ترس از کجا نشأت مي گيرد؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

ترس از کجا نشأت مي گيرد؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

مقدمه:

چگونگي تأثير محيط و وراثت در رفتار آدمي، يکي از مباحث مهم روان شناسي مي باشد و اين سؤال که آيا رفتار آدمي تحت تأثير عوامل دروني و وراثتي شکل مي گيرد و يا اين که تحت تأثير عوامل محيطي و بيروني است مجادلات و بحث هاي زيادي را شکل داده است.[1] در گذشته دو ديدگاه افراطي در مورد نقش عوامل زيستي و محيطي در رشد، وجود داشته است. ديدگاه اول مربوط به بيولوژيست هاي افراطي بوده که جنبه هاي زيستي و ژنتيکي را سرنوشت ساز و تعيين کننده مي دانستند. در برابر آن، ديدگاه رفتار گرايي قرار داشته که بر نقش محيط و يادگيري، تأکيد بيش از حد مي کرده است. رفتار گرايان تصور مي کردند عوامل ژنتيک و زيستي نمي توانند بر سر راهي که عوامل محيطي براي رشد تعيين مي کند، هيچ گونه مانعي ايجاد نمايد.[2]

يکي از رفتارهاي هيجاني انسان، ترس است که همين سؤال در مورد آن تکرار مي شود. آيا ترس از عوامل دروني نشأت مي گيرد و يا اين که يادگيري و عوامل بيروني در شکل گيري آن نقش دارد و يا اين که قسم سومي در کار است؟ قبل از پاسخ به اين سؤال لازم است ترس را تعريف کرده ونقش آن را در زندگي انسان بررسي کنيم:

تعريف ترس

احساسي در انسان که در مقابل يک شي خطرناک به وجود مي آيد و در انسان حالت احتياط، اجتناب و گريز ايجاد مي کند و از وي در برابر خطرها حمايت مي کند.[3]

ماهيت ترس يک رفتار اجتنابي است که در آن آدمي به سوي مقصدي امن مي گريزد و سعي دارد خود را از صحنه و موضوعي معين و ترس آور دور کند. ترس مکانيسمي دفاعي است که در انسان احساس رمندگي به وجود مي آورد و زمينه را براي سلامت و امنيت آدمي فراهم مي سازد.

بر خلاف تصور عامه مردم که ترس را پديده مذموم قلمداد مي کنند، بسياري از ترس هاي انسان جنبه سازگارانه داشته و باعث مي شود تا فرد در دام وضعيت هاي خطرناک گرفتار نشود. در برخي موارد ترس براي حفظ کودک لازم و مفيد مي باشد. گاه ترس مي تواند به فرد کمک کند تا پاسخ هاي جديدي ياد بگيرد. به عنوان مثال ترس از اتومبيل، طريقه عبور صحيح از خيابان را به فرد مي آموزد.[4] طبق اين مطالب مي توان گفت ترس منطقي و معقول نه تنها منفي نيست بلکه لازمه زندگي انسان است و بدون آن زندگي انسان مختل و فلج مي شود.

بروز و ظهور ترس

بروز و ظهور ترس در افراد به صورت هاي مختلف است و ما تجليات آن را در وضعيت ظاهري بدن، در وضع سخن گفتن، عواطف و حالات خود مي بينيم.[5]

اکنون که تا حدي با موضوع مورد بحث آشنا شديم به بررسي سؤال شما مي پردازيم:

الف) فطري و اکتسابي:

همان طور که در بالا به آن اشاره شد، بين روان شناسان در مورد عوامل شکل گيري رفتار انسان بحث هاي جدي و عميقي مطرح شده است، برخي از آنان عوامل محيطي را عامل شکل گيري رفتار انسان مي دانند و برخي ديگر عوامل زيستي و دروني را عامل بروز رفتار در انسان قلمداد مي کنند.

امّا واقعيت چيز ديگري است و امروزه هيچ يک از اين دو نظريه طرفدار چنداني ندارد. اکثر ديدگاه هاي جديد روان شناسي تعامل دو عامل زيستي و محيطي را در شکل گيري رفتار انسان مؤثر مي دانند، بنابراين در شکل يگري رفتار انسان از جمله ترس، هم عوامل محيطي تأثير گذار است و هم عوامل وراثتي و زيستي. در ضمن طبق ديدگاه هاي اخير در روان شناسي، اراده انسان نيز در رفتارهاي او تأثير گذار است و انسان مي تواند با قدرت اراده خود بر عوامل زيستي و محيطي غلبه کند.

