فكركردن به مرگ بيش از اندازه برايم سخت است و در چنين وضعي من...

پرسش
پاسخ
ترس از مرگ تاحدودي طبيعي است. همة افراد كمابيش از مرگ مي ترسند. از ميان عوامل گوناگوني كه موجب ترس و وحشت انسان مي شود، شايد هيچ يك به اندازة ترس از مرگ، آدمي را به وحشت و هراس نيندازد.
عوامل ترس از مرگ
برخي از موجبات روان شناختي ترس از مرگ عبارتند از:
1. احتمال اين كه با مرگ، حقيقت انسان و حيات او برچيده شود.
2. مرگ امري ناشناخته است و ما از مرگ خود , تجربه اي نداريم؛ از اين رو نمي دانيم كه اگر پس از مرگ بقايي باشد، چه خواهد شد و بر ما چه خواهد گذشت.
3. هر انساني بايد به تنهايي با مرگ مواجه شود. چه بسا اگر مي توانستيم با يكديگر آن را تجربه كنيم، چنين هراسناك و دهشت انگيز نبود.
4. مرگ، ميان انسان و دوستان و اموال خويش جدايي مي افكند.
تحقيقات تجربي نشان داده است كه وحشت نوع بشر از مرگ نه بدان خاطر است كه آن را دردناك مي داند، بلكه از آن جهت است كه مرگ را فرجام و نقطة پايان حيات خويش مي پندارد.[1] در افراد مذهبي علاوه بر علت هايي كه بيان شد، ترس از مرگ مي تواند ناشي از اين باشد كه فرد , خود را در چنگال حوادث بعد از مرگ مي نگرد، حوادثي كه با محاكمه و مجازات وكشف باطن او همراه است و نگراني شديد در مورد نتيجة اعمال و سرنوشت نهايي خويش احساس مي كند.
درمان ترس از مرگ
در واقع , يگانه عامل ترس از مرگ، جهل و ناداني ما است. فكر مي كنيم با مردن، زندگي ما پايان مي يابد.در اديان الهي و به ويژه دين مقدس اسلام، مرگ به معناي فنا و نابودي نيست. بلكه مرگ حيات دوباره و انتقال از يك جهان به جهان ديگر است. شخصي از امام جواد ـ عليه السّلام ـ پرسيد: چرا عده اي از مسلمانان از مرگ هراسانند و از آن مي ترسند؟ امام جواد ـ عليه السّلام ـ فرمود: زيرا آنها مرگ را نمي شناسند از اين رو از آن خوششان نمي آيد، اگر آن را مي شناختند و از دوستان خدا بودند، آن را دوست داشتند و مي دانستند كه آخرت براي آنها بهتر از دنيا است. سپس امام جواد براي روشن شدن مطلب، اين مثال را مطرح نمود و فرمود: چرا كودك , دارويي را كه برايش مفيد است، نمي خورد؟ او گفت: به خاطر اين كه به فايدة دارو آگاه نيست. امام جواد فرمود: سوگند به آن كسي كه محمد ـ صلّي الله عليه و آله ـ را به حق مبعوث كرد، كسي كه خود را براي مرگ، آماده كند، فايدة آن مرگ براي او از فايدة اين دارو براي بيمار بيشتر است. سپس فرمود: اگر افراد معناي مرگ را مي دانستند و خود را براي مرگ آماده مي كردند، با علاقه از مرگ استقبال مي كردند.
