به علت مشکلات خانوادگی از اعتماد نفس پایین رنج می¬برم چه کنم؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

به علت مشکلات خانوادگی از اعتماد نفس پایین رنج می­برم چه کنم؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

به طور كلي شيوه‏هاي ايجاد و تقويت اعتماد به نفس عبارتند از:

 1 - خودارزش‏مندي: اعتماد به نفس در گرو احترام به خود و نگرش مثبت به خويش است. احساس ارزش‏مندي يا عزت نفس نياز فطري انسان است "آبراهام مازلو" روان شناس معروف در كنار نيازهاي جسماني، نيازهاي ايمني، نياز به عشق، محبت، تعلق به ديگران و نياز به احترام و شأن اجتماعي را مطرح كرده است. اعتماد به نفس، ارتباطي مستقيم با ارضاي اين نياز دروني دارد. مازلو مي‏گويد: هنگامي كه نياز احترام به خود، ارضا شود، شخص احساس اعتماد به نفس، ارزش مندي، توانايي، قابليت و كفايت مي‏كند و وجود خود را در دنيا مفيد و لازم مي‏يابد، اما عقيم ماندن اين نيازها، موجب احساس حقارت، ضعف و نوميدي مي‏گردد.[1]

براين‏اساس، اسلام در تمام برنامه‏هاي عبادي و اجتماعي و اخلاقي و اقتصادي خود، عزت و كرامت نفس را لحاظ كرده است. اگر انسان خود واقعي را پيدا كند، ديگر احساس حقارت نمي‏كند و گوهر وجودي خود را با هيچ چيز، عوض نمي‏كند. امام صادق(ع) فرمود: "من با نفس خود هيچ موجودي را برابر نمي‏كنم، جز پروردگارم. تمام دنيا و غير خدا را با اين گوهر نفيس برابر نمي‏كنم".

2 - خودشناسي: اعتماد به نفس تا حد زيادي متوقف بر شناخت جنبه‏هاي مثبت و توانايي‏هاي نسبي و آگاهي از استعدادهاي قابليت‏ها و كشف آنها است. شخص داراي ضعف اراده، مي‏پندارد كه ديگران توانايي‏ها و استعدادهايي دارند كه او ندارد. ديگران كارهاي را انجام مي‏دهند كه او نمي‏تواند، در حالي كه اين مسئله اصلاً صحيح نمي‏باشد؛ چون كه اگر تأمل و دقت كند، مي‏بيند كه او نيز همان توانايي‏ها را دارد، يا استعدادهايي دارد كه ديگران ندارند. او مي‏تواند با آگاهي از اين استعدادها و توانايي‏ها آنها را شكوفا نموده و با تكيه بر آنها به توانايي‏هاي برتر دست يابد. عدم اعتماد به نفس غالباً، بر اثر فقدان امكانات و توانايي‏ها نيست، بلكه به دليل عدم شناسايي خويشتن است. در اين راستا، اطرافيان نقش بسيار مهمي مي‏توانند ايفا نمايند به اين صورت كه با بيان قابليت‏ها، به فرد مورد نظر اطمينان دهند تا به مرور زمان، وي بتواند با كفايت‏هاي شخصي اش رابطه منطقي برقرار نمايد. رسيدن به مقاصد و اهداف، دور از دسترس نيست، فقط بايد حوزه شناخت و آگاهي را توسعه داد. ژان پل سارتر مي‏گويد: "اگر يك فلج، قهرمان دو و ميداني نشود، خود مقصر است". اين جمله كنايه از توانايي و نيروي عظيم نهفته در وجود آدمي است. متأسفانه انسان‏ها نه تنها از ذخيره‏هاي دروني خدادادي خود به گونه احسن استفاده نمي‏كنند، بلكه عموماً از اين توانايي‏ها بي اطلاع اند. ‏

3  خودپنداره مثبت: در اصطلاح روان شناسان، ارزيابي كلي فرد از شخصيت خود را خود پنداره مي‏گويند كه ممكن است مثبت يا منفي باشد. اگر تصور از خود، مثبت و متعادل باشد، شخص داراي سلامت رواني است. همين كه فكر كنيم كاري ازما ساخته نيست، بهانه و انگيزه لازم را براي شكست خود به وجود آورده‏ايم.

بايد اين حقيقت را بپذيريم كه هيچ انساني بي استعداد نيست. كساني كه بي استعداد ناميده مي‏شوند، افرادي هستند كه نتوانسته يا نخواسته‏اند ظرفيت وجودي و بالقوه خود را پرورش دهند. بعضي از مردم در حقيقت اسير و زنداني تصور منفي و بدگماني خويش هستند و خود را ضعيف، عنصري نامطلوب و به درد نخور توصيف مي‏كنند.

