چگونه براي آينده بهترين و ديني ترين برنامه را طراحي کنيم که هم به دنيا، هم آخرت و هم علم و شغل و خانواده و مردم برسيم و سر آخر انشا الله راضي باشيم از زندگي؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

چگونه براي آينده بهترين و ديني ترين برنامه را طراحي کنيم که هم به دنيا، هم آخرت و هم علم و شغل و خانواده و مردم برسيم و سر آخر انشا الله راضي باشيم از زندگي؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

سعادت دنيا و آخرت به هم پيوسته و در گرو رسيدن به هدف نهايي است. هدف و گمشده انسان همان خالق و پروردگار اوست و سعادت واقعي در معرفت و قرب به اوست و هر چيز ديگري که ما آن را سعادت تلقي کنيم اگر در راستاي رسيدن به اين هدف باشد به عنوان وسيله قابل قبول است اما آنچه که غالب انسانها آنرا خوشبختي مي دانند در واقع توهم خوشبختي است که بسيار زود گذر و فاني است. البته همه افراد در واقع و فطرتا علاقه مند و طالب آن حقيقتند، لکن به چون ندیند حقیقت ره افسانه زدند.

اما برای موفقیت در هر کاری باید هدف را مشخص نمود و برای آن  برنامه ریزی کرد. و هدفهای فرعی و راه رسیدن به آنها را کشف و اجرا نمود. اما اموری که انسان را در تحصيل سعادت دنيا و آخرت یاری می کند، را بايد در قرآن و كلمات معصومين جستجو كرد. چرا که خالق ما هم دلسوز ماست و هم به نیاز ها و راه سعادت ما آگاه تر است و خیر و صلاح ما را بهتر از خودمان می شناسد. چرا که ما از اوییم و او از خود ما به ما نزدیکتر است. لذا می توان خیر دنیا و آخرت را در اطاعت از فرامین خداوند و حضرات معصومین (علیهم السلام) خلاصه کرد. که در قالب تقوی و تزکیه نفس بیان می شود.

قرآن کریم تزکیه نفس را مایه رستگاری می داند «قد افلح من زکها». اما ممکن است این سوال پیش بیاید که درست است که تزکیه نفس، آخرت انسان را آباد می کند اما آیا می تواند سعادت دنیوی را هم تامین کند؟ در جواب به این پرسش باید گفت که تزكيه نفس یا همان خودسازي موجب تنظیم رابطه انسان با خود، با خدا و ارتباط او با دیگر افراد و جامعه می شود. و کل زندگی انسان را تحت تاثیر قرار می دهد. اما در اینجا به آثار دنيوي تزكيه نفس اشاره می نماییم:

1. لذت بردن از زندگي:

يكي از آثار دنيوي تزكيه نفس اين است كه انسان وقتي خود را از آلودگيها و ناپاكيها پاكيزه نمود، از زندگي خود لذت مي­برد و احساس نشاط مي­كند. زندگي برايش معنا دار مي­شود، افرادي كه آلوده هستند و مرتكب هرنوع گناهي ميشوند زندگي در نظر آنها تيره و تاريك و بيهوده جلوه مي­كند. انسان در صورتي ميتواند از زندگي لذت ببرد كه خود را از آلودگيهاي جسمي و روحي پاكيزه نمايد.[1]

2. آرامش و سلامتي رواني

لازمة تزكيه نفس آن است كه انسان از گناه دوري نموده و تقوا را پيشه خويش قرار دهد، با خداوند رابطه برقرار كند و هميشه به ياد او باشد؛ اين امور كه مصاديق تزكيه مي باشد، باعث آرامش رواني و كاهش اضطراب و افسردگي در افراد مي­شود. انسان با دوري نمودن از گناه و رعايت تقوا احساس آرامش ميكند. علي ـ عليه السّلام ـ دربارة تقوا كه يكي از ابعاد اصلي تزكيه نفس ميباشد فرموده است: "فان تقوي الله دواء داء قلوبكم و بصر عمي افئدتكم و شفاء مرض اجسادكم و صلاح فساد صدوركم و طهور دنس انفسكم..."[2] (همانا كه تقوا داروي شفابخش بيماري قلبهاي شما و روشنگر كوري دلها و شفابخش بيماري بدنها و اصلاح كنندة فساد سينه ها و پاك كنندة آلودگيهاي نفس و جلا دهندة پرده هاي ديدگان و آرامش بخش اضطراب هاي دروني و روشن كنندة تاريكيهاي شما ميباشد.) از اين روايت به خوبي دانسته ميشود كه يكي از آثار تزكيه نفس در دنيا آرامش رواني و كاهش اضطراب افراد است.

