در تحف العقول از امام صادق عليه السّلام نقل شده: آن چه باعث لهو باشد حرام است. منظور از لهو اين جا چيست که حرام اعلام شده؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

در تحف العقول از امام صادق عليه السّلام نقل شده: «إنما حرم الله الصناعة التي حرام هي كلها التي يجيئ منها الفساد محضا نظير البرابط والمزامير والشطرنج وكل ملهو به والصلبان والأصنام وما أشبه ذلك من صناعات الأشربة الحرام وما يكون منه وفيه الفساد محضا». که يعني آن چه باعث لهو باشد حرام است. منظور از لهو اين جا چيست که حرام اعلام شده؟ و آيا اموري که انسان صرفاً براي تفريح و سرگرمي مي کند حرام است؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

آن چه در سئوال آمده بخشي از روايتي است که در کتاب ارزشمند تحف العقول از قول امام صادق ـ عليه السلام ـ آمده وحضرت بر اساس اين روايت در جواب پرسشگري که از طرق و راههاي کسب معيشت و امرار معاش بندگان سئوال کرده است، قواعد کلي را به شرح ذيل بيان نموده و فرموده است جميع طرق و راه هاي امرار معاش مردم چهار طريقه است.

1. از طريق ولايت و قبول رياست و مسئوليت در حکومت (مثلا کسي برود استاندار شود و از اين طريق امرار معاش نمايد).

2. از طريق تجارت و داد و ستد امرار معاش کند.

3. از راه اجاره دادن و اجير شدن اخذ اجرت کند و امرار معاش نمايد.

همانند کارگران که روز مزد يا قراردادي کار مي کنند.

4. از راه صناعات و ساختن و پرداختن به ابزار و آلات مورد نياز جامعه مالي به دست آورد و زندگي نمايد.

در روايت براي هر يکي از چهار طريقه و راه امرار معاش، دو جنبه و دو بخش بيان شده و گفته شده که هر يکي از اين چهار طريقه بخشي حرام و بخشي حلال دارد يعني بخشي از داد و ستد ها حرام و بخشي ديگر حلال است و همين طور آن سه راه ديگر و امام براي هر کدام مثال زده تا بخش هاي حلال و حرام هر يک از طرق چهار گانه روشن و حجت بر همگان تمام گردد. [1]

راجع به بخش حلال صناعات مطابق اين روايت، ساختن، ياد گرفتن و ياد دادن صنعت که فقط در راه صلاح به کار مي رود و يا معمولا در اين راه به کار مي رود هر چند ممکن است برخي در راه فساد هم استفاده کنند، جائز و حلال شمرده است و در ادامه روايت امام ـ عليه السلام ـ در رابطه با صناعات حرام فرموده است: «خدا آن صنعتي را حرام کرده که سر تا پا فساد باشد (يعني هيچ جهت صلاحي در آن ديده نشود) مثل ساختن کمانچه (وسيله ساز و آواز) و مزمار (ني) و شطرنج و هر گونه آلات لهو و ساخت صليب ها و بت ها و ساختن انواع مشروبات حرام و ساختن چيزي که مقدمه است براي فساد و يا علت تامه براي آن است و هيچ جهت صلاحي در او نيست تعليم و تعلم اينها و عمل به واسطه آن ابزار و اخذ اجرت بر آن و هر نوع تصرف در آن ها حرام است.[2]

طبق اين روايت حضرت صادق ـ عليه السلام ـ صنعتي که کاربردش فقط در فساد است و هيچ صلاحي در آن نيست و نيز هر امري که لهو به حساب آيد و از مصاديق لهو باشد، حرام است حال سئوال اين است که مراد از لهو چيست که حضرت امام صادق ـ عليه السلام ـ آن را معيار حرمت قرار داده است؟

اين واژه در لغت به معناي هر چيزي است که انسان را از کارهاي مهم مفيد او باز دارد و به خود مشغول کند.[3] يعني هر امري که موجب بازماندن انسان از مقصد حقيقي و سبب غفلت او باشد اعم از اين که سر تا پا فساد باشد و يا مقدمه باشد براي فساد از مصاديق لهو است و مصاديق لهو فرق مي کند.

1. برخي به گونه اي است که هيچ کاربرد ديگري غير از استفاده در طريق فساد ندارد و هيچ سود و منفعت عقلائي بر آن مترتب نيست نظير غنا و ابزار و آلات آن، اين دسته هميشه حرام است و تعليم و تعليم و خريد و فروش آلات آن گناه و معصيت است.

2. برخي از امور ممکن است در شرائطي از مصاديق لهو باشد نظير ياد گرفتن و ياد دادن شطرنج و خريد و فروش آلات آن، که اگر چنين باشد حرام است به همان اعتبار لهو بودنش. ولي اگر در شرائط و زماني از لهو بودن خارج شد و ديگر از مصاديق لهو به حساب نيامد و در جامعه فقط به عنوان بازي فکري شد، ديگر نمي توان حکم به حرمت کرد.

آنچه در روايت آمده و در مورد شطرنج حکم به حرمت ياد گرفتن و ياد دادن و جميع امور مربوط به آن شده است، قطعا در شرائط و زماني بوده که شطرنج مصداق براي لهو بوده و الآن هم اگر به همان لهويت خود باقي باشد و هيچ فايده عقلي بر آن مترتب نباشد، باز هم محکوم به حرمت است لذا مفاد روايت هيچ منافاتي با فتواي مرحوم امام خميني(ره) مبني بر جواز شطرنج ندارد زيرا ايشان مي فرمايد:

در فرضي که شطرنج فايده اش ورزش فکري باشد و در آن برد و باختي نباشد و از آلات قمار بودن خارج شده باشد، حرام نيست.[4]

در نتيجه اين گونه نيست که هر چه موجب سرگرمي باشد، اگر چه از آلات قمار يا موسيقي مطرب نباشد، ممنوع باشد بلکه قابل استفاده هستند و بايد دقت شود که داخل عناوين حرام، نباشد.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ شاکري، شکر الله، لهو و لعب در فقه اسلامي.

2ـ فخار طوسي، جواد، در محضر شيخ انصاري، دارالحکمه، دوم، 1383، ج1، ص34.

3ـ محمدي خراساني، علي، شرح مکاسب، انتشارات دارالفکر، سوم، 1382، ج1، ص8.

 

[1]. ابن شعبه، حسن بن علي، تحف العقول، تصحيح علي اکبر غفاري، قم، جامعه مدرسين، 1363ش، ص331.

[2]. همان.

[3]. راغب اصفهاني، حسين بن محمد، مفردات في غريب القرآن، بيروت، دارالعلم، 1412ق، ج1، ص748.

[4]. موسوي خميني، سيد روح الله، استفتائات، قم، جامعه مدرسين، 1372ش، ج2، ص10.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
10 شهریور 01
بازدید
۱۵۷
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.