در دعاي بيست و هفتم ماه رمضان شب بيست و هفتم را شب قدر معرفي مي نمايد و اکثريت مسلمين جهان اين شب قدر قبول دارند و اين سند محکم از جانب خداوند است به چه علت اين شب را رد نموده و سه شب 19 ، 21 و 23 را شبهاي قدر ميدانيم؟ و به چه اسنادي اين شبها را شب قدر مي دانيم؟
به چه علت سه شب 19، 21و 23 را شبهاي قدر ميدانيم؟
پرسش
پاسخ
ذکر مطالبي راجع به اين سئوال ضروري به نظر مي نمايد:
الف: جاي هيچ ترديدي نيست که شب قدر در سال بيش از يک شب نمي باشد و آن همان شب نزول قرآن صامت است و نيز همان شبي است که فرشتگان به اذن خداوند بر حجت و ولي خدا در هر عصري براي ابلاغ مقدرات و... نازل مي شوند و او را از تفسير و تفصيل و جزئيات امور تا سال بعد با خبر مي نمايند و اين مدعا که شب قدر بيش از يک شب نيست از قرآن کريم نيز استفاده مي شود زيرا:
در مورد شب قدر تعبير به «ليلة القدر» کرده است يعني شب قدر و تعبير به ليالي قدر (شبهاي قدر) ننموده است. روايات رسيده از معصومين ـ عليهم السلام ـ نيز در اين زمينه فراوان است که در مجامع روائي توسط علماء دين جمع آوري و ضبط شده است.
عبدالله بن عباس از امام علي ـ عليه السلام ـ روايت نموده است که حضرت فرمود: « درهر سال يک بار شب قدر است و در اين شب، امور، حوادث و جريانات يکسال تقدير مي گردد و بعد از رسول خدا اين امور با ولاة مي باشد (نزول ملائکه و مقدرات بر امامان است) ابن عباس مي گويد عرض کردم حکام و واليان دين بعد از رسول خدا کيانند؟ فرمود: «من و يازده نفر از صلب من که همگان ائمه و محدث مي باشند».[1]
آري اين فرموده مولاي متقيان مويّد به تأييد قرآن کريم است که در سوره قدر مي فرمايد: «تنزّل الملائکة...» و اين تعبير دلالت بر استمرار شب قدر، استمرار نزول فرشتگان در آن شب و نيز بر مسأله امامت و استمرار آن، دارد يعني تا زمين و آسمان و عالم هست شب قدر و نزول فرشتگان در آن هست که براي ابلاغ تقدير هر امري بر حجت خدا نازل شده و اسرار شب قدر را بر او عرضه مي کنند از همين جا به اين نکته نيز پي مي بريم که اهميت شب قدر علاوه بر نزول قرآن و فرشتگان، بخاطر مسأله امامت نيز هست زيرا تا امام و حجت خدا نباشد ابلاغ مقدرات امور معني نخواهد داشت و لذاست که در روايات ما آمده است که: «با سوره انا انزلناه با دشمنان ما مخاصمه کنيد».[2]
ب: اين مطلب نيز قطعي است که شب قدر درماه مبارک رمضان است زيرا قرآن کريم در يکجا مي فرمايد: «ماه رمضان ماهي است که قرآن در آن نازل شده است. بقره / 185».
و در جاي ديگر مي فرمايد: «ما قرآن را در شب مبارکي نازل کرديم. دخان / 3».
و درجاي ديگر مي فرمايد: «ما قرآن را در شب قدر نازل کرديم. قدر / 1».
از مجموع اين آيات استفاده مي شود که ليله مبارکه همان شب قدر است و شب قدر در ماه مبارک رمضان است امّا اينکه کداميک از شب هاي ماه رمضان است و چرا مخفي است؟ از قرآن کريم چيزي در اين زمينه استفاده نمي شود.
راجع به مشخص نبودن شب قدر گفته مي شود علت آن اين است که مردم به همه شب هاي ماه رمضان و عبادات و توبه و دعا و... اهميت بدهند و در هيچ شبي از شب هاي آن کاهلي نکنند و با معصيت و گناه نسبت به شب قدر بي احترامي ننمايند روي اين جهت خداوند شب قدر را پنهان کرده است همان گونه که رضاي خود را در ميان طاعات پنهان نموده است تا مردم به همه طاعات روي آورند و غضبش را در ميان معاصي پنهان کرده تا از همه آنها بپرهيزند، دوستانش را در ميان مردم مخفي کرده تا مردم همه را احترام کنند و به احدي بي حرمتي روا ندارند و به کسي با ديد بد ننگرند و حقير نشمارند، اجابت را در ميان دعاها پنهان کرده است تا به همه دعاها روي آورند، اسم اعظم را در ميان اسمائش مخفي ساخته تا همه را بزرگ دارند و نيز وقت مرگ را مخفي ساخته تا انسان ها در همه حال آماده باشند.[3]
بر اين اساس شب قدر نيز از جمله اموري است که بخاطر عظمت و احترامش خدا آن را پنهان داشته و در قرآن آن را مشخص ننموده است. چون شب قدر از همه مستور شد* لا جرم از پاي تا سر نور شد.
