ بِالْقَدَرِ کيْفَ يَحْزَنُ وَ عَجِبْتُ لِمَنْ رَأَي الدُّنْيَا وَ تَقَلُّبَهَا بِأَهْلِهَا کيْفَ يَرْکنُ إِلَيْهَا وَ يَنْبَغِي لِمَنْ عَقَلَ عَنِ اللَّهِ أَنْ لَا يَتَّهِمَ اللَّهَ فِي قَضَائِهِ وَ لَا يَسْتَبْطِئَهُ فِي رِزْقِهِ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاک أُرِيدُ أَنْ أَکتُبَهُ قَالَ فَضَرَبَ وَ اللَّهِ يَدَهُ إِلَي الدَّوَاةِ لِيَضَعَهَا بَيْنَ يَدَيَّ فَتَنَاوَلْتُ يَدَهُ فَقَبَّلْتُهَا وَ أَخَذْتُ الدَّوَاةَ فَکتَبْتُه».[2]
اولاً: سند روايت صحيح مي باشد زيرا تمامي راويان واقع در سند، امامي عادل مي باشند.[3]
ثانياً: سند آن اتصال دارد و مسند است چرا که سلسله راويان به نحوي است که مي توانند از همديگر روايت داشته باشند.[4]
در مورد قسمت دوم سئوال شما که فرموديد کسي که به مرگ اعتقاد دارد نمي تواند خوشحال باشد بايستي مقدمتاً منشا خوشي و ابعاد آن را شناخت تا به حقيقت دست پيدا کرد:
اولاً: اندوه و شادي، رغبت و نفرت و رنج و راحت آدمي داير مدار طرز فکر آدمي در مساله سعادت و شقاوت است.
ثانياً: سعادت و شقاوت و هر عنوان ديگري که اين معنا را مي رسانند، به اختلاف موردش مختلف مي شود، خوشي و اندوه روح، امري است و خوشي و اندوه جسم، امري ديگر و همچنين خوشي و اندوه انسان، امري است و خوشي و اندوه حيوان امري ديگر. پس با آنچه که عنوان شد خوشي و غم بر اساس افراد و مصاديق خود معاني و برداشت متفاوت خواهد داشت. از طرفي در مورد خوشحالي و غم دو نگاه وجود دارد: يکي از منظر اسلام و ديگري از منظر مادي.
خوشحالي و غم موجودات با شعور، بستگي به شعور و اراده آنها دارد، لذا امري در نظر عده اي لذيذ و مسرت آور است ولي همان امر و کار در نظر عده اي ديگر مايه غم و اندوه است، هم چنان که گاهي امري براي عده اي غم انگيز است ولي عده اي ديگر از آن احساس ناراحتي نمي کنند.[5]
روشي که قرآن در مساله خوشحالي و غم طي کرده غير از آن روشي است که ماديين پيش گرفته اند و انسان فرو رفته در ماديات هم اگر بخواهد زندگيش گوارا شود بايد از مکتبي پيروي کند که خوشحالي حقيقي را سعادت بداند و غم حقيقي را شقاوت بداند، چون قرآن آنچه را که واقعا سعادت است، سعادت مي داند و آنچه براستي شقاوت است شقاوت مي خواند.[6]
قرآن به پيروان خود دستور مي دهد که دل به غير خدا نبندند، و به آنان اين باور را مي دهد که تنها مالکي که مالک حقيقي همه چيز است خدا است، هيچ چيزي جز بوسيله خدا روي پاي خود نمي ايستد، (چنين کسي اگر دوا مي خورد دواي خدا را مي خورد، و اگر غذا مي خورد غذاي او را مي خورد، براي دوا غذا و هيچ تاثير استقلالي قائل نيست نه خوشي و نه ناخوشي) و چنين انساني در دنيا چيزي بجز سعادت براي خود نمي بيند، آنچه مي بيند سعادت روح و جسم او است و غير اين دو چيز را عذاب و دردسر مي داند، بخلاف انسان دل بسته به ماديات و هواي نفس که چنين فردي چه بسا خيال کند آن اموال و ثروتي که براي خود جمع آوري کرده مايه خوشي او است، ولي به زودي بر خبط و گمراهي خود واقف مي شود، و همان خوشي خيالي تبديل به غم يقيني مي شود چنان که خداوند فرموده: «فَذَرْهُمْ يَخُوضُوا وَ يَلْعَبُوا حَتَّي يُلاقُوا يَوْمَهُمُ الَّذِي يُوعَدُونَ[7]»؛ «بحال خودشان وابگذار تا در ماديات فرو روند و سرگرم بازي باشد تا بناگاه روزي را که وعده داده شده اند ديدار کنند».
