خيلي نسبت به بعضي از جاهاي بدنم حساسم و خيال مي‌کنم که زيبايي مرا به هم زده‌اند. مشکل چيست؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

خيلي نسبت به بعضي از جاهاي بدنم حساسم و خيال مي‌کنم که زيبايي مرا به هم زده‌اند. مشکل چيست؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

تصور خوب از ظاهرخود نداشتن، گاهی فقط يك حساسيت كوچك نيست بلكه يك اختلال رواني به حساب مي‌آيد! اين‌كه يك فرد تصور خوبي از ظاهر خود نداشته باشد، گاهي به حدي شديد مي‌شود كه روان‌پزشكان و روان‌شناسان به آن «اختلال بدشكلي بدني» مي‌گويند. تعجب نكنيد اين عنوان موضوعي حيرت‌آور و تازه نيست بلكه يك جور بيماري است كه بسياري را درگير كرده كه حتي خودشان هم از ابتلا به آن بي‌خبرند.

اختلال بدشکلی بدن (body dysmorphic disorder): عبارت از اشتغال ذهنی اغراق آمير، بيمار‌گونه و خيالي در مورد وجود نقص در ظاهر جسماني است.[1]

به عبارتی ویژگی اصلی اختلال بدشکلی بدن (BDD) که در گذشته بدشکلی هراسی (dysmorphophobia) نامیده می‌شد، عبارت از اين است که در ظاهر فرد نوعي کاستي وجود دارد. این کاستی یا خیالی است یا چنانچه نابهنجاری بدنی جزیی وجود داشته باشد، دلواپسی فرد درباره آن افراطی و رنج‌آور است.

شباهت‌های زیادی میان اختلال بدشکلی بدن و وسواس وجود دارد. این شباهت‌ها شامل اشتغال ذهنی وسواسی قابل توجه به وجود یک نقص یا نارسایی و رفتارهای تکراری و وسواسی مانند وارسی کردن وسواسی خود در آینه، دست‌کاری پوست و آرایش افراطی می‌باشد. اين دو بيماري برخي علايم مشترک دارند؛ مانند اشتغال ذهنی در مورد کامل‌گرایی، شک و تردید درباره این‌که برخی چیزها درست نیستند، تمرکز بر روی ظاهر در اختلال بدشکلي و به همان اندازه رفتارهای وارسی کردن تکراری و کسب اطمینان در وسواس.

به دلیل شباهت زیاد میان این دو اختلال، گاهی اختلال بدشکلی بدني به عنوان زیر مجموعه‌ای از اختلال وسواس در نظر گرفته می‌شود. هر چند افراد دچار اختلال بدشکلي بدني اشتغال ذهنی وسواسی درباره ظاهر خود دارند و ممکن است رفتارهای وسواسی (مانند وارسی ظاهر خود در آینه) داشته باشند، تشخیص جداگانه وسواس تنها زمانی گذاشته می‌شود که افکار و رفتار وسواسی محدود به نگرانی فرد در زمینه ظاهر خود نباشد و حالت خود ناهمخوان (ego-dystonic) داشته باشد. بنابراین تعجبی ندارد که مدل شناختی که برای اين اختلال ارائه می‌شود با مدل‌های شناختی آن اختلال شباهت‌ها و هم‌پوشانی‌هایی داشته باشد.[2]

عنوان (self) « خود »، در مدل ارائه شده زیر تجربه‌هایی است که شخص در آن حداکثر خودآگاهی و توجه معطوف به خود به عنوان یک تصویر تحریف شده دارد. فرض شده است که چرخه شناختی وقتی شروع می‌شود که یک بازنمایی خارجی از ظاهر شخص (مانند نگاه به آینه)، یک تصویر تحریف شده را در ذهن فعال می‌کند. فرآیند توجه انتخابی موجب افزایش آگاهی از تصویر و خصوصیات خاص آن می‌شود.