3. سلامت جسماني

يكي ديگر از آثار دنيوي تزكيه نفس، سلامت جسماني است. گرچه تزكيه بيشتر مربوط به طهارت باطني و روحي انسان است اما از آنجا كه جسم و روح، رابطه عميق با يكديگر دارند و بر يكديگر اثر مي­گذارند، تزكيه باعث سلامتي جسماني نيز مي­شود. مثلاً اگر فردي خود را از آلودگيها، خوردن غذاهاي حرام، ارتكاب گناه، مصون نگه دارد، قطعاً از سلامت جسماني بيشتري برخوردار مي­شود در روايت پيشين كه از علي ـ عليه السّلام ـ دربارة تقوا بيان شد يكي از آثار تقوا سلامت جسماني افراد معرفي شده است.[3]

4. بهبود روابط اجتماعي

افرادي كه به منظور تزكيه نفس از رفتارهاي ناپسند و برخوردهاي ناسالم مانند دروغ، تهمت، توهين تحقير ديگران و... اجتناب ميكنند و در عوض حسن خلق، عفو و گذشت محبت و دوستي و احترام به ديگران را وجهة نظر خويش قرار ميدهند، قطعاً در نظر ديگران فردی شايسته، ارزشمند و محترم ميباشند و همه به نيكي از ايشان ياد خواهند كرد. خداوند نيز در بهبود روابط اجتماعي افرادي كه به خودسازي و تزكيه نفس خويش ميپردازند، كمك مي­كند و علاوه بر اينكه اين افراد در نزد خداوند ارزشمند مي­شوند، در نظر ديگران نيز عزيز و محترم ميگردند.

5. موفقيت و پيشرفت در كارها

خداوند نسبت به افرادي كه دايم در فكر ساختن خويشتن و تزكيه نفس خود هستند، لطف وعنايتي خاص دارد و به آنها كمك ميكند تا در تمامي زمينه ها موفق گردند، انسان با آلودگي و گناه نميتواند در زندگي اش به موفقيت و سعادت و خوشبختي نايل شود. تنها راه رسيدن به موفقيت و كاميابي رعايت تقوا و تزكيه نفس ميباشد. خداوند در قرآن ميفرمايد: «و من يتقّ الله يجعل له مخرجاً[4]»؛ هر آن كس كه تقوا را پيشه خود قرار دهد (و به تزكيه نفس اش بپردازد) خداوند براي او بيرون شدي قرا ميدهد."

اما با جستجوی درمتون اسلامی به مواردی می رسیم که راه وصول به سعادت را بیان کرده اند،که برای رعایت اختصار به بیان چند مورد اکتفا می کنیم. و شما را به مطالعه کتب مربوطه ارجاع می دهیم.

اما احادیث مربوطه را می توان تحت چند عنوان قرار داد.   

1. اخلاق شایسته و اعتقادات متقن.

2. انجام عبادات و ترك محرمات

3. تعامل خوب با ديگران و خدمت به خلق خدا.

4. عنايات و تفضلات الهي.

1.  اخلاق شایسته و اعتقادات بایسته:

عن ابي جعفر ـ عليه السّلام ـ قال: وجدنا في كتاب علي بن ابي طالب ـ عليه السّلام ـ اين رسول الله ـ صلّي الله عليه و آله ـ قال و هو علي منبره: والله الذي لا اله الا هُو ما اُعطي مومن خير الدنيا و آلاخره الا بحسن ظنه بالله و رجائه له و حُسنِ خُلقِه و الكف عن اغتياب المؤمنين.[5]

در اين حديث، حضرت خير دنيا و آخرت را در گمان نيكو به خداوند متعال داشتن، فقط اميد به حضرت حق جل و علي بستن، و اخلاق نيكو داشتن و غيبت مؤمنين را نكردن، بيان نموده است؛ به اين معني كه كسي كه داراي اين چنين صفات و مكارم باشد، خداوند خير دنيا و آخرت را به او می دهد و اين گونه فكر كردن و عمل نمودن و رفتار كردن، انسان را در نيل به سعادت كمك مي كند.