و نيز فرموده: «لَقَدْ کنْتَ فِي غَفْلَةٍ مِنْ هذا فَکشَفْنا عَنْک غِطاءَک فَبَصَرُک الْيَوْمَ حَدِيدٌ[8]»؛ «تو از اين در غفلت بودي. ما پرده از پيش چشمت کنار زديم، و در نتيجه امروز چشمانت تيزبين شده است».
و نيز فرموده: «فَأَعْرِضْ عَنْ مَنْ تَوَلَّي عَنْ ذِکرِنا، وَ لَمْ يُرِدْ إِلَّا الْحَياةَ الدُّنْيا، ذلِک مَبْلَغُهُمْ مِنَ الْعِلْمِ[9]»؛ «پس از هر کس که از ياد ما اعراض مي کند و بجز زندگي دنيا نمي خواهند، روي برگردان، اينها سطح فکرشان اينقدر کوتاه است».
از اينجا روشن مي شود که درک و طرز فکري که در انسان هاي يکتاپرست و اهل قرآن است غير درک و طرز فکري است که ديگران دارند، با اينکه هر دو طايفه از يک نوع هستند، يعني هر دو انسانند، البته بين دو نقطه نهايي اين دو طرز تفکر مراتب بسياري هست، که صاحبان آن اهل ايمان هستند اما طايفه ديگر بخاطر نرسيدن به کمال تربيت و تعليم الهي، کم و زياد و يا زيادتر گرفتار انحراف فکري مي شوند.[10]
حال با توجه به مطالبي که عنوان شد مي توان به دست آورد که معتقد به مرگ اگر انسان مومني باشد مرگ را لقاء الهي مي داند و پل رسيدن به وعده هاي الهي و اين خود بالاترين خوشي و لذت را براي او دارد و از لذت هاي حلال دنيوي هم بهره مي برد و به خوشي هاي مورد تاييد قرآن نيز روي مي آورد و با اين نگرش هم از دنيا لذت مي برد و هم به لذت هاي آخرت مي رسد. امّا خوشحال به معناي خوش مطلق و عدم توجه به عاقبت انسان ها، براي مؤمن معنا ندارد. ولي کسي که معتقد به جهان آخرت نيست مرگ را گذر از خوشي براي سختي و عذاب مي داند. انسان مومن چه زندگي را امتحان الهي مي داند به نگاه ما سختي مي کشد ولي در نگاه خودش شايد همين سختي براي او شيرين و گوارا باشد و برخلاف اين انساني که معتقد به چيزي نيست به ظاهر خوش است.[11]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ شيخ کليني، اصول کافي، کتاب العشرة
[1]. ديلمي، حسن، إرشاد القلوب إلي الصواب، قم، شريف رضي، چاپ اول، 1412ق، ج1، ص74.
[2]. کليني، محمد بن يعقوب، كافي، تهران، اسلاميه، چاپ دوم، 1362ش، ج2، ص59.
[3]. ر.ک: خوئي، سيد ابوالقاسم، معجم رجال الحديث، بيروت، بي جا، چاپ سوم، 1403ق، ج6، ص74؛ ر.ک: ج11، ص260؛ ر.ک: ج18، ص258.
