مطالعه صحيح چگونه است؟
پرسش
پاسخ
صحيح بودن مطالعه ميتواند جنبههاي مختلف داشته باشد. به عنوان مثال وضعيت روحي و رواني مطالعه کننده، محيط و شرايط مطالعه، نحو? خواندن مطالب. در مورد هر کدام نکاتي مطرح ميگردد:
صحيح بودن مطالعه از نظر روش
در مورد روش مطالعه بايد نکاتي در نظر داشت:
1ـ هنگام مطالعه معمولي نبايد روي تک تک کلمات متمرکز شد يا جملات را به صورت بريده مطالعه کرد. به عبارت ديگر نحوه ورود مطالب به ذهن به صورتهاي واحدهاي بزرگتر باشد. به عنوان مثال يک پاراگراف، چند جمله يا دستکم يک جمله به عنوان يک واحد اطلاعات وارد ذهن شود. اما اگر يک جمله به صورت کلمات مجزا وارد ذهن شود، ذهن يک جمله را در قالب چندين واحد اطلاعات دريافت ميکند. اين مسأله سبب ميشود که ذهن پردازشهاي بيش از حد انجام دهد و خسته شود. به عبارت ديگر وقتي اطلاعات به صورت پاراگراف يا جمله وارد ذهن ميشود مثل بارهاي بسته بندي شده است که انبار ذهن را با مشکل مواجه نميسازد به همين دليل فهم مطالب با سهولت بيشتر انجام ميپذيرد. براي اين امر لازم است که فرد از تلفظ کلمات در حين مطالعه اجتناب کند. در طول مطالعه سعي کند که کلمات را تلفظ نکند. دوم اينکه چشم خود را از روي متن کتاب به سرعت مرور دهد و چشمش در يکجا و يک نقطه خيره نشود يا سرعت حرکت چشمش کم نشود. اما اگر متوني مثل آيه يا حديث که فرد ميخواهد روي تک تک کلمات توجه کند، در اين موارد دو باره بر گردد و مطالعه دقيق روي کلمات داشته باشد.
2ـ ايجاد سؤال پيش از مطالعه يک امر اساسي است. اين امر باعث ميشود که ذهن کنجکاو شود و خودش مشتاقانه به دنبال کسب مطالب باشد. سؤال ذهن را تشنه ميکند و فرد تشنه خودش دنبال آب است و زماني که آب به او برسد بيشتر لذت ميبرد. لذا به محض باز کردن کتاب شروع به خواندن متن نکنيد بلکه ابتدا عنوان مطالب را نگاه کنيد بعد در باره آن مطلب از خود سؤالاتي بپرسيد و سعي کنيد هنگام خواندن متن به سؤالات خود پاسخ دهيد.
3ـ يا دداشت برداري به صورت خلاصه مثلا خلاصه کردن هر پاراگراف در يک تا سه جمله بسيار در مفيد بودن مطالعه مؤثر است. يادداشت برداري هنگام مطالعه چند فايده دارد. نخست اينکه از خستگي جلوگيري ميکند. زيرا زماني که فرد يک بند را ميخواند بعد يادداشت ميکند. اين تغيير وضعيت فرد را از حالت يک نواختي خارج نموده و از خستگي جلوگيري ميکند. دوم اينکه يادداشت به فهم بيشتر مطلب کمک ميکند. زيرا فرد گذرا از روي مطلب رد نميشود بلکه بايد مطلب را ابتدا فهميده باشد تا بتواند آن را در يک يا چند جمله به زبان خود خلاصه کند. سوم اينکه در مراحل بعدي مطالعه ديگر لازم نيست که فرد تمام متن کتاب را بخواند بلکه ميتواند به خواندن خلاصههاي خود اکتفا کند.
4ـ تفکر پس از مطالعه در باره مطالب مطالعه شده ذهن انسان را پرورش داده و مطالب مدت بيشتري را در ذهن ميماند. دليل اين امر عمق پردازش است. عمق پردازش به درگير شدن بيشتر ذهن به مطلب اشاره دارد. هر چه ذهن انسان بيشتر با مطلب درگير شود. آن مطلب بيشتر در ذهن پردازش شده و مدت بيشتري به ياد خواهد ماند.
5ـ گفتن مطالب آموخته شده سبب ميشود که مطالب بيشتر دروني شود. زيرا در صورت گفتن و توضيح دادن فرد از الفاظ خود استفاده ميکند. اين امر مطلب را چند رسانهاي ميکند. هر چه مطلب از طريق چند رسانه يعني شنيدن، نوشتن، گفتن و ديدن وارد ذهن شود بهتر ياد گرفته شده و بيشتر در حافظه باقي ميماند.