ج: امّا روايات نسبت به تعيين شب قدر و اينکه کداميک از شبهاي ماه مبارک رمضان است مختلف و متعدد است:
روايات از طريق اهل سنّت به طور عجيبي در تعيين شب قدر اختلاف دارد برخي روايات مي گويد شب قدر يک شب نامعلوم در ميان شبهاي سال است، برخي مي گويد از ماه رمضان و شعبان خارج نيست.
و بعضي ديگر آن را شب اول ماه رمضان، شب هفدهم، شب بيست ويکم و شب بيست و سوم مي داند لکن معروف بين اهل سنت آن است که شب قدر شب بيست و هفتم ماه رمضان است.[4]
به امام حسن مجتبي ـ عليه السلام ـ گفته شد شب قدر را معين کند حضرت فرمود: «از شب بيست سوم تا بيست و هفتم (در اين پنج شب) آن را جستجو بايد کرد.» راوي اين روايت معاويه بن ابي سفيان است.[5]
امّا روايات رسيده از طريق اهل بيت ـ عليهم السلام ـ نيز مختلف است: برخي از روايات مي گويد شب قدر يکي از سه شب 19 و 21 و 23 ماه مبارک رمضان است. امام صادق ـ عليه السلام ـ به حسان فرموده است «شب قدر را در يکي از اين سه شب از شب هاي ماه رمضان جستجو کن».[6]
برخي ديگر از روايات مي گويد شب قدر يکي از دو شب 21 و 23 مي باشد. امام صادق ـ عليه السلام ـ به حسان بن مهران فرموده است: «شب قدر را در 21 و 23 جستجو کن».[7]
و نيز ابو بصير مي گويد به امام صادق ـ عليه السلام ـ عرض کردم فدايت شوم آن شبي که اميدها را عرضه و خواستني ها را در آن مي خواهند کدام است؟ فرمود: «آنها را در شب 21 و 23 ماه رمضان عرضه مي کنند» ابو بصير مي گويد عرض کردم پس اگر احياي هر دو شب برايم ميسر نشد؟ فرمود : «چه سهل است احياي دو شب در برابر آنچه تو مي طلبي».[8]
امّا مشهور بين علماء شيعه آن است که شب قدر همان شب 23 ماه رمضان است و روايات زيادي بر اين مطلب دلالت دارد که به عنوان نمونه به برخي از آنها اشاره مي شود:
امام صادق ـ عليه السلام ـ فرموده است: «در هر شب ماه رمضان سوره انا انزلنا را هزار مرتبه بخوان و شب بيست و سوم، دل را محکم و گوش باز کن و عجائب بشنو از آنچه بيني» به امام محمد باقر گفتند چگونه بدانم که شب قدر در هر سال هست؟ فرمود: «از اول ماه رمضان هر شب صدبار سوره دخان را بخوان و شب 23 آنچه از آن پرسيدي به چشم خود ببين و باور کن».[9]
زراره از يکي از دو امام صادق و امام محمد باقر ـ عليه السلام ـ روايت نموده است که «شب 23 همان شب جهني» است و حديث جهني (انصاري، عبدالله) اين است که به رسول الله عرضه داشت يا رسول الله منزل من از مدينه دور است دستورم بده براي درک شب قدر شب معيني وارد مدينه شوم پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمود: شب 23 داخل شو».[10]
اين روايت در منابع اهل سنت نيز آمده است.[11]
با توجه به اين روايات صادره از مقام عصمت و نيز رأي مشهور بين علما شيعه به اين نتيجه مي رسيم که شب قدر منحصر است در بين شب هاي 19 و 21 و 23 ماه رمضان و احتمال قوي همان شب 23 است امّا دعاي روز بيست و هفتم ماه رمضان با قطع نظر از سند آن هرگز دلالت ندارد که شب 27 ماه رمضان شب قدر باشد زيرا در آن چنين آمده است: «اللّهم ارزقني فيه فضل ليله القدر» خدايا روزي کن مرا در آن فضيلت شب قدر را؛ آنچه خواسته شده است اين است که ثواب شب قدر به دعا کننده عطا شود نه اينکه شب بيست و هفتم شب قدر است.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ تفسير الميزان، ج2 و ج20، ص566 به بعد.