در اينجا به بررسي عوامل شکل گيري ترس در انسان مي پردازيم:

1. ريشه هاي فطري: آفريدگار بشر در او ميل به زندگي و تداوم حيات را قرار دارد. انسان ها حتي آنان که در شرائط دشوار حيات قرار دارند مي خواهند زنده بمانند و در حد توان بر ميزان عمر و مدت حيات خود بيفزايند انسان به دليل ميل به تداوم زندگي خواستار حفظ و مراقبت خود از عوامل خطر و دور داشتن خويش از علل و عواملي است که به نظر او عامل مرگ و فناي او به حساب مي آيد. پس او مي ترسد و ترس او ناشي از صيانت ذات است.[6]

2. علل زيستي ـ جسماني: گاهي ترس داراي ريشه زيستي ـ جسماني است، او مي ترسد بدان دليل که عامل ترس را امري درد آور و ناراحت کننده مي شناسد. کودکي را گربه گاز مي گيرد و او ديگر از گربه مي ترسد، کودک از گربه به دليل ترس از درد مي هراسد.[7]

3. عامل ذهني: در مواردي ترس ريشه در ذهنيت افراد دارد، حتي در برخي از آن داراي صورت مرضي مي شود و ريشه در تخيل و اعصاب دارد از نظر روان شناسان اين گونه ترس ها زائيده خيالات و تصورات است مثل ترس از مرده، قبرستان، تارکي و... .[8]

4. عامل عاطفي: برخي از ترس ها ريشه عاطفي دارد به عنوان مثال:

کودکان حسود از شدت حسادت ممکن است دچار ترس گردند.

کودکان کمرو، ترس از آبرو ريزي دارند و براي صيانت از آبرو از مواجهه با اموري خاص مي ترسند.

وابستگي زياد به پدر، مادر، معلم و پرستار، سبب ترس کودک در صورت جدايي از اوست.

توقعات شديد والدين از کودک و عدم توان بر آورده کردن آن توسط طفل گاهي سبب ترس در مواجهه با موضوع مي شود.

طرد کودک از خود و احساس محروميت سبب بروز و تقويت ترس است.[9]

5. عامل رواني: ترس ها در مواردي ريشه رواني دارد و در اين زمينه ترس هاي زيادي قابل ذکر است ترس از گناه و جرم، ترس از تحقير شدن در جمع، ترس از انتقام و حساب رسي هاي الهي و... از جمله آن مي باشد.

6. عامل فرهنگ: در مواردي ترس ريشه در فرهنگ يک ملت دارد و طرز فکرها و تلقي ها در آن زمينه کار ساز است و يا عوامل فرهنگي در آن اثر گذار است.

7. تقليد: تقليد از واکنش هاي عاطفي نسبت به موقعيت هاي خاص را، مي توان از عوامل ترس ناميد. کودک رفتار و پاسخ هاي عاطفي ديگران نسبت به موقعيت هاي گوناگون مشاهده و سپس آن را تقليد مي کند . روان شناسان بر اين اعتقاد هستند که عواطف از يک شخص به شخص ديگر سرايت مي کند. مثلا کودکي به علت بد رفتاري احتمالا از واکنش هاي رفتاري معلم عصباني است، به زودي بر ديگر دوستانش تأثير مي گذارد و آنان نيز به گونه اي از رفتار معلم عصباني خواهند شد.[10]

8. شرطي شدن: در نتيجه شرطي شدن واکنش هاي عاطفي در فرد به وجود مي آيد. در بسياري از موارد و موقعيت هاي عادي زندگي، افرادي را مي يابيم که نسبت به موقعيت هاي خاصي با ترس شرطي شده اند مانند ترس کودک از واکسن، زماني که والدين کودک را براي تزريق واکسن به درمانگاه مي برند، تزريق واکسن همراه با درد است، همراه شدن واکسن با يک محرک ناخوشايند موجب مي شود که کودک از واکسن و درمانگاه بترسد.[11]

بديهي است عوامل ترس در موارد بالا خلاصه نمي شود و شما مي توانيد براي کسب اطلاعات بيشتر به کتبي که در زير معرفي مي شود مراجعه کنيد.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ مسأله ترس و اضطراب کودکان، علي قائمي، تهران، انتشارات اميري.

2ـ روان شناسي رفتار ترس، ديدگاه ها و نظريه ها با تأکيد بر عوامل اجتماعي، محمد باقر کج باف، رسول رباني، تهران، انتشارات آواي نور.

3ـ روان شناسي ترس: پرفسور هلموت يونکر، ترجمه طوبي کيان بخت، جمشيد مهرپويا، تهران، انتشارات يگانه.

4ـ نترسيد، آموزش کنترل ترس، هربرت فنسترهايم، جين بائر، ترجمه مهدي قراچه داغي، تهران، انتشارات علمي.

 


[1]. مصباح، علي و ديگران، روان شناسي رشد با نگرشي به منابع اسلامي، تهران، سمت، ج1، ص227.

[2]. همان، ص100.

[3]. دادستان، پريرخ، روان شناسي مرضي تحولي از کودکي تا بزرگسالي، تهران، سمت، ج1، ص61.

[4]. مجله پيام زن، ترس در کودکان و نوجوانان، شماره 133، فروردين، 1382ش، ص41.

[5]. قائمي، علي، مسأله ترس و اضطراب کودکان، تهران، انتشارات اميري، ص23.

[6]. همان، ص64.

[7]. همان.

[8]. همان.

[9]. همان، ص66.

[10]. همان.

[11]. نوابي نژاد، شکوه، رفتارهاي بهنجار و ناهنجار کودکان و نوجوانان و راه هاي پيشگيري و درمان و نابهنجاري ها، تهران، انتنشارات انجمن اولياء و مربيان جمهوري اسلامي ايران، ص876.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
22 امرداد 01
بازدید
۹۲
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.