افسردگي را چگونه می¬توان در دو ديدگاه علمي (پزشکي) و ديني با هم در نظر گرفت؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

افسردگي را چگونه می­توان در دو ديدگاه علمي (پزشکي) و ديني با هم در نظر گرفت؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

مقدمه:

افسردگي[1] يکي از بيماري هاي شايع عاطفي و رواني است که موجب عدم لذت بردن فرد از مواهب زندگي گشته و انسان افسرده را به کام رنج و عذاب روحي مي کشاند. افسردگي بر روابط اجتماعي، خواب و اشتهاي بيمار اثر نموده و آدمي را دچار اختلال خلق، عاطفه نموده، افسردگي يا يک حالت غمگيني و ماتم زدگي شروع و تا اختلال در رفتار، نگرش، تفکر، کارآيي و اعمال فيزيولوژيک فرد پيش مي رود و حتي گاهي منجر به بستري شدن فرد در بيمارستان مي شود.

تعريف افسردگي: افسردگي عمدتا نوعي اختلال خلق يا اختلال عاطفي در نظر گرفته مي شود. فرد مبتلا از خلق ناشاد يا احساس دلتنگي و غمگيني و فرو رفتن در خيالات واهي شکايت مي کند که به مدت دو هفته و يا غالبا بيشتر تداوم داشته باشد.[2] افسردگي با علائم زير، بدون نيرو بودن، کندي حرکات، ناآرامي، اضطراب عصبي نگراني، غمگيني، احساس کوفتگي، تنهايي، احساس گناه، احساس فاصله در برابر جهان پيراموني، گريه، خستگي اختلال هاي خواب، کاهش اشتهاء و وزن، بازخورد منفي نسبت به خود، بدبيني و انتقاد دائم از خود، خود بيمار پنداري، انتظار شکست، کناره گيري از قبول مسئوليت و... همراه است.[3]

افسردگي در منابع ديني

گرچه برخي از نويسندگان محترم سعي دارند برخي از واژه هايي که در روايات و متون ديني به کار رفته است را به معناي افسردگي مصطلح در روان شناسي قلمداد کنند، اما حقيقت چيز ديگري است.[4] اين افراد واژه هايي چون حزن، غم، و... را به معناي افسردگي فرض مي کنند و براي مدعاي خود شواهدي را بيان مي کنند. در حالي که با بررسي دقيق روايات مورد نظر مشخص مي شود که ادعاي آنان صحيح نمي باشد به عنوان مثال براي اثبات مدعاي خود به اين روايت تمسک کرده اند و قال الصادق ـ عليه السلام ـ «الرغبه في الدنيا تورث الغم و الحزن و الزهد في الدنيا راحة القلب و البدن».[5] شوق علاقه افراطي در امور دنيوي موجبات غمگيني و ناراحتي فرد را فراهم مي سازد و پرهيز از شوق و وابستگي به دنيا باعث راحتي و آرامش بدن مي گردد. نويسنده، غم و حزن را در اين روايت به معناي افسردگي قلمداد مي کند و در ادامه مي نويسد:

با توجه به اينکه انسان نمي تواند به تمامي تمايلات افراطي خود برسد، اين ناکامي، فرد را به غمگيني طولاني و افسردگي مبتلاء مي سازد.[6] براي اينکه از معناي ظاهري روايت عدول کنيم نياز به قرينه داريم.

همان طور که مي بينيد هيچ قرينه لفظي و مقامي براي معناي فوق وجود ندارد و نويسنده هم دليلي براي معناي فوق ذکر نمي کند. در ضمن بين افسردگي و غم تفاوت هاي زيادي وجود دارد که از نظر نگارنده مخفي مانده است که در زير به برخي از آنها اشاره مي شود:

1. غمگيني احساس طبيعي ناشي از تصورات واقع بينانه اي است که حادثه ناخوشايند تحريف نشده اي را توصيف مي کنند ولي افسردگي يک نوع بيماري است و هميشه ناشي از افکار تحريف شده است.[7]

2. غم جرياني احساسي است و محدوديت زماني دارد، افسردگي، جريان نيست بلکه انجماد است و دوام دارد.[8]

3. افسردگي با علائم بدني، رفتاري و انگيزش طولاني مدت همراه است ولي غمگيني با علائم چنداني همراه نيست.[9]

طبق مطالب بالا روشن شد براي اينکه غم و حزن در روايات را به معناي افسردگي فرض کنيم نياز به دلايل محکم و مستدل داريم که به نظر مي رسد چنين دلايلي وجود ندارد.

