براي از بين بردن استرس راهكارهايي بيان فرمائيد.
براي از بين بردن استرس راهكارهايي بيان فرمائيد.
پرسش
پاسخ
از گذشتههاي بسيار دور در نزد اقوام مختلف راهكارهايي براي رويارويي با استرس يا فشارهاي رواني مرسوم و متداول بوده است ولي شناخت دقيقتر آن طي چند دهه اخير منجر به بررسي علمي روشهاي گوناگون مقابله با استرس شده است و شيوههاي جديدتري نيز معرفي شده كه بسيار مؤثر هستند. ما در اين نوشتار به طور خلاصه به تعريف، علل پيدايش، نشانهها و راهكارهاي مقابله با آن ميپردازيم.
استرس چيست؟ استرس عبارت از يك واكنش جسمي است كه به دنبال يك تحريك دروني يا بيروني به وجود ميآيد.[1] استرس، پاسخ به شرايط و موقعيتهاي معمولي يا غير معمولي است. استرس يك بخش عادي از زندگي روزانه است چنانچه به خوبي اداره شود، ميتواند در كمك به شما براي فعاليت بهتر، به گونهاي مثبت عمل كند. اما اگر به شيوة نادرست اداره شود، يا مورد غفلت قرار گيرد، كشنده خواهد بود.[2]
عوامل استرس زا
عوامل ايجاد فشار رواني ممكن است جسمي يا رواني باشند و منشأ آنها ميتواند بيروني يا دروني باشد انواع فشار رواني ممكن است معلول حوادث مهم زندگي مانند تولد، مرگ، طلاق، ازدواج و تحصيل و كار يا مربوط به عوامل جزئيتر مانند گرفتار شدن در يك ترافيك سنگين يا برگشت خوردن چك و ... باشد. نكتهاي را كه بايد توجه داشته باشيد اين است كه هميشه و در يك شرايط خاص به خاطر يك عامل به خصوص، استرس به سراغ انسان نميآيد مثلاً گاهي از برف آمدن خوشحال مي شويم چون با دوستان خود قرار گذاشته بوديم كه در صورت برف آمدن به تفريح برويم و گاهي از برف آمدن ناراحت و دچار استرس مي شويم چون ممكن است دير به محل كار يا امتحان برسيم. بنابراين فكر و تصور ما شرايط و عوامل را استرس زا ميكند. پديدههاي استرس آور خود جوش، در اصل همانهايي هستند كه شما در ذهن خود ميسازيم ـ تصورات ما درباره خود و توانمنديهاي خود. حال بايد علل عمده استرس در زندگي خود را شناسايي كنيم.
اين قدم بهما كمك خواهد كرد كه بدانيم علت به وجود آمدن فشار رواني در شما چيست و بتوانيم يك نقشه عملي پيشگيري براي آن طراحي كنيم. عوامل تنش زاي متداول در زندگي: 1. كار زياد 2. آوردن كار به خانه 3. اتلاف وقت و بيكاري 4. تزاحم و تداخل كاري 5. شرايط كار نامساعد 6. ارتباطات ضعيف 7. عدم فرصت براي استراحت و آرامش 8. ورزش بدني كم 9. عدم سرگرمي و تفريح 10. ديدار به ندرت دوستان و خويشاوندان 11. عدم تنوع در كارها 12. عدم برنامه ريزي 13. عدم بينش صحيح و تفسيرهاي نادرست از حوادث زندگي و ... .[3]
نشانههاي استرس
شايد ما ندانيم كه برخي از نشانهها از قبيل عدم تمركز و ... ميتواند نتيجه استرس باشد. حتي اگر بعضي از نشانهها كه به ظاهر يك علت فيزيكي آشكاري داشته باشند، مانند سوء هاضمه كه تصور ميكنيد از عادات نامطلوب غذا خوردن است يا سر درد كه فكر ميكنيد از روشنايي نامناسب باشد، با اين حال، آنها را به حساب بياوريم زيرا احتمالاً علائم آثار غير مستقيم استرس هستند. توانايي ما در شناخت نشانههاي استرس خود، به ما كمك خواهد كرد تا به موقع اقدام نموده و از كنترل خارج شدن سطح آن، جلوگيري نماييم.