2ـ تفسير نمونه، ج27، ص190 به بعد.
[1]. کليني، محمد بن يعقوب،اصول کافي، بي جا، اسوه، سوم، 1375ش، ج2، ص260.
[2]. همان،ج2، ص266، و تفسير برهان، ج4، ص488، و الدر المنثور في تفسير المأثور، ج6، ص371.
[3]. ر.ک: مکارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، تهران، دارالکتب الاسلاميه، 1374ش، ج27، ص190؛ جوادي آملي،عبدالله، قرآن در قرآن، قم، نشر اسراء، چاپ سوم، 1381ش، ص78.
[4]. ر.ک: سيوطي، جلال الدين، الدرالمنثور في تفسير المأثور، قم، کتابخانه مرعشي نجفي، 1404ق، ج6، ص372.
[5]. حسن بن علي تحف العقول، ترجمه جنتي، موسسه امير کبير، بي تا.
[6]. طباطبائي، محمد حسين، تفسير الميزان، (ترجمه موسوي همداني)، دفتر انتشارات اسلامي، بي تا، ج18، ص565.
[7]. شيخ صدوق، محمد بن بابويه، خصال، ترجمه جعفري، نسيم کوثر، بي تا، ج2، ص291.
[8]. شيخ صدوق، محمد بن بابويه، من لايحضره الفقيه، ترجمه غفاري، نشر صدوق، بي تا، ج2، ص505.
[9]. شيخ صدوق، محمد بن بابويه، امالي شيخ صدوق، ترجمه کمره اي، اسلاميه بي تا، ص317؛ اصول کافي، ج2، ص278.
[10]. الميزان، ج20، ص566، و مجمع البيان، ج10، ص519.
[11]. سيوطي، الدرالمنثور، ج6، ص373.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 3 شهریور 01
- بازدید
- ۱۵۴
به چه علت سه شب 19، 21و 23 را شبهاي قدر ميدانيم؟
- نشان کردن
پرسش
در دعاي بيست و هفتم ماه رمضان شب بيست و هفتم را شب قدر معرفي مي نمايد و اکثريت مسلمين جهان اين شب قدر قبول دارند و اين سند محکم از جانب خداوند است به چه علت اين شب را رد نموده و سه شب 19 ، 21 و 23 را شبهاي قدر ميدانيم؟ و به چه اسنادي اين شبها را شب قدر مي دانيم؟
پاسخ
ذکر مطالبي راجع به اين سئوال ضروري به نظر مي نمايد:
الف: جاي هيچ ترديدي نيست که شب قدر در سال بيش از يک شب نمي باشد و آن همان شب نزول قرآن صامت است و نيز همان شبي است که فرشتگان به اذن خداوند بر حجت و ولي خدا در هر عصري براي ابلاغ مقدرات و... نازل مي شوند و او را از تفسير و تفصيل و جزئيات امور تا سال بعد با خبر مي نمايند و اين مدعا که شب قدر بيش از يک شب نيست از قرآن کريم نيز استفاده مي شود زيرا:
در مورد شب قدر تعبير به «ليلة القدر» کرده است يعني شب قدر و تعبير به ليالي قدر (شبهاي قدر) ننموده است. روايات رسيده از معصومين ـ عليهم السلام ـ نيز در اين زمينه فراوان است که در مجامع روائي توسط علماء دين جمع آوري و ضبط شده است.