این افراد به احتمال بیشتر تصویر خود را منفی‌تر ارزیابی می‌کنند و بنابراین تصویر بیشتر تحریف می‌شود و نقایص موجود در آن بارزتر به نظر می‌رسد. در این افراد در بسیاری از موارد تصویر از دیدگاهِ مشاهده کننده تجسم می‌شود و این حالت به بیماران دارای اختلال هراس اجتماعی شباهت دارد. در هر دو این اختلالات بیماران به طور اولیه ممکن است برای اجتناب از مواجهه با احساس منفیِ ناشی از ارزیابی خود، از دیدگاه ناظر استفاده کنند که در نتیجه دیدگاه ناظر به عنوان یک عامل نگهدارنده عمل می‌کند. فعال شدن یک تصویرسازی ذهنی با افزایش توجه به خود همراه است. این موجب آگاهی بیشتر از اطلاعاتی مانند احساسات، افکار، تصاویر ذهنی یا هیجاناتی می‌شود که در حافظه شخص باقی مانده است و در حال حاضر او را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

میزان توجه به خود با شدت علایم و مشغولیت ذهنی بیمار ارتباط دارد. از طرفی این سیستم فکری ممکن است. آن‌قدر انعطاف ناپذیر باشد که نتواند به اطلاعات خارجی راجع به ظاهر شخص توجه کند. در بیمارانی که اختلال آن‌ها شدت کمتری دارد، هنوز ظرفیت‌هایی از توجه به اطلاعات بیرونی وجود دارد و به همین دلیل تصاویر ذهنی خیلی ثابت نیستند و شخص به عقاید خود راجع به ظاهرش شک می‌کند. هرچه شخص مدت بیشتری را جلوی آینه سپری کند، آگاهی او از خود افزایش می‌یابد و احساس بدتری پیدا می‌کند و احساس زشت بودن در او تقویت می‌شود. به نظر می‌رسد فرآیند توجه انتخابی به خصوصیات خاصی از ظاهر معطوف و به تحریف تصویر ذهنی از بدن منجر می‌شود. در این مدل از نقش تصویرسازی و توجه به خود، در درمان نیز استفاده می‌شود.

نشانه‌هاي بدشکلي

  • ممکن است فرد ساعت‌هاي طولاني در مورد بخش‌هاي خاصي از بدن خود نگران باشد.
  •  بيشتر مواقع احساس غمگيني و نااميدي داشته باشد.
  • حتي فرد ممکن است بخش‌هايي که درباره آن نگران و ناراحت است را از ديد ديگران پنهان کند. بعضي افراد مبتلا به اختلال بدشکلي بدن از ارتباط برقرار کردن با ديگران خودداري مي‌کنند زيرا نمي‌خواهند ديگران آن بخش از بدنشان را ببينند. اين امر سبب بروز مشکلاتي در مدرسه و يا محل کار و روابط آن‌ها مي‌شود.

اين افراد درباره چه چيزهايي نگران هستند؟

بعضي افراد مبتلا به اختلال بدشکلي بدن درباره بخش‌هايي از صورت خود نگران هستند. عده‌اي ديگر هم در مورد ساير بخش‌هاي بدن ناراحت هستند.

مثال‌هايي از اين نگراني‌ها:

- خال يا کک و مک خيلي بزرگ است

- آکنه بسيار بد است

- جاي زخم خيلي بزرگ است

- بيني بسيار بزرگ است

- دندان‌ها نامرتب و نامنظم هستند

- موي زياد در صورت و يا بدن وجود دارد

- موي سر خيلي کم‌پشت است

- اندازه و شکل پستان‌ها مناسب نيست

- عضلات بسيار ضعيف و نحيف است

رفتارهاي شايع کدام هستند؟

فرد مدت‌هاي طولاني در مقابل آينه مي‌ايستد و يا مدام در حال چک‌کردن بدن خود است.