1. علائم جسماني: سر درد، انقباض عضلاني در ناحيه سر، گردن، شانهها و پشت، پوست سرد و مرطوب، مشكلات گوارشي از قبيل يبوست، ثقل معده، تپش قلب، درد قفسه سينه و نفس نفس زدن، بي اشتهايي، اختلال در مهارتهاي حركتي، تيك زدن، خستگي، خشكي دهان، بي خوابي، تهوع يا استفراغ، تكرار ادرار، خارش پوست و پرخوري.
2. علائم رفتاري هيجاني: خشم و خصومت، شكايت، كاهش ابتكار، بلعيدن غذا، نا آرامي، تغيير خلق، انتقاد از ديگران، دندان قروچه، عدم رضايت از تجارب خوشايند، ناخن جويدن، سرزنش ديگران، گريه، افسردگي، مردد بودن، عدم اعتماد به خود، هراس و گوشه گيري.
3. علائم شناختي: عدم تمركز، بي تصميمي حتي درباره موضوعات جزئي، فراموشي، تصميم گيري نادرست و اشتباه، افكار منفي مصرانه درباره خود و يا موقعيت خود، عدم توجه به محركهاي خارجي، اشتغال ذهني،كاهش خلاقيت، توجه به گذشته به جاي آينده.[4]
راههاي كاهش پيشگيري و درمان
1. به علل استرس حمله كنيم. در اغلب موارد، استرس ميتواند از طرق زير از زندگي شما رخت بر بندد:
الف ـ افزودن بر منابع: به عنوان مثال گاهي استفاده از كتاب، رايانه و … از مركزي با شرايطي خاص براي شما استرس زا است با تهيه آنها در منزل مي توانيم استرس خود را از بين ببريميا شايد دوستان يا فاميل بتوانند بخشي از كارهاي تنش زاي ما را از دوش ما بر دارند.
ب ـ اجتناب از استرس زاهاي خاص: مثلاً امكان دارد تماس با افراد و شرايط خاصي براي شما استرس زا باشد از آنها اجتناب كنيم. ضرب العجلهاي غير عملي را نپذيريم ياد بگيريم كه بگوييم «نه» بدون اينكه احساس گناه كنيم.
2. حس معنويت را در خود پرورش دهيم. افراد با ايمان محكم، اغلب ميگويند قدرتي براي مواجه شدن با مشكلات عظيم دارند كه از اعتقاداتشان ناشي ميشود مثلاً ميگويند خداوند مرا دوست دارد و قطعاً مرا كمك خواهد كرد.
3. كمال گرايي خود را تعديل كنيم.
4. خودمان را تشويق كنيم و به خودتان پاداش دهيم. پاداش: هر فعاليت يا موقعيتي كه از آن لذت ميبريم يا شما را خوشحال ميكند.
5. قاطع، بااراده و مصمم باشيم. بي تصميمي نميگذارد ما به موقع اقدام كنيم و به اين ترتيب احساس كنترل و تسلط ما را كاهش داده و احساس فشار را تشديد ميكند. از تصميمهاي خود قاطعانه دفاع كنيم. قاطع بودن يعني قدرت ابراز احساسات و عواطف، بيان نظرات و اعتقادات خود درباره موضوعات مختلف به ديگران و به خاطر خود و ارضاء باورها و نيازهاي خود اقدام كردن.
6. اجتماعي باشيم. هنگامي كه تحت فشار رواني قرار داريم، غالباً به طور غريزي تمايل داريم كه خود را از صحنه عمل كنار كشيده و به تنهايي پناه ببريم. به عقيده متخصصان، كاري بدتر از اين وجود ندارد چون گوشه گيري به ما اجازه ميدهد بيشتر روي مشكلات و افكار منفي متمركز شويم و اين كار به تشديد استرس كمك ميكند.
