آدم چطوري مي تواند شاد باشد و غم و غصه را فراموش کند؟
آدم چطوري مي تواند شاد باشد و غم و غصه را فراموش کند؟
پرسش
پاسخ
اميدوارم با رعايت اخلاق و آداب اسلامي و اصول بهداشت رواني به خصوص رويكردي كه دين در زمينة بهداشت روان دارد، بتوانيد در زندگي خود از نشاط و آرامش رواني برخوردار باشيد.
قبل از پرداختن به پاسخ اين سؤال ابتدا لازم است به دو نكتة بسيار مهم اشاره شود:
نکته اول: شادي را به دو گونه مي توان تصور نمود: شادي و خوشحالي که زودگذر است و پايدار نمي باشد و عوارض خوبي نيز ندارد. و شادي و خوشحالي که پايدار است و موجب پشيماني انسان نمي شود. مثلاً گاهي انسان با سخنان لغو و غيبت براي مدت کوتاهي شاد مي گردد و پس از آن عوارض وخيم اعمال باقي مي ماند و خبري از شادي نمي ماند. گاهي اوقات نيز شادي ها پايدار است و احساس نشاط و رضايتمندي پايداري براي فرد به ارمغان مي آورد. پس ما در اينجا به عواملي اشاره مي کنيم که موجب فراهم آمدن شادي و نشاط پايدار می گردد و آرامش رواني را به ارمغان بياورد.
نکته دوم: مراد از نشاط چيست؟
هر كس ممكن است برداشت خاصي از مفهوم «نشاط» و شادي داشته باشد و متناسب با آن براي تحصيل و فراهم سازي مقدمات آن تلاش كند، امّا تعريفي كه با رويكرد ديني از نشاط و شادي سازگاري داشته باشد اين است كه فرد در زندگي خود احساس رضايت و سعادتمندي داشته و از سلامت رواني برخوردار باشد. طبق اين تعريف، سؤال شما در واقع برمي گردد به اينكه چه كار كنيم تا در زندگي، احساس رضايت و سعادتمندي داشته و سلامت رواني خود را حفظ كنيم.
عمده ترين عواملي كه نشاط انسان را در زندگي از وي سلب مي كند و باعث غم و غصه، اضطراب، افسردگي و انواع اختلالات رواني در فرد مي شود، افتادن در دام غرايز، احساس پوچي و بي معنايي و درماندگي در برابر حوادث و بحرانهاي زندگي است.[1]
بنابراين نشاط خود را در زندگي بايد در مسايلي جستجو كنيم كه بتوانيد اين عوامل بحران زا را كنترل كند. به اعتقاد بسياري از روان شناسان مهم ترين عاملي كه مي تواند عوامل بحران زاي زندگي را كنترل كند و زمينة نشاط و احساس عزت نفس را در انسان به وجود آورد چيزي جز مذهب و اعمال و رفتار مذهبي نيست. پس بايد براي كسب نشاط بيشتر و مصونيت از غصه و اضطراب و افسردگي به سوي دين و مذهب روي آوريم و با ياد خدا و انجام اعمال و رفتار مذهبي به احساس نشاط بيشتر دست يابيم. عمده ترين عوامل نشاط و سلامت روان عبارتند از:
1. ياد خداوند و ايجاد نشاط در زندگي
از نظر اسلام زندگي كه در آن ياد و ذكر خدا وجود نداشته باشد، هيچ لذّت و نشاطي ندارد. خداوند در قرآن كريم مي فرمايد: «وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً[2]» هر كس از ياد خداوند روي بگرداند، زندگي سخت و دشواري خواهد داشت. دوري از ياد خدا زندگي را دشوار و ياد خداوند زندگي را براي انسان با نشاط مي سازد. اين نشاط در زندگي ناشي از آرامش رواني است كه با ياد خدا حاصل مي شود خداوند مي فرمايد: «أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ»[3] همانا با ياد خدا دلها آرامش مي يابد. تبيين روان شناختي اين مسأله آن است كه ياد و ذكر خدا فرد را از اميال و تكانشهايي كه براي او استرس و فشار رواني ايجاد مي كند، باز مي دارد و سبب مي شود كه به جاي توجه صِرف به لذت هاي دنيوي به تقويت رابطه با خدا و تقرُّب به او توجه كند. بروز مشكلات براي چنين فردي وي را از هدف اصلي باز نمي دارد[4] و چون خود را در مسير رشد و تكامل معنوي احساس مي كند، از زندگي لذت مي برد. بنابراين يكي از راه هاي اصلي دستيابي به نشاط بيشتر در زندگي آن است كه هميشه و در هر حال به ياد خدا باشيم. كسي كه خدا را فراموش مي كند و از ياد او غافل است، ضرورتاً به دنيا و امور مادّي دلبستگي پيدا مي كند و هيچ وقت به نشاط واقعي نمي رسد زيرا هميشه به دنبال مال و اموال و رفاه بيشتر است و از اين رو، دايماً در فشار و سختي به سر مي برد.