 4 - خوداتكايي: يكي از راه‏هاي رسيدن به اعتماد به نفس، بي‏نيازي از ديگران و اتكاي به خود است. انسان نبايد به اميد معجزه و ديگران باشد، بلكه بايد خود معجزه گر شود. اين امر جز با قطع اميد از ديگران حاصل نمي‏گردد. امام سجاد(ع) مي‏فرمايد: "تمامي خير و سعادت را در اين ديدم كه انسان به آن چه در دست مردم است، چشم طمع نداشته باشد"[2]خوداتكايي تنها به مرحله فعل و عمل منحصر نمي‏شود، بلكه در حوزه فكر و انديشه از اهميت بيش‏تري برخوردار است. در سايه استقلال فكري، بهره‏وري از توانايي ذهني حاصل مي‏گردد و تأثير پذيري از قضاوت مردم به حداقل مي‏رسد و براساس جو و قضاوت ديگران تصميم‏گيري صورت نمي‏گيرد.

5 - رويارويي با مشكلات: قرار گرفتن جوانان در موقعيت‏هاي جدي و نسبتاً دشوار، به مراتب آن‏ها را بيش از گريز از موقعيت، به مرزهاي اعتماد به نفس نزديك مي‏كند. هيچ تمريني مفيدتر از تلاش براي غلبه بر مشكلات نيست.

انسان بايد در ميدان عمل با تجربه اندوزي از شكست‏ها، راه رسيدن به موفقيت را بيازمايد. امام علي(ع) مي‏فرمايد: "هرگاه سختي چيزي باعث بيم و هراست شد، در مقابل آن سخت و مقاوم شو كه با تن دادن به سختي‏ها مشكل بر تو آسان خواهد شد".[3]

6 - تلقين درماني: بهره‏گيري از روش تلقين درماني، آدمي را براي غلبه بر ضعف‏ها ياري مي‏دهد.

به هنگام خطور افكار منفي لازم است بلافاصله انديشه مثبتي را جايگزين كرد و آن را به ذهن تلقين نمود. كسي كه فاقد اعتماد به نفس است، مي‏تواند از فرمول تلقين به نفس استفاده كند كه بگويد: هر روز بيش از پيش، از هر لحاظ اعتماد به نفس من بهتر مي‏شود. با توجه به تحقيقات و مطالعاتي كه انجام شده، معلوم گرديده است كه مواقع شب و قبل از خواب، بهترين موقع براي انجام تلقين به نفس است.[4] افراد سست اراده از واژه "نمي‏توانم" و غير ممكن است زياد استفاده مي‏كنند، در حالي كه اگر راه "نمي‏توانم" را بر ذهن خود ببندند و دريچه روشنايي "مي‏توانم" را روي خويش بگشايند، قطعاً به موفقيت خواهند رسيد. ژاگو مي‏گويد: "تا وقتي فكر مي‏كند كه نمي‏توانيد و داراي ظرفيت نيستيد، احتمال موفقيت كم است. اگر درخشان‏ترين شايستگي‏ها را داشته باشيد، خاموشش مي‏كنيد، ولي فردي كه از نظر هوش و قابليت، متوسط، ولي به خود اطمينان كامل داشته باشد كه موفق خواهد شد، او موفق مي‏شود".[5]

7 - تمرين در تصميم‏گيري زندگي سراسر عرصه تصميم‏گيري است. اگر بياموزيم كه خودمان براي خويش تصميم بگيريم، نه ديگران، به تدريج به اعتماد به نفس كامل خواهيم رسيد. مهم نيست كه در چه زمينه‏اي تصميم مي‏گيريم؛ مهم تمرين و تكرار آن است. بعضي مي‏گويند:ما از اتخاذ تصميم عاجزيم، چون بارها برخلاف تصميم خود عمل كرده‏ايم. در پاسخ بايد گفت: بياييد از نو تصميم بگيريد و مطمئن باشيد كه شكستن تصميم به معناي از بين رفتن همه آثار آن نيست. كوهنوردي كه تصميم گرفته به قله كوه دست يابد، چه بسا در بار اول و دوم به مقصود نرسد و نتواند تصميم خود را عملي سازد، اما با تجربه‏اندوزي از گذشته سرانجام قله را فتح خواهد كرد

8 - فراگيري مهارت‏هاي زندگي: انسان هر چه بيش‏تر درباره زندگي خود بداند بهتر مي‏تواند با مشكلات آن روبه‏رو شود. بعضي از افراد به دليل عدم آشنايي با اصول و قوانين زندگي، در برابر هر شكست جزئي به بهت و حيرت فلج كننده‏اي دچار مي‏گردند و با يك حادثه ناگهاني، روحيه خود را از دست مي‏دهند، يا همه تقصيرها را متوجه ديگران مي‏سازند و به خيال‏پردازي و رؤياسازي متوسل مي‏شوند. در حالي كه اگر تصوير صحيح از زندگي مي‏داشتند، از قبل خود را براي رويارويي با هر نوع مشكلي آماده مي‏كردند و ناكامي را به سكوي پرش و جهش تبديل مي‏نمودند.