فرد مدام به زيباکردن خود مي‌پردازد. مثلا موهاي زايد را مي‌کند، مي‌تراشد و يا موهايش را شانه مي‌کند.

به پاکيزه‌کردن پوست مي‌پردازد.

چک‌کردن مداوم، لمس‌کردن و يا اندازه‌گيري مکرر بخش‌هايي که درباره آن نگران است.

فرد سعي مي‌کند با پوشاندن اين بخش‌هاي بدن با لباس و کلاه، عينک و يا آرايش اين مشکل را برطرف و يا از ديد پنهان کند.

فرد مدام به پزشک متخصص پوست، جراح پلاستيک و يا دندانپزشک مراجعه مي‌کند.

براي يک مشکل کوچک اقدامات پزشکي زيادي انجام داده است.

درمان:

- گاهی زمینه بروز چنین مشکلی افسردگی و اضطراب است که باید برای درمان ان اقدام شود.

- از رفت و آمد با افرادی که بیش از اندازه لازم به زیبایی و جذابیت ظاهری بها می‌دهند خودداری کنیدشود.

- ارزش‌های شخصیتی را بررسی کرده و آن‌ها را به ارزش‌های دینی و اخلاقی نزدیک کنیدشود.

- شناسایی جنبه‌های مثبت و زیبای شخصیت و اخلاق

- به جای خودگویی‌های منفی راجع به زیبایی ظاهر، از خودگویی های مثبت توصیف وضعیت ظاهری و شخصیتی استفاده شود.

- عبادت، توجه به خدا و انس با اولیای الاهی موجب بالا رفتن احساس خودارزشمندی می‌شود.

-  بایدهمواره به این حقیقت توجه داشت که عامل اصلی و مهم محبوبیت و جذابیت، اخلاق و رفتار زیباست نه اندام زیبا!

- براي درمان اين اختلال با پزشک مشورت شود. پزشک ممکن است داروهايي بدهد که در حل اين مشکل کمک کند.

- خود‌داري از چک کردن و وارسي افراطي خود جلو آينه .

- پرهيز از آرايش کردن افراطي، کندن موهاي زايد به صورت غير معمول .

- دوري از مراجعه به پزشکان مختلف خودداري کرده و از اقدامات خودسرانه پزشکي . 

- به ورزش، تفريح و رفت و آمدهاي خانوادگي پرداخته و پرهيز از گوشه‌نشيني و مفیداست.

- براي درمان قطعي اين اختلال، حتما از مشاوره حضوري کمک  گرفته، درمان‌گرهايي هستند که در زمينه اختلال بدشکلي بدني تخصص دارند، رفتاردرماني شناختي نیز در این اختلال نقش بسزایی ایفا می کند. گفتگو و مشاوره، به افرادي که مدام در مورد اين مشکل فکر مي‌کنند بسيار کمک‌کننده است.[3]

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

درﺑﺎره ﻇﺎﻫﺮ ﺧﻮد اﺣﺴﺎس ﺧﻮﺑﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﺪ، ﺑﺮﻧﺎﻣﻪاي ﺑﺮاي ﻏﻠﺒﻪ ﺑﺮ ﻣﺸﮑﻼت ﺗﺼﻮﯾﺮ ﺑﺪﻧﯽ

ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه: دﮐﺘﺮ ﺳﺎﺑﯿﻦ وﯾﻠﻬﻠﻢ، ﻣﺘﺮﺟﻢ: ﺣﺒﯿﺐ رﻫﻨﻤﺎ.

 


[1]. دادستان، پریرخ، تهران، سمت، ج1، چاپ پنجم، 1382، ص 244.

[2]. ربیعی و همکاران.۱۳۸۸. مجله روانپزشکی و روانشناسی بالینی ایران. ۴، ص۳۴۳-۳۵۰.

[3]. دادستان، پیشین، ص 251.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
22 امرداد 01
بازدید
۷۵
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.