ليندا فريل انيس در مورد روش مطالعه صحيح و ثمربخش به نكات زير اشاره نموده است:
1. ميزان يادگيري با مدتي كه صرف آن ميشود رابطه نزديك دارد، بنابراين توصيه ميشود كه براي مطالعه وقت كافي در نظر بگيريد.
2. بهتر است هميشه اول مطالعه كنيد و بعد بخوانيد نه برعكس.
3. مطلبي را كه ميبايست ياد بگيريد، لازم است مورد توجه قرار دهيد، آن را به زباني و كيفيتي در آوريد كه برايتان معني مشخصي داشته باشد (مثلاً مطلب را به زبان خودتان برگردانيد يا تصوير ذهني از آن براي خورد بسازيد.) و سرانجام بين هر دو مطلب تازه و مطالبي كه قبلاً ياد گرفتهايد رابطه برقرار كنيد.
مطالعه مؤثر از نظر ايشان مستلزم اجراي برنامه سه مرحلهاي است:
الف: ابتدا كل مطلب را ارزيابي كنيد تا بتوانيد تصميم بگيريد كه كدام قسمت آن مهمتر است و بايد به آن توجه شود. ب: سپس مطلب اصلي خويش را پيدا كنيد و آنگاه سؤالاتي درباره محتواي آن از خود بكنيد و به زبان خود به آنها پاسخ دهيد. ج: سرانجام مطلب جديد را به آنچه قبلاً ياد گرفتهايد ربط دهيد.
از ديگر نكاتي كه انيس اشاره نموده است عبارتند از:
از برخواندن مطلبي كه قبلاً ياد گرفتهايد براي شخص ديگري كه بتواند اشتباهات شما را اصلاح كند، توانايي شما را در مطالعه جديد و به يادآوري آنها در آينده بسيار افزايش خواهد داد.
ايشان معتقد است: هرگاه در خواندن كتاب درسي از روش بند به بند استفاده كنيد (سپس از خواندن هر بند توقف كنيد و مطالب آن را در كلماتي هرچه كمتر به زبان خودتان بنويسيد) فهم و يادسپاري مطلب مورد نظر براي شما بسيار آسانتر خواهد شد.[1]
اس كيو 4 آر از حروف اول شش مرحله آن تشكيل يافته است. اين شش مرحله عبارتند از:
1. خواندن اجمالي يا پيشمطالعه. 2. سؤال كردن. 3. خواندن. 4. تفكر. 5. از حفظ گفتن. 6. مرور كردن مطالب.[2]
مطالعه با صدا: مطالعه بدون صدا بهتر است چون تمركز و دقّت بيشتر خواهيد داشت، افرادي كه عادت دارند با صداي بلند مطالعه كنند، ريشة اين عادت به دوران كودكي آنها برميگردد،[3] كودكان براي يادگيري معمولاً كلمات را با صداي بلند تكرار ميكنند ـ برخي افراد در دوران بزرگسالي نيز اين عادت را حفظ ميكنند امّا روانشناسان توصيه ميكنند كه براي مبارزه با اين عادت بايد در هنگام مطالعه نوك زبانشان را بين دندانهاي راست و چپ قرار دهند تا مانع تلفظ كلمات شوند،[4]
صحيح بودن مطالعه از نظر وضعيت روحي و رواني
فردي که مطالعه ميکند از نظر شرايط روحي و رواني ميتواند در وضعيتهاي متفاوت قرار داشته باشد. در برخي از اين حالات مطالعه مفيدو مؤثر و در برخي حالات غير مؤثر و غير مفيد است.
1ـ انگيزش: هر گاه فرد براي يادگرفتن مطالبي که مطالعه ميکند، مشتاق و متمايل باشد، مطالعه او اثر و فايده بيشتري دارد. اما اگر فرد با اکراه و اجبار خود را به مطالعه وادار کند، پس از مدت زمان اندک دچار خستگي، دلزدگي و خواب آلودگي خواهد شد. لذا بايد اول مشتاق و کنجکاو شد، بعد مطالعه کرد.
2ـ آرامش: زماني که فرد ذهنش درگير مسائل ديگر است يا از چيزي ناراحت و آشفته است، بهتر است مطالعه نکند. ابتدا ذهن خود را آرام کند بعد مطالعه کند. براي حل مسائل و مشکلات خود از روش حل مسأله استفاده کند (البته برخي براي رسيدن به آرامش مطالعه ميکند در اين صورت توصيه ميشود مطالب غير درسي را مطالعه کند). تا زماني که ذهن درگير مسائل ديگر است بعد از اينکه فرد چند دقيقه مطالعه کرد، ذهنش ناخواسته درگير کارهايي ميشود که در باره آنها دغدغه ذهني دارد. يا زماني که آرامش ندارد زود خسته و کسل ميشود.