روزي امام جواد ـ عليه السّلام ـ به بالين بيماري رفت. بيمار گريه مي كرد و از مرگ مي ترسيد. امام جواد ـ عليه السّلام ـ به او فرمود: «اي بندة خدا! از اين رو از مرگ مي ترسي كه آن را نمي شناسي. هرگاه بدنت پر از چرك گردد و زخم ها و بيماري هاي پوستي بردارد، و تو بداني كه اگر به حمام بروي و بدن خود را شستشو بدهي، همه آن چرك ها و زخم ها برطرف مي گردد آيا با علاقه به حمّام براي شستشو مي روي؟ و يا حمام رفتن را دوست نداري؟ او عرض كرد: «اي فرزند رسول خدا، دوست دارم كه به حمام بروم، امام جواد ـ عليه السّلام ـ فرمود: فذالك الموت هو ذلك الحمّام ...آن مرگ همان حمّام است، و آخرين مرحله براي پاك شدن انسان از چرك ها و معصيت هاي دنيا. پس هرگاه بر مرگ وارد شدي و از آن گذشتي، از هرگونه غم و اندوه و رنج نجات مي يابي و به سرور و شادي مي رسي، در اين هنگام آن فرد آرامش يافت.[2]
اين روايات نشان مي دهد كه علت اصلي ترس از مرگ، نداشتن شناخت درست از آن است. اگر ما بپذيريم كه مرگ پايان راه نيست و سعي كنيم اعمال شايسته بيشتر هم انجام بدهيم تا بيم و هراسي از عذاب الهي نداشته باشيم، در آن صورت از مرگ نخواهيم ترسيد.خداوند مي فرمايد: «و لاتيأسوا من روح الله، انّه لا ييأس من روح الله الا القوم الكافرون»[3]. از رحمت خدا نا اميد مشويد، زيرا جز گروه كافران كسي از رحمت خدا مأيوس نمي گردد و در آخر اين كه در توجه به آيات عذاب و رحمت الهي بايد اعتدال داشته باشيم نه آن قدر بي جهت و بدون عمل اميدوار شويم كه از اعمال صالح بازمانيم و نه آن قدر مأيوس كه افسرده و نگران باشيم بايد در حالت اميد و ترس باشيم تا از حركت به سوي رشد باز نمانيم.
نكات كاربردي:
1. دربارة زندگي بزرگاني چون امام خميني تفكر كنيد كه چه چيز باعث شد او هنگام مرگ بگويد با دلي آرام و قلبي مطمئن به جوار حق مي روم. و يا چگونه در كربلا فرزند امام حسن ـ عليه السّلام ـ به عمويشان امام حسين ـ عليه السّلام ـ مي گويد مرگ برايم شيرين تر از عسل است.
2. اعمال شايسته انجام دهيد و به فضل و رحمت الهي اميدوار باشيد.
3. به آيات رحمت الهي (پاداش هاي بهشتي ، رحمت وسيع و باغ هاي باصفاي بهشتي و جويبارها) تمركز داشته باشيد. و سعي كنيد به ابعاد مثبت زندگي آخرت تمركز كنيد مثل نعمت هاي بهشتي، همجواري با انبياء، لذت هاي جاويد، نبود بيماري و رنج، زندگي جاويد. از طرفي نيز به قول خداوند و ائمه ـ عليهم السّلام ـ اعتماد كنيد همانهايي كه هرگز خلف وعده نمي كنند. بي ترديد روايتي از امام رضا ـ عليه السّلام ـ را شنيده ايد كه ايشان فرمودند هنگام مرگ به بالين كسي مي آيم كه مرا زيارت كرده و يا روايت هايي كه مي گويند مرگ مؤمن مثل بوئيدن گل است يعني فرد مؤمن به خواست خدا به راحت ترين و شادتري وجه به ملاقات خدا مي رود تا جايي كه ائمه ـ عليهم السّلام ـ گفته اند مثل گذشتن از پل يا كندن لباس هاي كثيف و پوشيدن لباس هاي تمييز است پس بايد، با اميد به اين امر مطيع دستورات خدا باشيم.
4. توصيه مي كنيم با افرادي كه نشاط معنوي دارند و ديدشان به دين و زندگي باز است همنشيني و رفت و آمد بيشتري كنيد. گاهي مادراني هستند كه يك يا چند فرزندشان شهيد شده اند وقتي انسان پاي صحبت هاي آنها مي نشيند به حال آنها و بينش خوبشان غبطه مي خورد. مسلماً همنشيني با اين افراد , ديد انسان را به زندگي حقيقي روشن تر مي كند. همان گونه كه در ايام دفاع مقدس ، فضاي معنوي كشور به گونه اي شده بود كه زن و مرد، پير و جوان شهادت طلب بودند و از مرگ واهمه اي نداشتند.
5. در صورتي كه اين افكار , خيلي تكرار شونده و آزار دهنده است. از مشاوره با روان شناس باليني كمك بگيريد تا با شيوه هاي روان شناختي به شما آرامش دهد و زندگي را برايتان نشاط بخش كنند.
