از مرگ و از نابودي ميترسم واقعاً راست ميگويم اما نميدانم چكار كنم بنظر شما چكار كنم چرا شما روحانيون از مرگ نميترسيد؟
از مرگ و از نابودي ميترسم واقعاً راست ميگويم اما نميدانم چكار كنم بنظر شما چكار كنم چرا شما روحانيون از مرگ نميترسيد؟
پرسش
پاسخ
خواهر گرامي از آنجا كه ميزان ترس مدت آن و علائم، نشانگان و حالات خود را مطرح نفرموديد، ما نميتوانيم به طور دقيق، جزئي و مطابق با شرائط شما راهكار ارائه دهيم گر چه در صورت شديد بودن ترس به علت محدوديتهاي پاسخ مكاتبهاي ما پرسشگران محترم را به مشاورههاي حضوري ارجاع ميدهيم با اين حال مطالبي كلي، مختصر و در عين حال مفيد ارائه ميگردد.
حقيقت مرگ
مرگ از ديدگاه اسلام، نيستي و نابودي نيست بلكه انتقال از عالمي به عالم ديگر است زيرا يكي از اصول حاكم بر وجود، آن است كه هر موجودي پس از آن كه پا به عرصه وجود گذاشت، ديگر معدوم نميگردد به اين معنا كه از صفحه وجود برچيده شده و نابود گردد. آنچه كه به نظر ما معدوم شدن ميآيد در واقع صورت عوض كردن است نه آن معدوم و نابود شود. انسان دو بعد دارد: 1. روح 2. بدن كه هنگام مرگ روح و بدن از يكديگر جدا ميشوند؛ بدن در همين عالم ماده ميماند و صورت عوض كرده و تبديل به خاك ميشود و روح به دستور خداوند متعال تمام كمال قبض ميشود و به موطن اصلي خود بر ميگردند.
قرآن كريم از مرگ با عنوان «توفّي» ياد كرده است. اين واژه در لغت، معناي گرفتن چيزي به طور تمام و كمال است: «خداوند متعال روح مردم را هنگام مرگشان به تمامي باز ميستاند و نيز روحي كه در موقع خوابش نمرده است ميگيرد. سپس آن نفسي كه خدا مرگ را بر او واجب كرده، نگه ميدارد و آن ديگر نفسها را تا هنگامي معين (به سوي زندگي دنيا) باز پس ميفرستد».[1] بنابراين مرگ بازگشت به موطن اصلي و صعود و عروج روح است؛ نه نابودي و نيستي
علت ترس از مرگ
بسيار از انديشمندان دراين زمينه به نكاتي اشاره كردهاند ما در اينجا نظر ابن سينا را بيان ميكنيم.
در ديدگاه ابن سينا موجبات ترس از مرگ يكي از امور زير است:
1. با مرگ، حقيقت و زندگي ظاهري دنيايي آدمي برچيده ميشود.
2. اينكه نميدانيم چه وقت ميميريم.
3. مرگ پديدهاي ناشناخته است و از آن تجربهاي نداريم و برايمان امري مبهم است.
4. تجربه مرگ انفرادي و فردي است نه جمعي.
5. مرگ موجب جدايي انسان از متعلقات و دوستان و خويشاوندان ميشود.
6. با رسيدن مرگ، همه آرزوها و آمال بشري بر باد ميرود.[2]
ترس مذموم و ممدوح
ترس از مرگ در فرهنگ قرآني و روايي، به اعتبار تفاوت انسانها متفاوت است. امام خميني(ره) افراد را به سه گروه ناقصان، متوسطان و كاملان تقسيم ميكند:
1. ناقصان: علت وحشت از مرگ در انسانهاي ناقص، اين نكته ظريف است كه انسان به حكم فطرت خود، حب به بقا و ميل به جاودانگي دارد و از فنا، زوال و نيستي متنفر است. از اين رو به عالمي كه به ظاهر عالم حيات است، عشق ورزيده و از عالمي كه به پندار خود عالمي نيست است تنفر دارد بنابراين چنين افرادي چون ايمان به عالم آخرت ندارند از مرگ هراسان و گريزاناند. خداوند عقيده اين گروه را چنين بيان ميكند: «جز اين زندگاني دنياي ما چيزي نيست ميميريم و زندگاني ميكنيم و ديگر برانگيخته نخواهيم شد».[3]
2. متوسطان: اين گروه به دليل غفلت از آخرت و عالم برتر و بالاتر و توجه به امور دنيايي و تلاش در آباداني آنها از مرگ ميترسند. امام صادق ـ عليه السّلام ـ ميفرمايند: «روزي مردي به سوي ابوذر آمده و پرسيد: چرا ما از مرگ كراهت داريم؟ ابوذر فرمود: به دليل آنكه شما دنيا را آباد كردهايد و آخرت را خراب، پس كراهت و ترس داريد كه از آباداني به سوي خرابي انتقال يابيد».[4] ريشه اين غفلت، متابعت از خواستههاي نفساني و مخالفت با حضرت حق يا آرزوهاي دراز است.