2. توسّل به ائمه معصومين ـ عليهم السّلام ـ و اولياي خدا
يكي ديگر از عوامل دستيابي به نشاط بيشتر در زندگي توسل به ائمه معصومين ـ عليهم السّلام ـ و اولياي خدا است. پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ و ائمه معصومين ـ عليهم السّلام ـ واسطة فيض الهي هستند، به همين جهت سفارش شده است كه در هنگام سختي ها و مشكلات به ايشان توسّل بجوييم و از طريق برقراري ارتباط معنوي با اين بزرگواران بر مشكلات فايق شويم. در اين صورت احساس لذت و نشاط و قدرت و توانايي روحي براي ما حاصل مي شود.
3. صبر و خويشتنداري
اگر انسان در تضادهاي اجتماعي و مشكلاتي كه در زندگي با آنها مواجه مي شود، خويشتندار و صبور نباشد، گاهي نه تنها مشكل او برطرف نمي شود، بلكه پيچيده تر نيز مي گردد. به عنوان مثال اگر رفتار ناپسند و پرخاشگرانه كسي را با پرخاشگري پاسخ دهيم، گاهي يك مسأله كوچك به معضلي بزرگ تبديل مي شود و روابط ما با ديگران مخدوش مي گردد. تعاليم اسلامي در چنين شرايطي به صبر و عكس العمل منطقي دعوت مي كند. در روايتي از امام صادق ـ عليه السّلام ـ آمده است كه «هر كس خشم خود را مهار كند، در حالي كه اگر مي خواست مي توانست آن را اعمال نمايد، خداوند در روز قيامت او را كاملاً راضي مي سازد».[5] از اين روايت دانسته مي شود كه صبر و خويشتنداري باعث احساس رضايت و نشاط معنوي مي شود.
اگر انسان در برابر مشكلات صبور نباشد و در تعامل هاي اجتماعي با پرخاشگري، بي حوصلگي و كينه توزي با دوستان و افراد جامعه برخورد كند، تعادل رواني او به هم مي خورد[6] به گونه اي تصميم مي گيرد كه باعث پشيماني او در آينده خواهد شد. امّا اگر صبر و خويشتنداري از خود نشان دهد و حساب شده قضاوت و تصميم گيري كند، از نتايج كار خود خوشحال و شاد خواهد شد.
4. عمل نمودن به وظايف فردي و اجتماعي
يكي ديگر از عواملي كه انسان مي تواند با رعايت آن به نشاط بيشتري در زندگي دست يابد عمل نمودن به وظايف فردي و اجتماعي است.[7] اگر انسان وظايف و مسؤوليت هاي خود را به عنوان يك شهروند، يك پدر، يك مادر، يك جوان و از همه مهم تر به عنوان يك فرد مذهبي بشناسد و به خوبي انجام دهد، در آن صورت احساس نشاط و رضايت خاطر مي كند. بنابراين، اگر مي خواهيد به نشاط بيشتر در زندگي نايل شويد بايد وظايف و مسؤوليت هاي خود را به درستي بشناسيد و به آنها عمل كنيد. وظايفي كه انسان در زندگي خود بر عهده دارد عبارت است از عمل نمودن به احكام و دستورات شرعي، رعايت اخلاق اسلامي و احترام به قوانين و هنجارهاي اجتماعي؛ تنها در اين صورت است كه احساس رضايت مي كند و زندگي برايش لذت بخش مي شود. امّا فردي كه در برابر اخلاق و قانون احساس مسؤوليت نمي كند، هميشه عذاب وجدان او را رنج مي دهد و هيچ گاه در زندگي خود به سعادت و نشاط معنوي دست نخواهد يافت و غم و غصه زندگي او را فرا خواهد گرفت.