6. خداوند در سوره زمر آيه 54 با لحني مهربان آميز و سرشار از محبت به ما گفته «اي بندگانم كه با گناه بر خورد اسراف كرده ايد از رحمت وسيع و بيكران من نااميد نباشيد من (با توبه شما) گناهانتان را مي بخشم «پس چه خوب است به نداي اين خداي مهربان گوش دل بدهيم .گاهي ناراحتي هاي ما بخاطر گناه و گناهان گذشته است چه خوب است كه با شستشوي خود در درياچة تميز توبه، دل خود را پاك پاك و لايق ديدار حق كنيم. آنگاه است كه خود خدا دلمان را سرشار از امنيت و آرامش مي كند. و اين امر وعده خداست كه كساني كه ايمان آوردند و به خود و ديگري ظلم نكردند و نسبت به گذشته گناه آلود خود توبه كردند دلشان را سرشار از امنيت و آرامش مي كنم .
7. سعي كنيد با شنيدن سخنراني هاي مذهبي و خواندن كتاب هاي ديني بينش خود را نسبت به زندگي، جايگاه انسان در هستي و خداوند تقويت كنيد.
8. براي اوقات فراغت خود حتماً برنامه ريزي كنيد. سعي كنيد ذهنتان بي كار نماند. موقع انجام كارهاي منزل به تلويزيون و برنامه هاي مختلف و متنوع آن گوش كنيد .
9. توجه داشته باشيد كه اگر ذهن را با برنامه هاي كاري، ديني و ... مشغول نكنيد منشأ افكار بد و منفي مي گردد.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. اينيانس لپ، روان شناسي مرگ، ترجمه: رفيعي، انتشارات خجسته، 1375.
2. غلام حسين معتمدي، انسان و مرگ، نشر مركز، 1372.
3. امير ديواني، حيات جاودانه، نشر معارف، 1376.
4. شهيد ثاني، اسلام در كنار داغديدگان، ترجمه سيد محمد باقر حجتي، نشر جوانه رشد.
پي نوشت ها:
[1] . كوبلر راس، پايان راه پيرامون مرگ و مردن، ترجمه؛ بيرامي، رشد، 1379، ص 11ـ21.
[2] . اشتهاردي، محمد مهدي، عالم برزخ در چند قدمي ما، انتشارات نبوي، چاپ اول، 1371، ص68ـ70.
[3] . يوسف/87.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 16 آذر 93
- بازدید
- ۱٬۱۸۲
فكركردن به مرگ بيش از اندازه برايم سخت است و در چنين وضعي من...
- نشان کردن
پرسش
پاسخ
ترس از مرگ تاحدودي طبيعي است. همة افراد كمابيش از مرگ مي ترسند. از ميان عوامل گوناگوني كه موجب ترس و وحشت انسان مي شود، شايد هيچ يك به اندازة ترس از مرگ، آدمي را به وحشت و هراس نيندازد.
عوامل ترس از مرگ
برخي از موجبات روان شناختي ترس از مرگ عبارتند از:
1. احتمال اين كه با مرگ، حقيقت انسان و حيات او برچيده شود.
2. مرگ امري ناشناخته است و ما از مرگ خود , تجربه اي نداريم؛ از اين رو نمي دانيم كه اگر پس از مرگ بقايي باشد، چه خواهد شد و بر ما چه خواهد گذشت.
3. هر انساني بايد به تنهايي با مرگ مواجه شود. چه بسا اگر مي توانستيم با يكديگر آن را تجربه كنيم، چنين هراسناك و دهشت انگيز نبود.
4. مرگ، ميان انسان و دوستان و اموال خويش جدايي مي افكند.
تحقيقات تجربي نشان داده است كه وحشت نوع بشر از مرگ نه بدان خاطر است كه آن را دردناك مي داند، بلكه از آن جهت است كه مرگ را فرجام و نقطة پايان حيات خويش مي پندارد.[1] در افراد مذهبي علاوه بر علت هايي كه بيان شد، ترس از مرگ مي تواند ناشي از اين باشد كه فرد , خود را در چنگال حوادث بعد از مرگ مي نگرد، حوادثي كه با محاكمه و مجازات وكشف باطن او همراه است و نگراني شديد در مورد نتيجة اعمال و سرنوشت نهايي خويش احساس مي كند.