[4]. همان.
[5]. طباطبايي، سيد محمد حسين، الميزان، ترجمه سيد محمد باقر موسوي همداني، قم، چاپ پنجم، 1374ش، ج3، ص16.
[6]. جوادي آملي، عبدالله، تسنيم، قم، انتشارات اسراء، چاپ دوم، 1388ش.
[7]. معارج / 42.
[8]. ق / 22.
[9]. نجم / 30.
[10]. الميزان، همان، ج3، ص16.
[11]. جوادي آملي، عبدالله، معاد در قرآن، قم، انتشارات اسراء، چاپ اول، 1381ش، ص266.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 10 شهریور 01
- بازدید
- ۳۸۰
روايتي در تورات آمده که «در شگفتم از کسي که به مرگ يقين دارد خوشحالي مي نمايد...» اولاً حديث معتبر است؟ ثانياً بر طبق اين روايت کسي که به مرگ اعتقاد دارد نمي تواند خوشحالي کند؟
- نشان کردن
پرسش
روايتي در تورات آمده که «در شگفتم از کسي که به مرگ يقين دارد خوشحالي مي نمايد...» اولاً حديث معتبر است؟ ثانياً بر طبق اين روايت کسي که به مرگ اعتقاد دارد نمي تواند خوشحالي کند؟
پاسخ
روايت مورد نظر پرسشگر محترم در ارشادالقلوب نقل شده است که: «وَ فِي تَوْرَاةِ مُوسَي ـ عليه السلام ـ عَجِبْتُ لِمَنْ أَيْقَنَ بِالْمَوْتِ کيْفَ يَفْرَحُ وَ لِمَنْ أَيْقَنَ بِالْحِسَابِ کيْفَ يُذْنِبُ وَ لِمَنْ أَيْقَنَ بِالْقَدَرِ کيْفَ يَحْزَنُ وَ لِمَنْ أَيْقَنَ بِالنَّارِ کيْفَ يَضْحَک وَ لِمَنْ رَأَي تَقَلُّبَ الدُّنْيَا بِأَهْلِهَا کيْفَ يَطْمَئِنُّ إِلَيْهَا وَ لِمَنْ أَيْقَنَ بِالْجَزَاءِ کيْفَ لَا يَعْمَلُ وَ لَا عَقْلَ کالدِّينِ وَ لَا وَرَعَ کالْکفِّ وَ لَا حَسَبَ کحُسْنِ الْخُلُق».[1]
اين روايت مرسل است لذا از نظر علم رجال نمي توان آن را معتبر دانست؛ ولي روايتي در اصول کافي به همان مضمون و محتوا آمده است که از نظر سندي معتبر و قابل اعتماد مي باشد و آن روايت اين است: «الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّي بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَسْبَاطٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا عليه السلام يَقُولُ کانَ فِي الْکنْزِ الَّذِي قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ کانَ تَحْتَهُ کنْزٌ لَهُما کانَ فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ عَجِبْتُ لِمَنْ أَيْقَنَ بِالْمَوْتِ کيْفَ يَفْرَحُ وَ عَجِبْتُ لِمَنْ أَيْقَنَ بِالْقَدَرِ کيْفَ يَحْزَنُ وَ عَجِبْتُ لِمَنْ رَأَي الدُّنْيَا وَ تَقَلُّبَهَا بِأَهْلِهَا کيْفَ يَرْکنُ إِلَيْهَا وَ يَنْبَغِي لِمَنْ عَقَلَ عَنِ اللَّهِ أَنْ لَا يَتَّهِمَ اللَّهَ فِي قَضَائِهِ وَ لَا يَسْتَبْطِئَهُ فِي رِزْقِهِ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاک أُرِيدُ أَنْ أَکتُبَهُ قَالَ فَضَرَبَ وَ اللَّهِ يَدَهُ إِلَي الدَّوَاةِ لِيَضَعَهَا بَيْنَ يَدَيَّ فَتَنَاوَلْتُ يَدَهُ فَقَبَّلْتُهَا وَ أَخَذْتُ الدَّوَاةَ فَکتَبْتُه».[2]
اولاً: سند روايت صحيح مي باشد زيرا تمامي راويان واقع در سند، امامي عادل مي باشند.[3]
ثانياً: سند آن اتصال دارد و مسند است چرا که سلسله راويان به نحوي است که مي توانند از همديگر روايت داشته باشند.[4]
در مورد قسمت دوم سئوال شما که فرموديد کسي که به مرگ اعتقاد دارد نمي تواند خوشحال باشد بايستي مقدمتاً منشا خوشي و ابعاد آن را شناخت تا به حقيقت دست پيدا کرد:
اولاً: اندوه و شادي، رغبت و نفرت و رنج و راحت آدمي داير مدار طرز فکر آدمي در مساله سعادت و شقاوت است.