7. بخنديم. طبق برخي تحقيقات موقعي كه لبخند ميزنيم، جريان خون به مغز افزايش مييابد، موادي به نام «اندورفين» در مغز آزاد ميشود و سطح هورمونهاي استرس زا در خون پايين ميآيد.
8. به آرامي از خواب بيدار شويم يعني با بيدار شدن بلافاصله از رختخواب با عجله جدا نشويم. چند دقيقه در رختخواب بمانيم نفس عميق کشیده و با نام و ياد خدا روز را شروع كنيم و به خود بگوئيم امروز روز خوبي خواهد بود ان شاء الله تعالي.
9. از شر خشم خلاص شويم. مطالعات اخير درباره استرس نشان ميدهد كه خشم، به خصوص پرخاشگري و خصومت، زيانبارترين ويژگي فردي است كه قبل از بروز حملات قلبي ديده ميشود.
10. محيط را با خود تطبيق دهيم. رنگ، نور و صدا و ... عناصري هستند كه بر احساسات ما تأثير گذاشته و ميتوانند بر ضد ما عمل كنند و موجب فشار شوند.
11. آرام بگيريم. ـ قبل از غذا خوردن، در كنار ميز تأمل كنيم، آرام بنشينيم و شكر گذاري كنيم تا از غذا لذت ببريم. ـ قبل از ورود به خانه، محل كار،كلاس و ... توقف كنيم، آرام بگيريم و با آرامش خاطر وارد شويم.
12. برنامه ريزي داشته باشيم، هدفهاي كوتاه مدت تعيين كنيم و به آنها اولويت دهيم.
13. از كارهايتان فهرست تهيه كنيم. كارهايمان را به تعويق نيندازيم.
14. از تعطيلات خود استفاده كنيم و به دنبال زمان تفريح و استراحت باشيم.
15. براي هر روز تمرينهاي ورزشي را به صورت منظم انجام دهيم و هر ساعت يك تا سه بار نفس عميق بكشيم.
16. هنگام استرس يك شيء را فشار دهيم. بدن خود را رها و آزاد كنيم. پياده روي را فراموش نكنيم. و با شنا كردن خود را آرام كنيم.
17. با ياد خدا و خواندن دعا به خواب برويم و جهت آرامش قلب اين آيه را دائم بخوانيم: «الا بذكر الله تطمئن القلوب» و از امام رضا ـ عليه السّلام ـ روايت است كه هر كس در وقت زوال و بيچارگي اسم «القدوس» را صد و هفتاد بار بگويد دل او نوراني شود و از وسوسه شيطان در امان باشد.[5]
18- لازم به ذکر است گاهی اوقات به دلیل تغییرات بیوشیمیایی مغز و یا سایر تغییرات هورمون مانند پرکاری یا کم کاری تیروئید ما نیاز به دارو درمانی داریم پس نسبت به مصرف دارو در صورت تجویز واقع نگر باشیم.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1. استرس، چارلز وسينتيا، ترجمه مهريار و سيد مجتبي جزايري و عليرضا جزايري، انتشارات حكايت.
2. مديريت استرس، جرارد هارگريوز، ترجمه مرتضي مقدمي پور، انتشارات مؤسسه كتاب مهربان نشر.
[1] . گنجي، حمزه، بهداشت رواني، ص 68، انتشارات ارسباران.
[2] . هارگريوز، مديريت استرس، ترجمه مقدمي پور، انتشارات مهربان نشر، ص 5،.
[3] . همان، ص 65.
[4] . همان، ص 30 و 29، و رجوع شود به كتاب استرس، چارلز وسينتيا، ترجمه مهريار سيد مجتبي جزايري و عليرضا جزايري، ص 15.
[5] . همان، ص 73، و رجوع شود به كتاب استرس، چارلز وسينتيا، ترجمه مهريار و سيد مجتبي جزايري و عليرضا جزايري، فصل 2.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 22 امرداد 01
- بازدید
- ۵۷
براي از بين بردن استرس راهكارهايي بيان فرمائيد.