خداوند قدرت مقابله با مشكلات را در وجود بشر به وديعه گذارده است. مهم، استفاده از اين نيروي عظيم و تجربه اندوزي از ناكامي‏ها است. پيشوايان دين به‏ما آموخته‏اند كه در سخت‏ترين شرايط زندگي، نبايد از مشكلات فرار كرد و روح اميدواري را از دست داد. امام علي(ع) مي‏فرمايد: "هرگاه سختي به اوج و نهايت خود رسيد، باز بايد اميد گشايش و پيروزي داشت".[6]

9 - كسب تجارب موفقيت‏آميز: موفقيت در انجام مهارت‏هاي مختلف، موجبات تقويت انگيزه و رغبت افراد براي ادامه كار و تلاش را چندبرابر مي‏سازد.

تجارب موفق، انگيزه و جرأت و اعتماد به نفس آدمي را تقويت مي‏كند. اگر كسي در يكي از رشته‏ها تخصص لازم را پيدا كرد، اين احساس به او دست مي‏دهد كه چيزي مي‏داند كه ديگران آن را نمي‏دانند و توانايي كاري را دارد كه ديگران از انجام آن ناتوان اند آن چه در اين جهت مهم است، انگيزه تلاش است، نه نتايج حاصل از آن. براين‏اساس، مقوله كار و اشتغال، جنبه تربيتي به خود مي‏گيرد. دبس مي‏گويد: "شغل و انتخاب آن، يك نقش مستقيم در اثبات شخصيت جوان دارد، زيرا اين موضوع، نشانه آزادي جوان است و از اين پس مي‏تواند از وسايل شخصي براي ادامه زندگي استفاده كند و به همين دليل است كه به دست آوردن اولين پول، اين قدر لذيذ و مطبوع است. در نتيجه اعتماد به شخص خود پيدا مي‏كند"[7]

10 - مطالعه زندگي افراد موفق: آشنايي با زندگينامه بزرگان و نام آوران عرصه‏هاي علم و انديشه و ادب و هنر از دو جهت، اعتماد به نفس انسان را بيش‏تر مي‏كند، چون از يك سو، راه و روشي را مي‏نماياند كه ديگران رفتند و به مقصود رسيدند؛ از سوي ديگر چون زندگي مشاهير و نخبگان، اكنده از سختي و پر از درد و رنج بوده است، جوانان و قشرهاي ضعيف و متوسط جامعه را براي نبل به موفقيت ترغيب مي‏كند.

11 - به دست آوردن تكيه گاه معنوي: رسيدن به اعتماد به نفس در حد عالي كه توان ايستادگي در برابر امواج سهمگين مشكلات را در انسان افزايش دهد، در گرو تكيه بر عنصر ايمان و توكّل به خداوند است. در سايه توكل و ايمان عميق مذهبي، انسان احساس مي‏كند كه ديگر تنها نيست، بلكه هميشه خدا را در كنار خود مي‏بيند، براين اساس امام علي(ع) درباره مؤمن مي‏فرمايد: "روح شخص با ايمان از سنگ خارا شكست ناپذيرتر است"[8]

از مجموع مطالب ياد شده رعايت نكات ذيل ضروري به نظر مي‏رسد

1 – خودمان تان را آن طوري كه هستيم بپذيريم

2 - توانايي‏هاي خود را شناسايي كنيم و آن‏ها را فهرست نمایيم

3 - نقاط ضعف خود را فراموش كنيم.

4 - براي زندگي روزمره، يك برنامه دقيق و منطقي تهيه كنيم و مطابق آن عمل نماييم.

5 - تصميم‏گيري را تمرين كنيم و به نتيجه تصميم خود فكر نكنيم.

6 - از به زبان آوردن واژه‏هاي مأيوس كننده مانند "نمي‏توانم و خراب مي‏شود" اجتناب كنيم

7 - براساس توان خود عمل كنيم، نه براساس خواسته ديگران

8 - به انگيزه قضاوت ديگران، كاري را ترك نكني نکنیم

9 - مهارت‏هاي موفقيت‏آميز و زودبازده را كسب نماييم و از كارهاي كوچك شروع كنيم

10 - زندگينامه افراد موفق را مطالعه كنيم و از رفتار آن‏ها الگو برداري كنيم

كتاب‏هاي: روش‏هاي افزايش عزت نفس از اسماعيل بيابانگرد. رموز اعتماد به نفس از رابرت آنتوني، ترجمه اسماعيل كيواني، روان‏شناسي اعتماد به نفس، از پيرداكو، به خود اعتماد كنيد، از پترستر، ترجمه دكتر سروري و جوان و نيروي چهارم زندگي از محمد رضا شرفي جهت مطالعه معرفي مي‏شود.

 


[1] . آبراهام مازلو، روان‏شناسي شخصيت سالم، ترجمه شيوا رويگردان، ص 155

[2] . اصول كافي، ج‏3، ص 219.

[3] . غررالحکم

[4] . پترلستر، به خود اعتماد كنيد، ترجمه دكتر سروري، ص 125

[5] . موسوي لاري، رسالت اخلاق در تكامل انسان، ص360

[6] . غررالحكم، ج‏4، ص 319

[7] . فلسفي، محمد تقي، جوان، ج‏2، ص 350

[8] . فيض الاسلام، نهج‏البلاغه، قصار 325.

 

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
10 امرداد 01
بازدید
۵۲
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.