آنچه بيان گرديد عوامل اصلي نشاط و سعادت در زندگي و سلامت رواني افراد مي باشد، يک سري عوامل ديگر نيز در شادابي و سلامت انسان نقش مؤثر دارند که از آن جمله مي توان به ورزش، مسافرت و سياحت در مناظر خوش آب و هوا و دوستي و مجالست با دوستان صميمي تفريحات سالم و... اشاره نمود.[8]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ محمدتقي مصباح يزدي، پندهاي امام صادق ـ عليه السّلام ـ ، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني (ره)، چاپ اول، 1381.
[1] . محمود ميرنسب، بررسي رابطة توكل به خدا... با اضطراب و افسردگي، پايان نامة كارشناسي ارشد، دانشگاه تهران، 1379، ص 57ـ20.
[2] . طه، 124.
[3] . رعد، 28.
[4] . امان الله خلجي موحّد، روان درماني با كلام آسماني، شهر انديشه، چاپ اول، 1379، فصل اول و سوم.
[5] . شيخ حر عاملي، بحارالانوار، بيروت، ج 71، ص 411.
[6] . اِل سيبرت، راز كاميابي در بحرانهاي زندگي، ترجمه امين برجسته، انتشارات خدمات فرهنگي كرمان، چاپ اول، 1380، فصل دوم.
[7] . براي مطالعه بيشتر ر.ك: آلبرت آليس، هيچ چيز نمي تواند ناراحتم كند، ترجمه مهرداد فيروزبخت و وحيدة عرفاني، انتشارات رسا، چاپ اول، 1382، فصل 8.
[8] . براي مطالعه بيشتر در اين زمينه مراجعه شود به: رضا پاک نژاد، تربيت بدني ورزش، انتشارات ياسر، چاپ اول، 1364، ص
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 22 امرداد 01
- بازدید
- ۸۲
آدم چطوري مي تواند شاد باشد و غم و غصه را فراموش کند؟
- نشان کردن
پرسش
آدم چطوري مي تواند شاد باشد و غم و غصه را فراموش کند؟
پاسخ
اميدوارم با رعايت اخلاق و آداب اسلامي و اصول بهداشت رواني به خصوص رويكردي كه دين در زمينة بهداشت روان دارد، بتوانيد در زندگي خود از نشاط و آرامش رواني برخوردار باشيد.
قبل از پرداختن به پاسخ اين سؤال ابتدا لازم است به دو نكتة بسيار مهم اشاره شود:
نکته اول: شادي را به دو گونه مي توان تصور نمود: شادي و خوشحالي که زودگذر است و پايدار نمي باشد و عوارض خوبي نيز ندارد. و شادي و خوشحالي که پايدار است و موجب پشيماني انسان نمي شود. مثلاً گاهي انسان با سخنان لغو و غيبت براي مدت کوتاهي شاد مي گردد و پس از آن عوارض وخيم اعمال باقي مي ماند و خبري از شادي نمي ماند. گاهي اوقات نيز شادي ها پايدار است و احساس نشاط و رضايتمندي پايداري براي فرد به ارمغان مي آورد. پس ما در اينجا به عواملي اشاره مي کنيم که موجب فراهم آمدن شادي و نشاط پايدار می گردد و آرامش رواني را به ارمغان بياورد.
نکته دوم: مراد از نشاط چيست؟
هر كس ممكن است برداشت خاصي از مفهوم «نشاط» و شادي داشته باشد و متناسب با آن براي تحصيل و فراهم سازي مقدمات آن تلاش كند، امّا تعريفي كه با رويكرد ديني از نشاط و شادي سازگاري داشته باشد اين است كه فرد در زندگي خود احساس رضايت و سعادتمندي داشته و از سلامت رواني برخوردار باشد. طبق اين تعريف، سؤال شما در واقع برمي گردد به اينكه چه كار كنيم تا در زندگي، احساس رضايت و سعادتمندي داشته و سلامت رواني خود را حفظ كنيم.