عبدالله بن عباس از امام علي ـ عليه السلام ـ روايت نموده است که حضرت فرمود: « درهر سال يک بار شب قدر است و در اين شب، امور، حوادث و جريانات يکسال تقدير مي گردد و بعد از رسول خدا اين امور با ولاة مي باشد (نزول ملائکه و مقدرات بر امامان است) ابن عباس مي گويد عرض کردم حکام و واليان دين بعد از رسول خدا کيانند؟ فرمود: «من و يازده نفر از صلب من که همگان ائمه و محدث مي باشند».[1]
آري اين فرموده مولاي متقيان مويّد به تأييد قرآن کريم است که در سوره قدر مي فرمايد: «تنزّل الملائکة...» و اين تعبير دلالت بر استمرار شب قدر، استمرار نزول فرشتگان در آن شب و نيز بر مسأله امامت و استمرار آن، دارد يعني تا زمين و آسمان و عالم هست شب قدر و نزول فرشتگان در آن هست که براي ابلاغ تقدير هر امري بر حجت خدا نازل شده و اسرار شب قدر را بر او عرضه مي کنند از همين جا به اين نکته نيز پي مي بريم که اهميت شب قدر علاوه بر نزول قرآن و فرشتگان، بخاطر مسأله امامت نيز هست زيرا تا امام و حجت خدا نباشد ابلاغ مقدرات امور معني نخواهد داشت و لذاست که در روايات ما آمده است که: «با سوره انا انزلناه با دشمنان ما مخاصمه کنيد».[2]
ب: اين مطلب نيز قطعي است که شب قدر درماه مبارک رمضان است زيرا قرآن کريم در يکجا مي فرمايد: «ماه رمضان ماهي است که قرآن در آن نازل شده است. بقره / 185».
و در جاي ديگر مي فرمايد: «ما قرآن را در شب مبارکي نازل کرديم. دخان / 3».
و درجاي ديگر مي فرمايد: «ما قرآن را در شب قدر نازل کرديم. قدر / 1».
از مجموع اين آيات استفاده مي شود که ليله مبارکه همان شب قدر است و شب قدر در ماه مبارک رمضان است امّا اينکه کداميک از شب هاي ماه رمضان است و چرا مخفي است؟ از قرآن کريم چيزي در اين زمينه استفاده نمي شود.
راجع به مشخص نبودن شب قدر گفته مي شود علت آن اين است که مردم به همه شب هاي ماه رمضان و عبادات و توبه و دعا و... اهميت بدهند و در هيچ شبي از شب هاي آن کاهلي نکنند و با معصيت و گناه نسبت به شب قدر بي احترامي ننمايند روي اين جهت خداوند شب قدر را پنهان کرده است همان گونه که رضاي خود را در ميان طاعات پنهان نموده است تا مردم به همه طاعات روي آورند و غضبش را در ميان معاصي پنهان کرده تا از همه آنها بپرهيزند، دوستانش را در ميان مردم مخفي کرده تا مردم همه را احترام کنند و به احدي بي حرمتي روا ندارند و به کسي با ديد بد ننگرند و حقير نشمارند، اجابت را در ميان دعاها پنهان کرده است تا به همه دعاها روي آورند، اسم اعظم را در ميان اسمائش مخفي ساخته تا همه را بزرگ دارند و نيز وقت مرگ را مخفي ساخته تا انسان ها در همه حال آماده باشند.[3]
بر اين اساس شب قدر نيز از جمله اموري است که بخاطر عظمت و احترامش خدا آن را پنهان داشته و در قرآن آن را مشخص ننموده است. چون شب قدر از همه مستور شد* لا جرم از پاي تا سر نور شد.
ج: امّا روايات نسبت به تعيين شب قدر و اينکه کداميک از شبهاي ماه مبارک رمضان است مختلف و متعدد است:
روايات از طريق اهل سنّت به طور عجيبي در تعيين شب قدر اختلاف دارد برخي روايات مي گويد شب قدر يک شب نامعلوم در ميان شبهاي سال است، برخي مي گويد از ماه رمضان و شعبان خارج نيست.