- نشان کردن
پرسش
براي از بين بردن استرس راهكارهايي بيان فرمائيد.
پاسخ
از گذشتههاي بسيار دور در نزد اقوام مختلف راهكارهايي براي رويارويي با استرس يا فشارهاي رواني مرسوم و متداول بوده است ولي شناخت دقيقتر آن طي چند دهه اخير منجر به بررسي علمي روشهاي گوناگون مقابله با استرس شده است و شيوههاي جديدتري نيز معرفي شده كه بسيار مؤثر هستند. ما در اين نوشتار به طور خلاصه به تعريف، علل پيدايش، نشانهها و راهكارهاي مقابله با آن ميپردازيم.
استرس چيست؟ استرس عبارت از يك واكنش جسمي است كه به دنبال يك تحريك دروني يا بيروني به وجود ميآيد.[1] استرس، پاسخ به شرايط و موقعيتهاي معمولي يا غير معمولي است. استرس يك بخش عادي از زندگي روزانه است چنانچه به خوبي اداره شود، ميتواند در كمك به شما براي فعاليت بهتر، به گونهاي مثبت عمل كند. اما اگر به شيوة نادرست اداره شود، يا مورد غفلت قرار گيرد، كشنده خواهد بود.[2]
عوامل استرس زا
عوامل ايجاد فشار رواني ممكن است جسمي يا رواني باشند و منشأ آنها ميتواند بيروني يا دروني باشد انواع فشار رواني ممكن است معلول حوادث مهم زندگي مانند تولد، مرگ، طلاق، ازدواج و تحصيل و كار يا مربوط به عوامل جزئيتر مانند گرفتار شدن در يك ترافيك سنگين يا برگشت خوردن چك و ... باشد. نكتهاي را كه بايد توجه داشته باشيد اين است كه هميشه و در يك شرايط خاص به خاطر يك عامل به خصوص، استرس به سراغ انسان نميآيد مثلاً گاهي از برف آمدن خوشحال مي شويم چون با دوستان خود قرار گذاشته بوديم كه در صورت برف آمدن به تفريح برويم و گاهي از برف آمدن ناراحت و دچار استرس مي شويم چون ممكن است دير به محل كار يا امتحان برسيم. بنابراين فكر و تصور ما شرايط و عوامل را استرس زا ميكند. پديدههاي استرس آور خود جوش، در اصل همانهايي هستند كه شما در ذهن خود ميسازيم ـ تصورات ما درباره خود و توانمنديهاي خود. حال بايد علل عمده استرس در زندگي خود را شناسايي كنيم.
اين قدم بهما كمك خواهد كرد كه بدانيم علت به وجود آمدن فشار رواني در شما چيست و بتوانيم يك نقشه عملي پيشگيري براي آن طراحي كنيم. عوامل تنش زاي متداول در زندگي: 1. كار زياد 2. آوردن كار به خانه 3. اتلاف وقت و بيكاري 4. تزاحم و تداخل كاري 5. شرايط كار نامساعد 6. ارتباطات ضعيف 7. عدم فرصت براي استراحت و آرامش 8. ورزش بدني كم 9. عدم سرگرمي و تفريح 10. ديدار به ندرت دوستان و خويشاوندان 11. عدم تنوع در كارها 12. عدم برنامه ريزي 13. عدم بينش صحيح و تفسيرهاي نادرست از حوادث زندگي و ... .[3]
نشانههاي استرس
شايد ما ندانيم كه برخي از نشانهها از قبيل عدم تمركز و ... ميتواند نتيجه استرس باشد. حتي اگر بعضي از نشانهها كه به ظاهر يك علت فيزيكي آشكاري داشته باشند، مانند سوء هاضمه كه تصور ميكنيد از عادات نامطلوب غذا خوردن است يا سر درد كه فكر ميكنيد از روشنايي نامناسب باشد، با اين حال، آنها را به حساب بياوريم زيرا احتمالاً علائم آثار غير مستقيم استرس هستند. توانايي ما در شناخت نشانههاي استرس خود، به ما كمك خواهد كرد تا به موقع اقدام نموده و از كنترل خارج شدن سطح آن، جلوگيري نماييم.