عمده ترين عواملي كه نشاط انسان را در زندگي از وي سلب مي كند و باعث غم و غصه، اضطراب، افسردگي و انواع اختلالات رواني در فرد مي شود، افتادن در دام غرايز، احساس پوچي و بي معنايي و درماندگي در برابر حوادث و بحرانهاي زندگي است.[1]
بنابراين نشاط خود را در زندگي بايد در مسايلي جستجو كنيم كه بتوانيد اين عوامل بحران زا را كنترل كند. به اعتقاد بسياري از روان شناسان مهم ترين عاملي كه مي تواند عوامل بحران زاي زندگي را كنترل كند و زمينة نشاط و احساس عزت نفس را در انسان به وجود آورد چيزي جز مذهب و اعمال و رفتار مذهبي نيست. پس بايد براي كسب نشاط بيشتر و مصونيت از غصه و اضطراب و افسردگي به سوي دين و مذهب روي آوريم و با ياد خدا و انجام اعمال و رفتار مذهبي به احساس نشاط بيشتر دست يابيم. عمده ترين عوامل نشاط و سلامت روان عبارتند از:
1. ياد خداوند و ايجاد نشاط در زندگي
از نظر اسلام زندگي كه در آن ياد و ذكر خدا وجود نداشته باشد، هيچ لذّت و نشاطي ندارد. خداوند در قرآن كريم مي فرمايد: «وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً[2]» هر كس از ياد خداوند روي بگرداند، زندگي سخت و دشواري خواهد داشت. دوري از ياد خدا زندگي را دشوار و ياد خداوند زندگي را براي انسان با نشاط مي سازد. اين نشاط در زندگي ناشي از آرامش رواني است كه با ياد خدا حاصل مي شود خداوند مي فرمايد: «أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ»[3] همانا با ياد خدا دلها آرامش مي يابد. تبيين روان شناختي اين مسأله آن است كه ياد و ذكر خدا فرد را از اميال و تكانشهايي كه براي او استرس و فشار رواني ايجاد مي كند، باز مي دارد و سبب مي شود كه به جاي توجه صِرف به لذت هاي دنيوي به تقويت رابطه با خدا و تقرُّب به او توجه كند. بروز مشكلات براي چنين فردي وي را از هدف اصلي باز نمي دارد[4] و چون خود را در مسير رشد و تكامل معنوي احساس مي كند، از زندگي لذت مي برد. بنابراين يكي از راه هاي اصلي دستيابي به نشاط بيشتر در زندگي آن است كه هميشه و در هر حال به ياد خدا باشيم. كسي كه خدا را فراموش مي كند و از ياد او غافل است، ضرورتاً به دنيا و امور مادّي دلبستگي پيدا مي كند و هيچ وقت به نشاط واقعي نمي رسد زيرا هميشه به دنبال مال و اموال و رفاه بيشتر است و از اين رو، دايماً در فشار و سختي به سر مي برد.
2. توسّل به ائمه معصومين ـ عليهم السّلام ـ و اولياي خدا
يكي ديگر از عوامل دستيابي به نشاط بيشتر در زندگي توسل به ائمه معصومين ـ عليهم السّلام ـ و اولياي خدا است. پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ و ائمه معصومين ـ عليهم السّلام ـ واسطة فيض الهي هستند، به همين جهت سفارش شده است كه در هنگام سختي ها و مشكلات به ايشان توسّل بجوييم و از طريق برقراري ارتباط معنوي با اين بزرگواران بر مشكلات فايق شويم. در اين صورت احساس لذت و نشاط و قدرت و توانايي روحي براي ما حاصل مي شود.
3. صبر و خويشتنداري
اگر انسان در تضادهاي اجتماعي و مشكلاتي كه در زندگي با آنها مواجه مي شود، خويشتندار و صبور نباشد، گاهي نه تنها مشكل او برطرف نمي شود، بلكه پيچيده تر نيز مي گردد. به عنوان مثال اگر رفتار ناپسند و پرخاشگرانه كسي را با پرخاشگري پاسخ دهيم، گاهي يك مسأله كوچك به معضلي بزرگ تبديل مي شود و روابط ما با ديگران مخدوش مي گردد. تعاليم اسلامي در چنين شرايطي به صبر و عكس العمل منطقي دعوت مي كند. در روايتي از امام صادق ـ عليه السّلام ـ آمده است كه «هر كس خشم خود را مهار كند، در حالي كه اگر مي خواست مي توانست آن را اعمال نمايد، خداوند در روز قيامت او را كاملاً راضي مي سازد».[5] از اين روايت دانسته مي شود كه صبر و خويشتنداري باعث احساس رضايت و نشاط معنوي مي شود.