3ـ استراحت: زماني که فرد بيوقفه کار ميکند، درس ميخواند يا مطالعه ميکند، کارآيي ذهنياش کم ميشود. لذا توصيه ميشود بر اساس برنامهريزي مطالعه شود. زماني که فرد به مطالعه ميپردازد نياز او به خواب بر طرف شده باشد، زياد خسته نباشد. برنامه استراحت در وسط مطالعه داشته باشد.
4ـ تغذيه و ورزش: مطالعه زياد نياز به انرژي دارد. لذا بايد فرد از نظر غذايي مشکل نداشته باشد. براي اينکه بدن او کارآيي مؤثر خود را داشته باشد، بايد برنامه ورزشي سالم و مداوم هم داشته باشد.
صحيح بودن مطالعه از نظر زمان و مکان
زمان ومکان مطالعه خيلي در صحيح بودن يا مؤثر بودن آن تأثير دارد.
1ـ دما: مکان مطالعه نبايد زياد سرد و نبايد زياد گرم باشد، هواي معتدل داشته باشد.
2ـ سکوت: تا جايي که امکان دارد در جاي خلوت و ساکت مطالعه گردد. عوامل حواس پرتي در آن کم باشد.
3ـ نور: مکان مطالعه بايد روشن باشد.
4ـ زمان: زمان مطالعه اول بايد هر روز زمان مشخص داشته باشد. اين امر باعث ميشود که مغز و بدن انطباق لازم را پيدا کند. زماني که فرد به مطالعه ميپردازد، سرحال و پر انرژي باشد.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. ليندا فريل اينس، فن مطالعه، ترجمه علي صلحجو، مركز نشر دانشگاهي، 1373.
2. مهندس مرتضي نصرت، آيين مطالعه و يادگيري، جهاد دانشگاهي، 1373.
3. علياكبر سيف، روشهاي يادگيري و مطالعه، نشر دوران، 1376.
4. روش هاي مطالعه، تحقيق و يادگيري امتحان، ابوالقاسم اکبري، تهران: نشر فيض کاشاني، چاپ اول، 1382.
پي نوشت ها:
[1] . فريل انيس، ليندا؛ فن مطالعه، ترجمه علي صلحجو، تهران، مركز نشر دانشگاهي، چاپ اول، ص 156.
[2] . ر.ک: هليگارد و همكاران، زمينة روانشناسي، ترجمه تقي براهني، انتشارات رشد، 1380، جلد اول، فصل 8.
[3] .ر.ک: خادمي، معينالله، مطالعه روشمند، انتشارات پارسايان، 1379، ص 129 به بعد.
[4] . همان، ص 134.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 13 آذر 93
- بازدید
- ۱٬۰۸۶
مطالعه صحيح چگونه است؟
- نشان کردن
پرسش
پاسخ
صحيح بودن مطالعه ميتواند جنبههاي مختلف داشته باشد. به عنوان مثال وضعيت روحي و رواني مطالعه کننده، محيط و شرايط مطالعه، نحو? خواندن مطالب. در مورد هر کدام نکاتي مطرح ميگردد:
صحيح بودن مطالعه از نظر روش
در مورد روش مطالعه بايد نکاتي در نظر داشت:
1ـ هنگام مطالعه معمولي نبايد روي تک تک کلمات متمرکز شد يا جملات را به صورت بريده مطالعه کرد. به عبارت ديگر نحوه ورود مطالب به ذهن به صورتهاي واحدهاي بزرگتر باشد. به عنوان مثال يک پاراگراف، چند جمله يا دستکم يک جمله به عنوان يک واحد اطلاعات وارد ذهن شود. اما اگر يک جمله به صورت کلمات مجزا وارد ذهن شود، ذهن يک جمله را در قالب چندين واحد اطلاعات دريافت ميکند. اين مسأله سبب ميشود که ذهن پردازشهاي بيش از حد انجام دهد و خسته شود. به عبارت ديگر وقتي اطلاعات به صورت پاراگراف يا جمله وارد ذهن ميشود مثل بارهاي بسته بندي شده است که انبار ذهن را با مشکل مواجه نميسازد به همين دليل فهم مطالب با سهولت بيشتر انجام ميپذيرد. براي اين امر لازم است که فرد از تلفظ کلمات در حين مطالعه اجتناب کند. در طول مطالعه سعي کند که کلمات را تلفظ نکند. دوم اينکه چشم خود را از روي متن کتاب به سرعت مرور دهد و چشمش در يکجا و يک نقطه خيره نشود يا سرعت حرکت چشمش کم نشود. اما اگر متوني مثل آيه يا حديث که فرد ميخواهد روي تک تک کلمات توجه کند، در اين موارد دو باره بر گردد و مطالعه دقيق روي کلمات داشته باشد.
