در اسلام و روایات ائمه معصومین چه عوامل معنوی باعث افسردگی شناخته شده است.

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

در اسلام و روایات ائمه معصومین چه عوامل معنوی باعث افسردگی شناخته شده است.

پاسخ کارشناسی

پاسخ

مقدمه:

افسردگی یکی از اختلالات عاطفی است که با خلق پائین، غمگین و ناامیدی همراه با احساس ناتوانی و اضطراب مشخص می شود. امروزه افسردگی در همه جوامع شایع است، تا آن جا که آن را «سرماخوردگی اختلالات دماغی» نامیده اند.[1]

افکار درماندگی، بی ارزشی، ناامیدی، ابراز افکار خودکشی و کاهش یا عدم فعالیت های حرکتی از علائم افسردگی است. بیماران افسرده واکنش حرکتی آنها کند بوده، از بی قراری، کاهش حواس و کنش روانی شکایت دارند. در افسردگی، شخص دچار کاهش درک، احساس تنش، کاهش اعتماد به نفس، برداشت منفی از وقایع، احساس حقارت و بی ارزشی، سرزنش خویش، احساس پوچی، تحقیر، دلتنگی و خشم می شود. فرد افسرده دچار کاهش اشتها، ناراحتی معده، بی قراری در خواب و یا خسته از خواب بیدار شدن، عدم فعالیت، عدم علاقه به ورزش و تفریح می شود.[2]

تعريف افسردگی: افسردگی یک اختلال خلق و عاطفه همراه با غم است که بیمار را دچار کاهش علاقه و عدم لذت بردن از اکثر یا همه فعالیت ها و سرگرمی هاي روز مره زندگی می نماید.[3] اکنون که تا حدی با تعریف و علایم افسردگی آشنا شدیم به بررسی عوامل معنوی افسردگی تا حد امکان می پردازیم.

در احادیث و گفته های معصومان ـ علیهم السلام ـ عوامل شناختی و عاطفی و رفتاری متعددی مورد توجه قرار گرفته اند. نگرش های نامعقول و غیر منطقی، افراط و تفریط در تمایلات و هواهای نفسانی، نا امیدی، شک و تردید به الطاف خداوند، از جمله عوامل معنوی افسردگی دانسته شده است. در زیر به برخی از این سبب ها اشاره می شود.

1ـ تمایل افراطی به دنیا: یکی از علل مهم افسردگی ناکامی دائمی است. زمانی که آرزوهای انسان به طور مداوم بر آورده نشود، انسان دچار افسردگی می شود. از آن جا که امکانات مادی در این دنیا محدود است، انسان نمی تواند به تمامی تمایلات افراطی خود برسد و همین امر باعث ناکامی انسان می شود و این ناکامی ها فرد را به غمگینی طولانی و افسردگی مبتلا می سازد. رسول اکرم ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ می فرمایند: «کسی که زیاد علاقه مند و وابسته به دنیا باشد، سه چیز را برای او قطعی می دانم: نیازی که هیچ گاه به بی نیازی نمی انجامد: گرفتاری اي که هرگز از آن خلاصی نیست، و افسردگی و غمی که جزو وجودش می شود و از او جدا نمی گردد».[4]

هم چنین امام صادق ـ علیه السلام ـ می فرماید: شوق و علاقه افراطی در امور دنیوی موجبات غمگینی و ناراحتی فرد را فراهم می سازد، و پرهیز از شوق و وابستگی به دنیا باعث راحتی و آرامش دل و آسایش بدن می گردد.[5]

2ـ غفلت از یاد خدا: نشاط و سرور از آن کسی است که روانی آرام و امن داشته باشد. انسان وقتی به این امنیت و اطمینان نفس و روان می رسد که ترنم یاد خدا بر لب و یاد و ذکر او بر قلب و جانش طنین انداخته باشد. فرد زمانی که به یاد خداوند اشتغال دارد خود را به منبع لا یتناهی قدرت و کمال متصل می بیند و از تنهایی و استیصال رها می شود. تاثیر عاطفی یاد خدا، پیدایش آرامش زودرس در روان و جسم فرد است. زمانی که انسان از یاد خدا غافل است، نمی تواند به آرامش برسد و خود را در این دنیا تنها می یابد که یکی از پیامدهای این انزوا و تنهایی افسردگی می باشد.[6]

3ـ شهوت رانی و پی روی از هواهای نفسانی: اقدامی که بر اساس تمایل شدید نفسانی و بدون هدایت عقل و دین صورت می گیرد، می تواند باعث افسردگی شود، زیرا زمانی که فرد عنان خود را در اختیار نفس سرکش می گذارد و از آن بدون هیچ قید و شرطی پیروی می کند و به دام گناه گرفتار می شود، عقل و وجدان، او را سرزنش می کند و احساس گناه، دوری از خدا، بی ارزشی و ناامیدی، وجود انسان گنهکار را فرا می گیرد. در چنین وضعیتی فرد با حالت های روانی غم، کسالت و بی انگیزگی رو به رو می شود. که در صورت مداومت بر گناه و یا شدت گناه به حالت افسردگی تبدیل می شود.