و بعضي ديگر آن را شب اول ماه رمضان، شب هفدهم، شب بيست ويکم و شب بيست و سوم مي داند لکن معروف بين اهل سنت آن است که شب قدر شب بيست و هفتم ماه رمضان است.[4]
به امام حسن مجتبي ـ عليه السلام ـ گفته شد شب قدر را معين کند حضرت فرمود: «از شب بيست سوم تا بيست و هفتم (در اين پنج شب) آن را جستجو بايد کرد.» راوي اين روايت معاويه بن ابي سفيان است.[5]
امّا روايات رسيده از طريق اهل بيت ـ عليهم السلام ـ نيز مختلف است: برخي از روايات مي گويد شب قدر يکي از سه شب 19 و 21 و 23 ماه مبارک رمضان است. امام صادق ـ عليه السلام ـ به حسان فرموده است «شب قدر را در يکي از اين سه شب از شب هاي ماه رمضان جستجو کن».[6]
برخي ديگر از روايات مي گويد شب قدر يکي از دو شب 21 و 23 مي باشد. امام صادق ـ عليه السلام ـ به حسان بن مهران فرموده است: «شب قدر را در 21 و 23 جستجو کن».[7]
و نيز ابو بصير مي گويد به امام صادق ـ عليه السلام ـ عرض کردم فدايت شوم آن شبي که اميدها را عرضه و خواستني ها را در آن مي خواهند کدام است؟ فرمود: «آنها را در شب 21 و 23 ماه رمضان عرضه مي کنند» ابو بصير مي گويد عرض کردم پس اگر احياي هر دو شب برايم ميسر نشد؟ فرمود : «چه سهل است احياي دو شب در برابر آنچه تو مي طلبي».[8]
امّا مشهور بين علماء شيعه آن است که شب قدر همان شب 23 ماه رمضان است و روايات زيادي بر اين مطلب دلالت دارد که به عنوان نمونه به برخي از آنها اشاره مي شود:
امام صادق ـ عليه السلام ـ فرموده است: «در هر شب ماه رمضان سوره انا انزلنا را هزار مرتبه بخوان و شب بيست و سوم، دل را محکم و گوش باز کن و عجائب بشنو از آنچه بيني» به امام محمد باقر گفتند چگونه بدانم که شب قدر در هر سال هست؟ فرمود: «از اول ماه رمضان هر شب صدبار سوره دخان را بخوان و شب 23 آنچه از آن پرسيدي به چشم خود ببين و باور کن».[9]
زراره از يکي از دو امام صادق و امام محمد باقر ـ عليه السلام ـ روايت نموده است که «شب 23 همان شب جهني» است و حديث جهني (انصاري، عبدالله) اين است که به رسول الله عرضه داشت يا رسول الله منزل من از مدينه دور است دستورم بده براي درک شب قدر شب معيني وارد مدينه شوم پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمود: شب 23 داخل شو».[10]
اين روايت در منابع اهل سنت نيز آمده است.[11]
با توجه به اين روايات صادره از مقام عصمت و نيز رأي مشهور بين علما شيعه به اين نتيجه مي رسيم که شب قدر منحصر است در بين شب هاي 19 و 21 و 23 ماه رمضان و احتمال قوي همان شب 23 است امّا دعاي روز بيست و هفتم ماه رمضان با قطع نظر از سند آن هرگز دلالت ندارد که شب 27 ماه رمضان شب قدر باشد زيرا در آن چنين آمده است: «اللّهم ارزقني فيه فضل ليله القدر» خدايا روزي کن مرا در آن فضيلت شب قدر را؛ آنچه خواسته شده است اين است که ثواب شب قدر به دعا کننده عطا شود نه اينکه شب بيست و هفتم شب قدر است.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ تفسير الميزان، ج2 و ج20، ص566 به بعد.
2ـ تفسير نمونه، ج27، ص190 به بعد.
[1]. کليني، محمد بن يعقوب،اصول کافي، بي جا، اسوه، سوم، 1375ش، ج2، ص260.
[2]. همان،ج2، ص266، و تفسير برهان، ج4، ص488، و الدر المنثور في تفسير المأثور، ج6، ص371.
[3]. ر.ک: مکارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، تهران، دارالکتب الاسلاميه، 1374ش، ج27، ص190؛ جوادي آملي،عبدالله، قرآن در قرآن، قم، نشر اسراء، چاپ سوم، 1381ش، ص78.
[4]. ر.ک: سيوطي، جلال الدين، الدرالمنثور في تفسير المأثور، قم، کتابخانه مرعشي نجفي، 1404ق، ج6، ص372.
[5]. حسن بن علي تحف العقول، ترجمه جنتي، موسسه امير کبير، بي تا.
[6]. طباطبائي، محمد حسين، تفسير الميزان، (ترجمه موسوي همداني)، دفتر انتشارات اسلامي، بي تا، ج18، ص565.
[7]. شيخ صدوق، محمد بن بابويه، خصال، ترجمه جعفري، نسيم کوثر، بي تا، ج2، ص291.
[8]. شيخ صدوق، محمد بن بابويه، من لايحضره الفقيه، ترجمه غفاري، نشر صدوق، بي تا، ج2، ص505.
[9]. شيخ صدوق، محمد بن بابويه، امالي شيخ صدوق، ترجمه کمره اي، اسلاميه بي تا، ص317؛ اصول کافي، ج2، ص278.
[10]. الميزان، ج20، ص566، و مجمع البيان، ج10، ص519.
[11]. سيوطي، الدرالمنثور، ج6، ص373.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 3 شهریور 01
- بازدید
- ۱۵۴
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.