1. علائم جسماني: سر درد، انقباض عضلاني در ناحيه سر، گردن، شانهها و پشت، پوست سرد و مرطوب، مشكلات گوارشي از قبيل يبوست، ثقل معده، تپش قلب، درد قفسه سينه و نفس نفس زدن، بي اشتهايي، اختلال در مهارتهاي حركتي، تيك زدن، خستگي، خشكي دهان، بي خوابي، تهوع يا استفراغ، تكرار ادرار، خارش پوست و پرخوري.
2. علائم رفتاري هيجاني: خشم و خصومت، شكايت، كاهش ابتكار، بلعيدن غذا، نا آرامي، تغيير خلق، انتقاد از ديگران، دندان قروچه، عدم رضايت از تجارب خوشايند، ناخن جويدن، سرزنش ديگران، گريه، افسردگي، مردد بودن، عدم اعتماد به خود، هراس و گوشه گيري.
3. علائم شناختي: عدم تمركز، بي تصميمي حتي درباره موضوعات جزئي، فراموشي، تصميم گيري نادرست و اشتباه، افكار منفي مصرانه درباره خود و يا موقعيت خود، عدم توجه به محركهاي خارجي، اشتغال ذهني،كاهش خلاقيت، توجه به گذشته به جاي آينده.[4]
راههاي كاهش پيشگيري و درمان
1. به علل استرس حمله كنيم. در اغلب موارد، استرس ميتواند از طرق زير از زندگي شما رخت بر بندد:
الف ـ افزودن بر منابع: به عنوان مثال گاهي استفاده از كتاب، رايانه و … از مركزي با شرايطي خاص براي شما استرس زا است با تهيه آنها در منزل مي توانيم استرس خود را از بين ببريميا شايد دوستان يا فاميل بتوانند بخشي از كارهاي تنش زاي ما را از دوش ما بر دارند.
ب ـ اجتناب از استرس زاهاي خاص: مثلاً امكان دارد تماس با افراد و شرايط خاصي براي شما استرس زا باشد از آنها اجتناب كنيم. ضرب العجلهاي غير عملي را نپذيريم ياد بگيريم كه بگوييم «نه» بدون اينكه احساس گناه كنيم.
2. حس معنويت را در خود پرورش دهيم. افراد با ايمان محكم، اغلب ميگويند قدرتي براي مواجه شدن با مشكلات عظيم دارند كه از اعتقاداتشان ناشي ميشود مثلاً ميگويند خداوند مرا دوست دارد و قطعاً مرا كمك خواهد كرد.
3. كمال گرايي خود را تعديل كنيم.
4. خودمان را تشويق كنيم و به خودتان پاداش دهيم. پاداش: هر فعاليت يا موقعيتي كه از آن لذت ميبريم يا شما را خوشحال ميكند.
5. قاطع، بااراده و مصمم باشيم. بي تصميمي نميگذارد ما به موقع اقدام كنيم و به اين ترتيب احساس كنترل و تسلط ما را كاهش داده و احساس فشار را تشديد ميكند. از تصميمهاي خود قاطعانه دفاع كنيم. قاطع بودن يعني قدرت ابراز احساسات و عواطف، بيان نظرات و اعتقادات خود درباره موضوعات مختلف به ديگران و به خاطر خود و ارضاء باورها و نيازهاي خود اقدام كردن.
6. اجتماعي باشيم. هنگامي كه تحت فشار رواني قرار داريم، غالباً به طور غريزي تمايل داريم كه خود را از صحنه عمل كنار كشيده و به تنهايي پناه ببريم. به عقيده متخصصان، كاري بدتر از اين وجود ندارد چون گوشه گيري به ما اجازه ميدهد بيشتر روي مشكلات و افكار منفي متمركز شويم و اين كار به تشديد استرس كمك ميكند.