3. كاملان: انسانهاي كامل و مؤمنان مطمئن از مرگ كراهت ندارند ولي نسبت به آن خوف دارند و خوف آنها از عظمت خداوند متعال است نه مثل وحشت وابستگان به دنياي مادي و دل دادگان به تعلقات آن. دل عاشقان خداوند در هنگام ملاقات با حضرت حق ميتپد وحشتناك و ترسناك ميگردد ولي اين خوف غير از ترسهاي معمولي است. ترس چنين افرادي از طول سفر، توشه كم و بزرگي و عظمت مقصد است.[5] اينان مرگ را مانند زندگي، امتحان بزرگ الهي ميدانند چنانكه قرآن كريم ميفرمايد: «مرگ و زندگي را پديد آورد تا شما را بيازمايد كه كدامتان نيكو كارتريد[6]» و اينها ميترسند كه از اين آزمون، سربلند بيرون نيايند.[7]با اين توضيحات مشخص شد كه هر ترس از مرگي، بد و منفي و هر خوفي از آن هم خوب و مثبت نيست اگر ترس از مرگ بر اثر غفلت و محدوديت نظر و انديشه به دنياي مادي باشد، وحشتي منفي و نابخردانه است. اما اگر ترس از مرگ، بر اساس خوف از عظمت حق تعالي باشد، ترسي مثبت و از سر شوق و عشق الهي است.
رهايي از ترس مرگ
باتوجه به مطالب گذشته رهايي از ترس براي گروه سوم معنا ندارد زيرا چنين خوفي براي آنها زينت و مايه سعادت است و ما اميدواريم كه ترس شما از اين نوع باشد و از خداوند متعال تكامل ايماني و اخلاقي شما را مسئلت مينماييم. اما گروه اول و دوم بايد توجه داشته باشند كه اولاً نگرش خود را نسبت به مسأله مرگ اصلاح كنند. و ثانياً از ديدگاه اسلام، انسان و اعمال، افكاركردار و اوصافش نقش به سزايي در اين مسأله مهم دارد به نحوي كه سعادت و شقاوت بشر از درون او ميجوشد. و در واقع آدمي بايد از خود و كردههايش هراسان باشد. پس هركس طبيب خويش است و با نوع نگرش و عملكرد خود ميتواند ترسي از مرگ را كه بر اثر غفلت است را به ترس از مرگي كه رويارويي با خداوند متعال را سخت ميبيند، مبدل سازد ترس اول اگر بر جان آدمي سيطره يابد، همين زندگي دنيايي را بر آدمي تيره و تار ميسازد اما ترس دوم، موجب تقويت و تهذيب نفس شده و انسان را به انجام دادن اعمال نيك و صالح سوق ميدهد. بنابراين بايد با تعويض نگرش خود و تصحيح اعمال خويش، خود را از وحشتي كه از مرگ داريم، نجات دهيم زيرا كسي كه عقايد پاك دارد و اوامر و نواهي الهي را اطاعت ميكند، فرشته مرگ براي او آورندة بشارت بهشت و نعيم است. نكته ديگري كه توجه به آن مفيد است كه در روايات آمده است كه هرگاه از مرگ هراسناك شديد استغفار كنيد زيرا بر اثر آن خداوند گناهان شما را ميآمرزد و در نتيجه ترس شما كاهش مييابد.
[1] . سورة زمر، آية 49.
[2] . ابن سينا، رسائل ، رسالة الشفاء من خوف الموت، ص340 الي 344.
[3] . سورة مومنون، آية37.
[4] . مجلسي، محمد باقر، بحارالانوار، ج6، ص137، ح42، چاپ بيروت.
[5] . نحج البلاغه، ترجمه اسدالله مبشري، حكمت77، ص323، دفتر نشر فرهنگ اسلامي، چاپ هشتم.
[6] . سورة ملك، آية2.