ثانياً: سعادت و شقاوت و هر عنوان ديگري که اين معنا را مي رسانند، به اختلاف موردش مختلف مي شود، خوشي و اندوه روح، امري است و خوشي و اندوه جسم، امري ديگر و همچنين خوشي و اندوه انسان، امري است و خوشي و اندوه حيوان امري ديگر. پس با آنچه که عنوان شد خوشي و غم بر اساس افراد و مصاديق خود معاني و برداشت متفاوت خواهد داشت. از طرفي در مورد خوشحالي و غم دو نگاه وجود دارد: يکي از منظر اسلام و ديگري از منظر مادي.
خوشحالي و غم موجودات با شعور، بستگي به شعور و اراده آنها دارد، لذا امري در نظر عده اي لذيذ و مسرت آور است ولي همان امر و کار در نظر عده اي ديگر مايه غم و اندوه است، هم چنان که گاهي امري براي عده اي غم انگيز است ولي عده اي ديگر از آن احساس ناراحتي نمي کنند.[5]
روشي که قرآن در مساله خوشحالي و غم طي کرده غير از آن روشي است که ماديين پيش گرفته اند و انسان فرو رفته در ماديات هم اگر بخواهد زندگيش گوارا شود بايد از مکتبي پيروي کند که خوشحالي حقيقي را سعادت بداند و غم حقيقي را شقاوت بداند، چون قرآن آنچه را که واقعا سعادت است، سعادت مي داند و آنچه براستي شقاوت است شقاوت مي خواند.[6]
قرآن به پيروان خود دستور مي دهد که دل به غير خدا نبندند، و به آنان اين باور را مي دهد که تنها مالکي که مالک حقيقي همه چيز است خدا است، هيچ چيزي جز بوسيله خدا روي پاي خود نمي ايستد، (چنين کسي اگر دوا مي خورد دواي خدا را مي خورد، و اگر غذا مي خورد غذاي او را مي خورد، براي دوا غذا و هيچ تاثير استقلالي قائل نيست نه خوشي و نه ناخوشي) و چنين انساني در دنيا چيزي بجز سعادت براي خود نمي بيند، آنچه مي بيند سعادت روح و جسم او است و غير اين دو چيز را عذاب و دردسر مي داند، بخلاف انسان دل بسته به ماديات و هواي نفس که چنين فردي چه بسا خيال کند آن اموال و ثروتي که براي خود جمع آوري کرده مايه خوشي او است، ولي به زودي بر خبط و گمراهي خود واقف مي شود، و همان خوشي خيالي تبديل به غم يقيني مي شود چنان که خداوند فرموده: «فَذَرْهُمْ يَخُوضُوا وَ يَلْعَبُوا حَتَّي يُلاقُوا يَوْمَهُمُ الَّذِي يُوعَدُونَ[7]»؛ «بحال خودشان وابگذار تا در ماديات فرو روند و سرگرم بازي باشد تا بناگاه روزي را که وعده داده شده اند ديدار کنند».