7. بخنديم. طبق برخي تحقيقات موقعي كه لبخند ميزنيم، جريان خون به مغز افزايش مييابد، موادي به نام «اندورفين» در مغز آزاد ميشود و سطح هورمونهاي استرس زا در خون پايين ميآيد.
8. به آرامي از خواب بيدار شويم يعني با بيدار شدن بلافاصله از رختخواب با عجله جدا نشويم. چند دقيقه در رختخواب بمانيم نفس عميق کشیده و با نام و ياد خدا روز را شروع كنيم و به خود بگوئيم امروز روز خوبي خواهد بود ان شاء الله تعالي.
9. از شر خشم خلاص شويم. مطالعات اخير درباره استرس نشان ميدهد كه خشم، به خصوص پرخاشگري و خصومت، زيانبارترين ويژگي فردي است كه قبل از بروز حملات قلبي ديده ميشود.
10. محيط را با خود تطبيق دهيم. رنگ، نور و صدا و ... عناصري هستند كه بر احساسات ما تأثير گذاشته و ميتوانند بر ضد ما عمل كنند و موجب فشار شوند.
11. آرام بگيريم. ـ قبل از غذا خوردن، در كنار ميز تأمل كنيم، آرام بنشينيم و شكر گذاري كنيم تا از غذا لذت ببريم. ـ قبل از ورود به خانه، محل كار،كلاس و ... توقف كنيم، آرام بگيريم و با آرامش خاطر وارد شويم.
12. برنامه ريزي داشته باشيم، هدفهاي كوتاه مدت تعيين كنيم و به آنها اولويت دهيم.
13. از كارهايتان فهرست تهيه كنيم. كارهايمان را به تعويق نيندازيم.
14. از تعطيلات خود استفاده كنيم و به دنبال زمان تفريح و استراحت باشيم.
15. براي هر روز تمرينهاي ورزشي را به صورت منظم انجام دهيم و هر ساعت يك تا سه بار نفس عميق بكشيم.
16. هنگام استرس يك شيء را فشار دهيم. بدن خود را رها و آزاد كنيم. پياده روي را فراموش نكنيم. و با شنا كردن خود را آرام كنيم.
17. با ياد خدا و خواندن دعا به خواب برويم و جهت آرامش قلب اين آيه را دائم بخوانيم: «الا بذكر الله تطمئن القلوب» و از امام رضا ـ عليه السّلام ـ روايت است كه هر كس در وقت زوال و بيچارگي اسم «القدوس» را صد و هفتاد بار بگويد دل او نوراني شود و از وسوسه شيطان در امان باشد.[5]
18- لازم به ذکر است گاهی اوقات به دلیل تغییرات بیوشیمیایی مغز و یا سایر تغییرات هورمون مانند پرکاری یا کم کاری تیروئید ما نیاز به دارو درمانی داریم پس نسبت به مصرف دارو در صورت تجویز واقع نگر باشیم.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1. استرس، چارلز وسينتيا، ترجمه مهريار و سيد مجتبي جزايري و عليرضا جزايري، انتشارات حكايت.
2. مديريت استرس، جرارد هارگريوز، ترجمه مرتضي مقدمي پور، انتشارات مؤسسه كتاب مهربان نشر.
[1] . گنجي، حمزه، بهداشت رواني، ص 68، انتشارات ارسباران.
[2] . هارگريوز، مديريت استرس، ترجمه مقدمي پور، انتشارات مهربان نشر، ص 5،.
[3] . همان، ص 65.
[4] . همان، ص 30 و 29، و رجوع شود به كتاب استرس، چارلز وسينتيا، ترجمه مهريار سيد مجتبي جزايري و عليرضا جزايري، ص 15.
[5] . همان، ص 73، و رجوع شود به كتاب استرس، چارلز وسينتيا، ترجمه مهريار و سيد مجتبي جزايري و عليرضا جزايري، فصل 2.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 22 امرداد 01
- بازدید
- ۵۷
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.