2. اعمال عبادي: عن ابي عبدا... ـ عليه السّلام ـ قال: من كان يُومِنْ بالله و اليوم الاخر فلايدع اَنْ يقرا في دُبر الفريضه بقل هو الله احد فَاِنّه مَنْ قرأها جمع الله خير الدنيا و الآخره و غفرله و لوالديه و ما و لدا.[6]

حضرت امام صادق ـ عليه السّلام ـ طبق اين حديث مي فرمايند: هر كسي كه ايمان به خدا و روز قيامت دارد پس هميشه بعد از هر نماز واجبي كه مي خواند سورة توحيد را هم بخواند و بر اين عمل مداومت داشته باشد، پس كسي كه اين كار را انجام دهد خداوند براي او خير دنيا و آخرت را جمع كرده است و خداوند گناهان همان او را و پدر و مادر و فرزندان او را مي بخشد.

در اين حديث امام ـ عليه السّلام ـ موجبات خير دنيا و آخرت را مداومت بر قرأئت سورة اخلاص بيان كرده است. البته تذكر اين نكته هم ضروري است كه فقط صرف قرأئت اين سوره و لقلقه زبان بودن كفايت نمي كند بلكه توجه به مضامين و مفاهيم اين سوره و اينكه انسان واقعاً معناي سوره را درك كند و در زندگي پياده كند مد نظر مي باشد.

3. رفتارهاي اجتماعي و تعامل با ديگران:

عن علي ـ عليه السّلام ـ قال: جُمع خير الدنيا و الآخره في كتمان السِّرو مصادقه الاخوان و جُمِعَ الشَرُ في الاِذاعَهِ و مواخاه الاشرار[7] حضرت علي ـ عليه السّلام ـ مي فرمايند: خير دنيا و آخرت در رازداري و سرّ پوشي و دوستي و صداقت با برادران جمع شده است و از طرف مقابل، شر دنيا و آخرت در افشا كردن سرّ و همراه و همدم شدن با اشرار و انسان هاي بد جمع شده است. در اين حديث هم حضرت به اين نكته اشاره مي كند كه در جامعه بودن و با مردم مدارا كردن و همراه و همراز آنها بودن و دوري و اجتناب از بدكاران و حفظ آبروي مردم موجب رسيدن به خير دنيا و آخرت مي گردد.

4. عناياتي كه از طرف خداوند به  انسان مي رسد:

از امام صادق ـ عليه السّلام ـ روايت شده كه فرمودند: اگر خداوند اراده كند براي بنده اي از بندگان خود خير را، او را در دنيا زاهد مي كند و در دين، داراي بصيرت و آگاهي مي گردد. و او را نسبت به عيوبش آگاه مي كند و كسي كه اينها را خداوند به او عطا كند پس خير دنيا و آخرت به او داده شده است.[8]

در اين حديث هم حضرت فرمودند همة تحصيل خير دنيا و آخرت فقط به دست انسان تنها هم نيست بلكه، بايد خداوند هم اراده كند و به اصطلاح به گونه اي رفتار نمايد كه بتواند مرضي خداوند قرار بگيرد كه اگر اين گونه شد خداوند اسباب سعادت دنيا و آخرت را براي او فراهم مي كند.

در حديث ديگري هم از امام باقر ـ عليه السّلام ـ نقل شده كه پيامبر فرمود: چهار چيز مي باشد كه به هر كسي عطا شود به او خير دنيا و آخرت داده شده است. 1. بدني صابر (يعني در برابر سختي ها و مشكلات مقاوم باشد. 2. زباني كه هميشه در حال ذكر باشد. 3. قلبي كه هميشه شكرگذار باشد. 4. همسري كه نيكوكار باشد[9] در اين روايت هم به خوبي به اين نكته اشاره شده كه در راه رسيدن به سعادت دو سراي هم بايد از طرف انسان كوشش و مجاهدت و تلاش باشد و هم عنايت حضرت حق جل و علي باشد كه اگر اين دو قرين هم شوند تحصيل كمال و سعادت ممكن و دست يافتني مي گردد و الا رسيدن به هدف، ممكن نخواهد شد.