پیامبر اسلام می فرمایند: «و بسا خواهشی نفساني که لذت محدود دارد و باعث اندوهگینی طولانی گردد».[7]

4ـ عدم توکل: اگر خود در گرفتاری ها و مشکلات تنها به اسباب مادی و توانائی های خودش توجه کند، به سادگی دست از عمل می کشد و نا امیدی او را از پای در می آورد و در برابر مشکلات زندگی تسلیم می شود، در نتيجه شکست و ناکامی، زندگی او را فرا می گیرد. زمانی که انسان در تمام مراحل زندگی خود با شکست رو برو شود به افسردگی مبتلا می شود. توکل باعث می شود که انسان با اتکا به نیروی لا یزال الهی به آرامش برسدو در انجام امور زندگی و مواجه شدن با مشکلات، خدا را یار و یاور خود بداند، و از اضطراب و نگرانی رهایی یابد.[8]

5ـ حسادت به مقام و مال دیگران: حسادت به مقام و مال کسی و رشک بردن و زوال آن را خواستن از دو جهت ناراحتی و افسردگی فرد را موجب می شود: یکی از آن جهت که فرد حسود در درون خود غصه دار و غمگین است. از این که دیگران در نعمت به سر می برند، احساس ناراحتی می کند و در نگرانی و اضطراب به سر می برد. هر چه حسادت و ابراز ناراحتی و اضطراب ادامه یابد، اندوهگینی در فرد حسود بیشتر استقرار می یابد که در صورت استمرار و شدت این نگرانی ها و غصه ها، فرد به افسردگی دچار می شود.

دوم آن که: چون حسود بدخواه دیگران است و بر خلاف فطرت انسانی، خواهان زوال مقام یا مال دیگران است، مورد سرزنش وجدان و عقل خویش قرار می گیرد و ناراحتی و افسردگی فرد مضاعف می شود.

امام علی ـ علیه السلام ـ : ضمن معرفی حسود به عنوان کسی که به خویش ستمگری می کند، می فرمایند: هیچ ستمگری به ستم دیده شبیه تر از حسود نسبت به دیگران نیست که جانی ملول، خسته و ناآرام و دلی سرگشته و نگران و اندوهی پیوسته دارد.[9]

6ـ عدم دست یابی به آرزوها: همان طور که قبلاً بیان شد یکی از عوامل مهم افسردگی ناکامی می باشد. داشتن آرزوهای دست نایافتنی و نرسیدن به آن ها، موجب زمینه ناکامی واندوهگینی انسان می شود که در صورت تکرار ناکامی ها انسان دچار افسردگی می شود. از این رو در کلمات بزرگان دین، توصيه به دست برداشتن از آرزوهای دست نایافتنی شده و افراد از ناراحت بودن و غصه خوردن به دلیل عدم دست یابی به آمال و آرزوها، بر حذر داشته اند.

امام علی ـ علیه السلام ـ می فرمایند: از این که آمال و آرزوهای دور و دراز داشته باشی و فریب آن ها را بخوری، بر حذر باش که تو را ناراحت و اندوهگین می سازد و به تدریج اندوهگینی تو بزرگ می شود و فکر تو را مشغول می سازد و ناراحتی ات را افزایش می دهد.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

برای آشنایی با ماهیت، علل افسردگی و درمان آن به کتب زیر مراجعه کنید:

1ـ روان شناسی مرضی تحولی، ج اول، دکتر پریرخ دادستان، انتشارات سمت.

2ـ راهنمای عملی درمان افسردگی، مهدی گنجی، نشر ویرایش.

و برای مطالعه بیشتر در زمینه بحث مطرح شده در این پاسخ به منابعی که در پی نوشت به آن اشاره شده است مراجعه کنید.

 


[1] . فقیهی، دکتر علی نقی، مجله معرفت، انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، شماره 48، ص 48.

[2] . صالحی خواه، علی، افسردگی از دیدگاه اسلام و علم روز، چاپ کنعان، ص 22.

[3] . همان، ص 3.

[4] . مجله معرفت، شماره 48، ص49 برگرفته از مرحوم مجلسی، بحار الانوار، ج 77، ص 116.

[5] . همان، ص 49 به نقل از تحف العقول، ص 385.

[6] . قاسمی، سلیمان، پایان نامه های موسسه امام خمینی، آموزه های بهداشت روان با توجه به سیره علمی و عملی پیامبر اسلام و امام علی، ص 112.

[7] . مجله معرفت، شماره 84، ص 49 به نقل از بحار الانوار، ج 77، ص 116.

[8] . قاسمی، سلیمان، آموزه های بهداشت روان با توجه به سیره علمی و عملی پیامبر اسلام و امام علی، ص 125.

[9] . مجله معرفت، شماره 84، ص 49، به نقل از بحار الانوار، ج 73، ص 256.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
22 امرداد 01
بازدید
۳۵۵
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.