درمان ترس از مرگ
در واقع , يگانه عامل ترس از مرگ، جهل و ناداني ما است. فكر مي كنيم با مردن، زندگي ما پايان مي يابد.در اديان الهي و به ويژه دين مقدس اسلام، مرگ به معناي فنا و نابودي نيست. بلكه مرگ حيات دوباره و انتقال از يك جهان به جهان ديگر است. شخصي از امام جواد ـ عليه السّلام ـ پرسيد: چرا عده اي از مسلمانان از مرگ هراسانند و از آن مي ترسند؟ امام جواد ـ عليه السّلام ـ فرمود: زيرا آنها مرگ را نمي شناسند از اين رو از آن خوششان نمي آيد، اگر آن را مي شناختند و از دوستان خدا بودند، آن را دوست داشتند و مي دانستند كه آخرت براي آنها بهتر از دنيا است. سپس امام جواد براي روشن شدن مطلب، اين مثال را مطرح نمود و فرمود: چرا كودك , دارويي را كه برايش مفيد است، نمي خورد؟ او گفت: به خاطر اين كه به فايدة دارو آگاه نيست. امام جواد فرمود: سوگند به آن كسي كه محمد ـ صلّي الله عليه و آله ـ را به حق مبعوث كرد، كسي كه خود را براي مرگ، آماده كند، فايدة آن مرگ براي او از فايدة اين دارو براي بيمار بيشتر است. سپس فرمود: اگر افراد معناي مرگ را مي دانستند و خود را براي مرگ آماده مي كردند، با علاقه از مرگ استقبال مي كردند.
روزي امام جواد ـ عليه السّلام ـ به بالين بيماري رفت. بيمار گريه مي كرد و از مرگ مي ترسيد. امام جواد ـ عليه السّلام ـ به او فرمود: «اي بندة خدا! از اين رو از مرگ مي ترسي كه آن را نمي شناسي. هرگاه بدنت پر از چرك گردد و زخم ها و بيماري هاي پوستي بردارد، و تو بداني كه اگر به حمام بروي و بدن خود را شستشو بدهي، همه آن چرك ها و زخم ها برطرف مي گردد آيا با علاقه به حمّام براي شستشو مي روي؟ و يا حمام رفتن را دوست نداري؟ او عرض كرد: «اي فرزند رسول خدا، دوست دارم كه به حمام بروم، امام جواد ـ عليه السّلام ـ فرمود: فذالك الموت هو ذلك الحمّام ...آن مرگ همان حمّام است، و آخرين مرحله براي پاك شدن انسان از چرك ها و معصيت هاي دنيا. پس هرگاه بر مرگ وارد شدي و از آن گذشتي، از هرگونه غم و اندوه و رنج نجات مي يابي و به سرور و شادي مي رسي، در اين هنگام آن فرد آرامش يافت.[2]
اين روايات نشان مي دهد كه علت اصلي ترس از مرگ، نداشتن شناخت درست از آن است. اگر ما بپذيريم كه مرگ پايان راه نيست و سعي كنيم اعمال شايسته بيشتر هم انجام بدهيم تا بيم و هراسي از عذاب الهي نداشته باشيم، در آن صورت از مرگ نخواهيم ترسيد.خداوند مي فرمايد: «و لاتيأسوا من روح الله، انّه لا ييأس من روح الله الا القوم الكافرون»[3]. از رحمت خدا نا اميد مشويد، زيرا جز گروه كافران كسي از رحمت خدا مأيوس نمي گردد و در آخر اين كه در توجه به آيات عذاب و رحمت الهي بايد اعتدال داشته باشيم نه آن قدر بي جهت و بدون عمل اميدوار شويم كه از اعمال صالح بازمانيم و نه آن قدر مأيوس كه افسرده و نگران باشيم بايد در حالت اميد و ترس باشيم تا از حركت به سوي رشد باز نمانيم.
نكات كاربردي:
1. دربارة زندگي بزرگاني چون امام خميني تفكر كنيد كه چه چيز باعث شد او هنگام مرگ بگويد با دلي آرام و قلبي مطمئن به جوار حق مي روم. و يا چگونه در كربلا فرزند امام حسن ـ عليه السّلام ـ به عمويشان امام حسين ـ عليه السّلام ـ مي گويد مرگ برايم شيرين تر از عسل است.
2. اعمال شايسته انجام دهيد و به فضل و رحمت الهي اميدوار باشيد.