رابطه دين و روان شناسي

دين کامل ديني است که همه حقايق را که بشر بايد از آن ها آگاه باشد و بدون آگاهي از آن ها نمي تواند راه سعادت را بپيمايد، روشن مي کند.[10] وظيفه اصلي دين آگاهي دادن به انسان نسبت به مسائلي است که بشر با ابزار شناخت هاي عادي نمي تواند به آن پي ببرد و در صورت جهل به آن، نمي تواند مسير حرکت خود را به سوي کمال حقيقي تعيين کند، بنابراين وظيفه اصلي انبياء، جهت دادن به زندگي و حرکت تکاملي انسان ها مي باشد و پيامبران در مورد مسائلي که انسان مي تواند از راه تجربه و کوشش هاي علمي به آن دست پيدا کند، وظيفه اي ندارند: البته انبياء الهي غير از انجام وظيفه اصلي (يعني هدايت بشر به سوي کمال و سعادت حقيقي) کمک هاي فراواني به بهتر زيستن مردم در همين زندگي دنيا کرده اند و هر جا حکمت الهي، اقتضاء داشته تا حدودي پرده از حقايق ناشناخته و اسرار طبيعت برداشته اند و به پيشرفت تمدن بشري کمک کرده اند.[11]

شايد بتوان گزاره هايي را در مورد روان شناسي و موضوعات مرتبط با آن را در روايات و متون ديني پيدا کرد ولي استنباط مسايل روان شناختي از روايات نيازمند سال ها تلاش علمي و دقت نظر بسيار است. در ضمن اسلام و فلسفه اسلامي مي تواند در جهت گيري ها، استنباط هاي روان شناس، نگرش او به انسان و جهان هستي و.. تأثير بگذارد و در نتيجه فرآيند توليد علم را تحت تأثير خود قرار دهد. دکتر حميد لطفي در اين باره مي نويسد: امروزه همگان با نظاره فرآيند توليد علم به اين نتيجه رسيده اند که محقق با پيش نگاشته هايي که قبل از تجربه دارد، جهت گيريهاي کلان موضوعي و روشي و حدود مشاهده خود را تعيين مي کند. اين پيش نگاشته ها ممکن است نشأت گرفته از علائق، انگيزه ها، باور مصرح و متأثر از ساختار معارف ديني، فلسفي و يا هر چيز ديگري باشد. بنابراين هر گونه تعلق فکري، عاطفي، انگيزشي و اعتقادي مي تواند محقق را در جهت خاصي برانگيزد، نگرشي نسبت به پديده هاي پيرامون کسب کند و سپس در عرصه و حوزه کار علمي، از آن به عنوان مدلي براي حل مسائل ناگشوده خود استفاده کند.[12] هم چنين در روان شناسي اسلامي محقق با مراجعه به متون ديني ممکن است به مفاهيم و آموزه هاي جديد برخورد کند که تا به حال در روان شناسي کلاسيک به آن پرداخته نشده است و اين مسئله مي تواند افق هاي جديدي را براي تحقيق در زمينه هاي روان شناسي پيش روي محقق ترسيم کند.

طبق مطالب بالا روشن شد که اسلام دين هدايت انسان به سوي کمال و سعادت ابدي مي باشد و بناي پرداختن به مسائل علمي را ندارد، البته در برخي مواقع به اين مسائل در متون ديني اشاره شده است.

با بررسي کامل دستورات دين اسلام مشخص مي شود که دستورات اسلام جنبه پيشگيرانه در زمينه افسردگي دارد و کساني که به صورت کامل به دستورات اسلام پايبند هستند از گزند افسردگي در امان هستند.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ منابعي که در پي نوشت ها معرفي شده است.

2ـ علم النفس از ديدگاه دانشمندان اسلامي و تطبيق آن با روان شناسي جديد، حسن احدي شکوه السادات بني جمالي، نشر دانشگاه علامه طباطبائي.

3ـ ديدگاه روان شناختي آيت الله مصباح يزدي، محمد صادق شجاعي، انتشارات موسسه امام خميني.

 


[1]. depression

[2]. بلاک برن، ايوي ام، مقابله با افسردگي، ترجمه گيتي شمس، تهران، رشد، 1380ش.ص 20.

[3]. دادستان، پريرخ، روان شناسي مرضي تحولي، ج1، ص272، چاپ 9، تهران، سمت، 1387ش.

[4]. صالحي خواه، علي، افسردگي از ديدگاه اسلام و علم روز، ص7، انتشارات شهيد حسين فهميده، 1374ش.

[5]. فقيهي، علي نقي، مطهري، جمشيد، مجله معرفت، شماره 84، ص49، به نقل از تحف العقول، ص385.

[6]. همان.

[7]. بزنر، ديويد، شناخت درماني افسردگي. قراچه داغي، مهدي، ص238، چاپ يازدهم، انتشارات دايره، 1379ش.

[8]. همان.

[9]. همان..

[10]. مصباح يزدي، محمد تقي، آشنايي با قرآن، ص36، انتشارات موسسه امام خميني.

[11]. مصباح يزدي، محمد تقي، آموزش عقايد، ج1 و 2، ص227، چاپ سيزدهم، سازمان تبليغات اسلامي، 1374ش.

[12]. لطفي، حميد، حوزه و دانشگاه، شماره 29، ص25، آيا روان شناسي اسلامي، امکان پذير است.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
22 امرداد 01
بازدید
۵۰
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.