[7] . امام خميني(ره)، چهل حديث، حديث22، ص358، مؤسسة نشر آثار امام خميني(ره)، 1384.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 22 امرداد 01
- بازدید
- ۷۰
از مرگ و از نابودي ميترسم واقعاً راست ميگويم اما نميدانم چكار كنم بنظر شما چكار كنم چرا شما روحانيون از مرگ نميترسيد؟
- نشان کردن
پرسش
از مرگ و از نابودي ميترسم واقعاً راست ميگويم اما نميدانم چكار كنم بنظر شما چكار كنم چرا شما روحانيون از مرگ نميترسيد؟
پاسخ
خواهر گرامي از آنجا كه ميزان ترس مدت آن و علائم، نشانگان و حالات خود را مطرح نفرموديد، ما نميتوانيم به طور دقيق، جزئي و مطابق با شرائط شما راهكار ارائه دهيم گر چه در صورت شديد بودن ترس به علت محدوديتهاي پاسخ مكاتبهاي ما پرسشگران محترم را به مشاورههاي حضوري ارجاع ميدهيم با اين حال مطالبي كلي، مختصر و در عين حال مفيد ارائه ميگردد.
حقيقت مرگ
مرگ از ديدگاه اسلام، نيستي و نابودي نيست بلكه انتقال از عالمي به عالم ديگر است زيرا يكي از اصول حاكم بر وجود، آن است كه هر موجودي پس از آن كه پا به عرصه وجود گذاشت، ديگر معدوم نميگردد به اين معنا كه از صفحه وجود برچيده شده و نابود گردد. آنچه كه به نظر ما معدوم شدن ميآيد در واقع صورت عوض كردن است نه آن معدوم و نابود شود. انسان دو بعد دارد: 1. روح 2. بدن كه هنگام مرگ روح و بدن از يكديگر جدا ميشوند؛ بدن در همين عالم ماده ميماند و صورت عوض كرده و تبديل به خاك ميشود و روح به دستور خداوند متعال تمام كمال قبض ميشود و به موطن اصلي خود بر ميگردند.
قرآن كريم از مرگ با عنوان «توفّي» ياد كرده است. اين واژه در لغت، معناي گرفتن چيزي به طور تمام و كمال است: «خداوند متعال روح مردم را هنگام مرگشان به تمامي باز ميستاند و نيز روحي كه در موقع خوابش نمرده است ميگيرد. سپس آن نفسي كه خدا مرگ را بر او واجب كرده، نگه ميدارد و آن ديگر نفسها را تا هنگامي معين (به سوي زندگي دنيا) باز پس ميفرستد».[1] بنابراين مرگ بازگشت به موطن اصلي و صعود و عروج روح است؛ نه نابودي و نيستي
علت ترس از مرگ
بسيار از انديشمندان دراين زمينه به نكاتي اشاره كردهاند ما در اينجا نظر ابن سينا را بيان ميكنيم.
در ديدگاه ابن سينا موجبات ترس از مرگ يكي از امور زير است:
1. با مرگ، حقيقت و زندگي ظاهري دنيايي آدمي برچيده ميشود.
2. اينكه نميدانيم چه وقت ميميريم.
3. مرگ پديدهاي ناشناخته است و از آن تجربهاي نداريم و برايمان امري مبهم است.
4. تجربه مرگ انفرادي و فردي است نه جمعي.
5. مرگ موجب جدايي انسان از متعلقات و دوستان و خويشاوندان ميشود.
6. با رسيدن مرگ، همه آرزوها و آمال بشري بر باد ميرود.[2]
ترس مذموم و ممدوح
ترس از مرگ در فرهنگ قرآني و روايي، به اعتبار تفاوت انسانها متفاوت است. امام خميني(ره) افراد را به سه گروه ناقصان، متوسطان و كاملان تقسيم ميكند:
1. ناقصان: علت وحشت از مرگ در انسانهاي ناقص، اين نكته ظريف است كه انسان به حكم فطرت خود، حب به بقا و ميل به جاودانگي دارد و از فنا، زوال و نيستي متنفر است. از اين رو به عالمي كه به ظاهر عالم حيات است، عشق ورزيده و از عالمي كه به پندار خود عالمي نيست است تنفر دارد بنابراين چنين افرادي چون ايمان به عالم آخرت ندارند از مرگ هراسان و گريزاناند. خداوند عقيده اين گروه را چنين بيان ميكند: «جز اين زندگاني دنياي ما چيزي نيست ميميريم و زندگاني ميكنيم و ديگر برانگيخته نخواهيم شد».[3]
2. متوسطان: اين گروه به دليل غفلت از آخرت و عالم برتر و بالاتر و توجه به امور دنيايي و تلاش در آباداني آنها از مرگ ميترسند. امام صادق ـ عليه السّلام ـ ميفرمايند: «روزي مردي به سوي ابوذر آمده و پرسيد: چرا ما از مرگ كراهت داريم؟ ابوذر فرمود: به دليل آنكه شما دنيا را آباد كردهايد و آخرت را خراب، پس كراهت و ترس داريد كه از آباداني به سوي خرابي انتقال يابيد».[4] ريشه اين غفلت، متابعت از خواستههاي نفساني و مخالفت با حضرت حق يا آرزوهاي دراز است.