3. به آيات رحمت الهي (پاداش هاي بهشتي ، رحمت وسيع و باغ هاي باصفاي بهشتي و جويبارها) تمركز داشته باشيد. و سعي كنيد به ابعاد مثبت زندگي آخرت تمركز كنيد مثل نعمت هاي بهشتي، همجواري با انبياء، لذت هاي جاويد، نبود بيماري و رنج، زندگي جاويد. از طرفي نيز به قول خداوند و ائمه ـ عليهم السّلام ـ اعتماد كنيد همانهايي كه هرگز خلف وعده نمي كنند. بي ترديد روايتي از امام رضا ـ عليه السّلام ـ را شنيده ايد كه ايشان فرمودند هنگام مرگ به بالين كسي مي آيم كه مرا زيارت كرده و يا روايت هايي كه مي گويند مرگ مؤمن مثل بوئيدن گل است يعني فرد مؤمن به خواست خدا به راحت ترين و شادتري وجه به ملاقات خدا مي رود تا جايي كه ائمه ـ عليهم السّلام ـ گفته اند مثل گذشتن از پل يا كندن لباس هاي كثيف و پوشيدن لباس هاي تمييز است پس بايد، با اميد به اين امر مطيع دستورات خدا باشيم.
4. توصيه مي كنيم با افرادي كه نشاط معنوي دارند و ديدشان به دين و زندگي باز است همنشيني و رفت و آمد بيشتري كنيد. گاهي مادراني هستند كه يك يا چند فرزندشان شهيد شده اند وقتي انسان پاي صحبت هاي آنها مي نشيند به حال آنها و بينش خوبشان غبطه مي خورد. مسلماً همنشيني با اين افراد , ديد انسان را به زندگي حقيقي روشن تر مي كند. همان گونه كه در ايام دفاع مقدس ، فضاي معنوي كشور به گونه اي شده بود كه زن و مرد، پير و جوان شهادت طلب بودند و از مرگ واهمه اي نداشتند.
5. در صورتي كه اين افكار , خيلي تكرار شونده و آزار دهنده است. از مشاوره با روان شناس باليني كمك بگيريد تا با شيوه هاي روان شناختي به شما آرامش دهد و زندگي را برايتان نشاط بخش كنند.
6. خداوند در سوره زمر آيه 54 با لحني مهربان آميز و سرشار از محبت به ما گفته «اي بندگانم كه با گناه بر خورد اسراف كرده ايد از رحمت وسيع و بيكران من نااميد نباشيد من (با توبه شما) گناهانتان را مي بخشم «پس چه خوب است به نداي اين خداي مهربان گوش دل بدهيم .گاهي ناراحتي هاي ما بخاطر گناه و گناهان گذشته است چه خوب است كه با شستشوي خود در درياچة تميز توبه، دل خود را پاك پاك و لايق ديدار حق كنيم. آنگاه است كه خود خدا دلمان را سرشار از امنيت و آرامش مي كند. و اين امر وعده خداست كه كساني كه ايمان آوردند و به خود و ديگري ظلم نكردند و نسبت به گذشته گناه آلود خود توبه كردند دلشان را سرشار از امنيت و آرامش مي كنم .
7. سعي كنيد با شنيدن سخنراني هاي مذهبي و خواندن كتاب هاي ديني بينش خود را نسبت به زندگي، جايگاه انسان در هستي و خداوند تقويت كنيد.
8. براي اوقات فراغت خود حتماً برنامه ريزي كنيد. سعي كنيد ذهنتان بي كار نماند. موقع انجام كارهاي منزل به تلويزيون و برنامه هاي مختلف و متنوع آن گوش كنيد .
9. توجه داشته باشيد كه اگر ذهن را با برنامه هاي كاري، ديني و ... مشغول نكنيد منشأ افكار بد و منفي مي گردد.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. اينيانس لپ، روان شناسي مرگ، ترجمه: رفيعي، انتشارات خجسته، 1375.
2. غلام حسين معتمدي، انسان و مرگ، نشر مركز، 1372.
3. امير ديواني، حيات جاودانه، نشر معارف، 1376.
4. شهيد ثاني، اسلام در كنار داغديدگان، ترجمه سيد محمد باقر حجتي، نشر جوانه رشد.
پي نوشت ها:
[1] . كوبلر راس، پايان راه پيرامون مرگ و مردن، ترجمه؛ بيرامي، رشد، 1379، ص 11ـ21.
[2] . اشتهاردي، محمد مهدي، عالم برزخ در چند قدمي ما، انتشارات نبوي، چاپ اول، 1371، ص68ـ70.
[3] . يوسف/87.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 16 آذر 93
- بازدید
- ۱٬۱۸۲
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.