اگر انسان در برابر مشكلات صبور نباشد و در تعامل هاي اجتماعي با پرخاشگري، بي حوصلگي و كينه توزي با دوستان و افراد جامعه برخورد كند، تعادل رواني او به هم مي خورد[6] به گونه اي تصميم مي گيرد كه باعث پشيماني او در آينده خواهد شد. امّا اگر صبر و خويشتنداري از خود نشان دهد و حساب شده قضاوت و تصميم گيري كند، از نتايج كار خود خوشحال و شاد خواهد شد.
4. عمل نمودن به وظايف فردي و اجتماعي
يكي ديگر از عواملي كه انسان مي تواند با رعايت آن به نشاط بيشتري در زندگي دست يابد عمل نمودن به وظايف فردي و اجتماعي است.[7] اگر انسان وظايف و مسؤوليت هاي خود را به عنوان يك شهروند، يك پدر، يك مادر، يك جوان و از همه مهم تر به عنوان يك فرد مذهبي بشناسد و به خوبي انجام دهد، در آن صورت احساس نشاط و رضايت خاطر مي كند. بنابراين، اگر مي خواهيد به نشاط بيشتر در زندگي نايل شويد بايد وظايف و مسؤوليت هاي خود را به درستي بشناسيد و به آنها عمل كنيد. وظايفي كه انسان در زندگي خود بر عهده دارد عبارت است از عمل نمودن به احكام و دستورات شرعي، رعايت اخلاق اسلامي و احترام به قوانين و هنجارهاي اجتماعي؛ تنها در اين صورت است كه احساس رضايت مي كند و زندگي برايش لذت بخش مي شود. امّا فردي كه در برابر اخلاق و قانون احساس مسؤوليت نمي كند، هميشه عذاب وجدان او را رنج مي دهد و هيچ گاه در زندگي خود به سعادت و نشاط معنوي دست نخواهد يافت و غم و غصه زندگي او را فرا خواهد گرفت.
آنچه بيان گرديد عوامل اصلي نشاط و سعادت در زندگي و سلامت رواني افراد مي باشد، يک سري عوامل ديگر نيز در شادابي و سلامت انسان نقش مؤثر دارند که از آن جمله مي توان به ورزش، مسافرت و سياحت در مناظر خوش آب و هوا و دوستي و مجالست با دوستان صميمي تفريحات سالم و... اشاره نمود.[8]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ محمدتقي مصباح يزدي، پندهاي امام صادق ـ عليه السّلام ـ ، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني (ره)، چاپ اول، 1381.
[1] . محمود ميرنسب، بررسي رابطة توكل به خدا... با اضطراب و افسردگي، پايان نامة كارشناسي ارشد، دانشگاه تهران، 1379، ص 57ـ20.
[2] . طه، 124.
[3] . رعد، 28.
[4] . امان الله خلجي موحّد، روان درماني با كلام آسماني، شهر انديشه، چاپ اول، 1379، فصل اول و سوم.
[5] . شيخ حر عاملي، بحارالانوار، بيروت، ج 71، ص 411.
[6] . اِل سيبرت، راز كاميابي در بحرانهاي زندگي، ترجمه امين برجسته، انتشارات خدمات فرهنگي كرمان، چاپ اول، 1380، فصل دوم.
[7] . براي مطالعه بيشتر ر.ك: آلبرت آليس، هيچ چيز نمي تواند ناراحتم كند، ترجمه مهرداد فيروزبخت و وحيدة عرفاني، انتشارات رسا، چاپ اول، 1382، فصل 8.
[8] . براي مطالعه بيشتر در اين زمينه مراجعه شود به: رضا پاک نژاد، تربيت بدني ورزش، انتشارات ياسر، چاپ اول، 1364، ص
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 22 امرداد 01
- بازدید
- ۸۲
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.