3. كاملان: انسانهاي كامل و مؤمنان مطمئن از مرگ كراهت ندارند ولي نسبت به آن خوف دارند و خوف آنها از عظمت خداوند متعال است نه مثل وحشت وابستگان به دنياي مادي و دل دادگان به تعلقات آن. دل عاشقان خداوند در هنگام ملاقات با حضرت حق ميتپد وحشتناك و ترسناك ميگردد ولي اين خوف غير از ترسهاي معمولي است. ترس چنين افرادي از طول سفر، توشه كم و بزرگي و عظمت مقصد است.[5] اينان مرگ را مانند زندگي، امتحان بزرگ الهي ميدانند چنانكه قرآن كريم ميفرمايد: «مرگ و زندگي را پديد آورد تا شما را بيازمايد كه كدامتان نيكو كارتريد[6]» و اينها ميترسند كه از اين آزمون، سربلند بيرون نيايند.[7]با اين توضيحات مشخص شد كه هر ترس از مرگي، بد و منفي و هر خوفي از آن هم خوب و مثبت نيست اگر ترس از مرگ بر اثر غفلت و محدوديت نظر و انديشه به دنياي مادي باشد، وحشتي منفي و نابخردانه است. اما اگر ترس از مرگ، بر اساس خوف از عظمت حق تعالي باشد، ترسي مثبت و از سر شوق و عشق الهي است.
رهايي از ترس مرگ
باتوجه به مطالب گذشته رهايي از ترس براي گروه سوم معنا ندارد زيرا چنين خوفي براي آنها زينت و مايه سعادت است و ما اميدواريم كه ترس شما از اين نوع باشد و از خداوند متعال تكامل ايماني و اخلاقي شما را مسئلت مينماييم. اما گروه اول و دوم بايد توجه داشته باشند كه اولاً نگرش خود را نسبت به مسأله مرگ اصلاح كنند. و ثانياً از ديدگاه اسلام، انسان و اعمال، افكاركردار و اوصافش نقش به سزايي در اين مسأله مهم دارد به نحوي كه سعادت و شقاوت بشر از درون او ميجوشد. و در واقع آدمي بايد از خود و كردههايش هراسان باشد. پس هركس طبيب خويش است و با نوع نگرش و عملكرد خود ميتواند ترسي از مرگ را كه بر اثر غفلت است را به ترس از مرگي كه رويارويي با خداوند متعال را سخت ميبيند، مبدل سازد ترس اول اگر بر جان آدمي سيطره يابد، همين زندگي دنيايي را بر آدمي تيره و تار ميسازد اما ترس دوم، موجب تقويت و تهذيب نفس شده و انسان را به انجام دادن اعمال نيك و صالح سوق ميدهد. بنابراين بايد با تعويض نگرش خود و تصحيح اعمال خويش، خود را از وحشتي كه از مرگ داريم، نجات دهيم زيرا كسي كه عقايد پاك دارد و اوامر و نواهي الهي را اطاعت ميكند، فرشته مرگ براي او آورندة بشارت بهشت و نعيم است. نكته ديگري كه توجه به آن مفيد است كه در روايات آمده است كه هرگاه از مرگ هراسناك شديد استغفار كنيد زيرا بر اثر آن خداوند گناهان شما را ميآمرزد و در نتيجه ترس شما كاهش مييابد.
[1] . سورة زمر، آية 49.
[2] . ابن سينا، رسائل ، رسالة الشفاء من خوف الموت، ص340 الي 344.
[3] . سورة مومنون، آية37.
[4] . مجلسي، محمد باقر، بحارالانوار، ج6، ص137، ح42، چاپ بيروت.
[5] . نحج البلاغه، ترجمه اسدالله مبشري، حكمت77، ص323، دفتر نشر فرهنگ اسلامي، چاپ هشتم.
[6] . سورة ملك، آية2.
[7] . امام خميني(ره)، چهل حديث، حديث22، ص358، مؤسسة نشر آثار امام خميني(ره)، 1384.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 22 امرداد 01
- بازدید
- ۷۰
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.