و نيز فرموده: «لَقَدْ کنْتَ فِي غَفْلَةٍ مِنْ هذا فَکشَفْنا عَنْک غِطاءَک فَبَصَرُک الْيَوْمَ حَدِيدٌ[8]»؛ «تو از اين در غفلت بودي. ما پرده از پيش چشمت کنار زديم، و در نتيجه امروز چشمانت تيزبين شده است».
و نيز فرموده: «فَأَعْرِضْ عَنْ مَنْ تَوَلَّي عَنْ ذِکرِنا، وَ لَمْ يُرِدْ إِلَّا الْحَياةَ الدُّنْيا، ذلِک مَبْلَغُهُمْ مِنَ الْعِلْمِ[9]»؛ «پس از هر کس که از ياد ما اعراض مي کند و بجز زندگي دنيا نمي خواهند، روي برگردان، اينها سطح فکرشان اينقدر کوتاه است».
از اينجا روشن مي شود که درک و طرز فکري که در انسان هاي يکتاپرست و اهل قرآن است غير درک و طرز فکري است که ديگران دارند، با اينکه هر دو طايفه از يک نوع هستند، يعني هر دو انسانند، البته بين دو نقطه نهايي اين دو طرز تفکر مراتب بسياري هست، که صاحبان آن اهل ايمان هستند اما طايفه ديگر بخاطر نرسيدن به کمال تربيت و تعليم الهي، کم و زياد و يا زيادتر گرفتار انحراف فکري مي شوند.[10]
حال با توجه به مطالبي که عنوان شد مي توان به دست آورد که معتقد به مرگ اگر انسان مومني باشد مرگ را لقاء الهي مي داند و پل رسيدن به وعده هاي الهي و اين خود بالاترين خوشي و لذت را براي او دارد و از لذت هاي حلال دنيوي هم بهره مي برد و به خوشي هاي مورد تاييد قرآن نيز روي مي آورد و با اين نگرش هم از دنيا لذت مي برد و هم به لذت هاي آخرت مي رسد. امّا خوشحال به معناي خوش مطلق و عدم توجه به عاقبت انسان ها، براي مؤمن معنا ندارد. ولي کسي که معتقد به جهان آخرت نيست مرگ را گذر از خوشي براي سختي و عذاب مي داند. انسان مومن چه زندگي را امتحان الهي مي داند به نگاه ما سختي مي کشد ولي در نگاه خودش شايد همين سختي براي او شيرين و گوارا باشد و برخلاف اين انساني که معتقد به چيزي نيست به ظاهر خوش است.[11]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ شيخ کليني، اصول کافي، کتاب العشرة
[1]. ديلمي، حسن، إرشاد القلوب إلي الصواب، قم، شريف رضي، چاپ اول، 1412ق، ج1، ص74.
[2]. کليني، محمد بن يعقوب، كافي، تهران، اسلاميه، چاپ دوم، 1362ش، ج2، ص59.
[3]. ر.ک: خوئي، سيد ابوالقاسم، معجم رجال الحديث، بيروت، بي جا، چاپ سوم، 1403ق، ج6، ص74؛ ر.ک: ج11، ص260؛ ر.ک: ج18، ص258.
[4]. همان.
[5]. طباطبايي، سيد محمد حسين، الميزان، ترجمه سيد محمد باقر موسوي همداني، قم، چاپ پنجم، 1374ش، ج3، ص16.
[6]. جوادي آملي، عبدالله، تسنيم، قم، انتشارات اسراء، چاپ دوم، 1388ش.
[7]. معارج / 42.
[8]. ق / 22.
[9]. نجم / 30.
[10]. الميزان، همان، ج3، ص16.
[11]. جوادي آملي، عبدالله، معاد در قرآن، قم، انتشارات اسراء، چاپ اول، 1381ش، ص266.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 10 شهریور 01
- بازدید
- ۳۸۰
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.