لذا باید گفت که اسلام دين اعتدال است. و تاکید اسلام بر زهد یعنی بی میلی و ترک دنیا بدان معنا نيست که شخص زاهد خود را از نعمات دنيا محروم کند، بلکه به اين معناست که در نزديک شدن به خدا و آخرت، وابستگي به دنيا در دل و درونش نباشد و هيچ گاه دنيا هدف نهايي قرار نگيرد و مولا امير المؤمنين علي ـ عليه السلام ـ در تفسیر آیه ی شریفه «لا تنس نصیبک من الدنیا[10]»  می فرماید:

لا تنس صحتک و قوتک و فراغک و شبابک و نشاطک ان تطلب بها الآخره.[11]

فراموش نکن که با بهره گیری از سلامتی و نیرو و فراغت و جوانی و شادابی ات، آخرت را به دست می آوری.

و در جای دیگر مولا امير المؤمنين علي ـ عليه السلام ـ بي ميلي و زهد را بسیار شیوا معنا فرموده است:

«الزهد بين کلمتين من القرآن قال الله سبحانه: لکيلا تأسوا علي ما فاتکم و لا تفرحوا بما آتاکم و من لم يأس علي الماضي و لم يفرح بالاتي فقد اخذ الزّهد بطرفية».[12] زهد در دو جمله قرآن خلاصه شده است: براي اين که متأسف نشويد بر آنچه از ماديات دنيا از شما فوت مي شود و شاد نگرديد بر آنچه خدا به شما مي دهد. هر کس برگذشته اندوه نخورد و براي آينده شادمان نشود، بر هر دو جانب زهد دست يافته است شايد بعضي ها زهد را به معني انزوا و عزلت گزيني بدانند در حالي که رسول الله ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمود: «لا رهبانية في الاسلام».[13] «کناره گيري و رهبانيت در اسلام نيست».

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1. كتاب پند جاويد، شرح وصيت حضرت علي ـ عليه السّلام ـ به امام حسن ـ عليه السّلام ـ نوشتة استاد مصباح يزدي، انتشارات مؤسسة امام خميني، چاپ فاضل قم زمستان 80، چاپ دوم.

2. كتاب كارنامه خوشبختي، نوشتة استاد علامه طباطبايي، و جمعي از دانشمندان، نشر بنياد فرهنگي امام رضا ـ عليه السّلام ـ، چاپ تهران، سال 1360.

3. به سوي نيكي ها، نوشتة رحيم كارگر، چاپ قم، انتشارات نشر روح، چاپ اول سال 1378.

4. محمود بهشتي، سير و سلوك، انتشارات ماني، چاپ اول، 1376.

5. محمود حقيقي، تزكيّ، انتشارات فلاح، چاپ چهارم، 1378.

6. محمدتقي مصباح يزدي، به سوي خودسازي، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني، چاپ اول، 1380.

 


[1] . براي مطالعه بيشتر ر.ك: اميني، ابراهيم خودسازي، انتشارات شفق، 1372،ص138ـ144

[2] . نهج البلاغه، ترجمه شبيري، جعفر، انتشارت علمي و فرهنگي، 1378،خطبه 198، ص232

[3] .نهج البلاغه، همان

[4] . سورة طلاق،آية 2.

[5] .  مستدرك الوسائل، كتاب الجهاد، انتشارات آل البيت قم، سال 1408 هجري قمري ج 11، ص 250،.

 

[6] . اصول كافي، باب فضل القرآن، ح انتشارات دارالاضواء، بيروت. ديث 10،ج 2، ص 626،

[7] . مستدرك الوسائل، محدث نوري، كتاب الامر بالمعروف و النهي عن المنكر، انتشارات آل البيت قم، سال 1408 هجري قمري. ج 12، ص 301،

[8] . اصول كافي، باب ذم الدنيا، انتشارات دارالاضواء، بيروت. ج 2. ص 130،

 

[9]  . مسترك الوسائل، انتشارات مؤسسة آل البيت لاحياء التراث، قم، چاپ اول، سال 1407 هجري قمري. ج 2، ص 421،

 

[10]. قصص/77.

[11] . معانی الأخبار، ص 325.

[12]. سفينة البحار، ج1، ص540.

[13]. همان.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
21 امرداد 01
بازدید
۷۳
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.