2ـ ايجاد سؤال پيش از مطالعه يک امر اساسي است. اين امر باعث ميشود که ذهن کنجکاو شود و خودش مشتاقانه به دنبال کسب مطالب باشد. سؤال ذهن را تشنه ميکند و فرد تشنه خودش دنبال آب است و زماني که آب به او برسد بيشتر لذت ميبرد. لذا به محض باز کردن کتاب شروع به خواندن متن نکنيد بلکه ابتدا عنوان مطالب را نگاه کنيد بعد در باره آن مطلب از خود سؤالاتي بپرسيد و سعي کنيد هنگام خواندن متن به سؤالات خود پاسخ دهيد.
3ـ يا دداشت برداري به صورت خلاصه مثلا خلاصه کردن هر پاراگراف در يک تا سه جمله بسيار در مفيد بودن مطالعه مؤثر است. يادداشت برداري هنگام مطالعه چند فايده دارد. نخست اينکه از خستگي جلوگيري ميکند. زيرا زماني که فرد يک بند را ميخواند بعد يادداشت ميکند. اين تغيير وضعيت فرد را از حالت يک نواختي خارج نموده و از خستگي جلوگيري ميکند. دوم اينکه يادداشت به فهم بيشتر مطلب کمک ميکند. زيرا فرد گذرا از روي مطلب رد نميشود بلکه بايد مطلب را ابتدا فهميده باشد تا بتواند آن را در يک يا چند جمله به زبان خود خلاصه کند. سوم اينکه در مراحل بعدي مطالعه ديگر لازم نيست که فرد تمام متن کتاب را بخواند بلکه ميتواند به خواندن خلاصههاي خود اکتفا کند.
4ـ تفکر پس از مطالعه در باره مطالب مطالعه شده ذهن انسان را پرورش داده و مطالب مدت بيشتري را در ذهن ميماند. دليل اين امر عمق پردازش است. عمق پردازش به درگير شدن بيشتر ذهن به مطلب اشاره دارد. هر چه ذهن انسان بيشتر با مطلب درگير شود. آن مطلب بيشتر در ذهن پردازش شده و مدت بيشتري به ياد خواهد ماند.
5ـ گفتن مطالب آموخته شده سبب ميشود که مطالب بيشتر دروني شود. زيرا در صورت گفتن و توضيح دادن فرد از الفاظ خود استفاده ميکند. اين امر مطلب را چند رسانهاي ميکند. هر چه مطلب از طريق چند رسانه يعني شنيدن، نوشتن، گفتن و ديدن وارد ذهن شود بهتر ياد گرفته شده و بيشتر در حافظه باقي ميماند.
ليندا فريل انيس در مورد روش مطالعه صحيح و ثمربخش به نكات زير اشاره نموده است:
1. ميزان يادگيري با مدتي كه صرف آن ميشود رابطه نزديك دارد، بنابراين توصيه ميشود كه براي مطالعه وقت كافي در نظر بگيريد.
2. بهتر است هميشه اول مطالعه كنيد و بعد بخوانيد نه برعكس.
3. مطلبي را كه ميبايست ياد بگيريد، لازم است مورد توجه قرار دهيد، آن را به زباني و كيفيتي در آوريد كه برايتان معني مشخصي داشته باشد (مثلاً مطلب را به زبان خودتان برگردانيد يا تصوير ذهني از آن براي خورد بسازيد.) و سرانجام بين هر دو مطلب تازه و مطالبي كه قبلاً ياد گرفتهايد رابطه برقرار كنيد.
مطالعه مؤثر از نظر ايشان مستلزم اجراي برنامه سه مرحلهاي است:
الف: ابتدا كل مطلب را ارزيابي كنيد تا بتوانيد تصميم بگيريد كه كدام قسمت آن مهمتر است و بايد به آن توجه شود. ب: سپس مطلب اصلي خويش را پيدا كنيد و آنگاه سؤالاتي درباره محتواي آن از خود بكنيد و به زبان خود به آنها پاسخ دهيد. ج: سرانجام مطلب جديد را به آنچه قبلاً ياد گرفتهايد ربط دهيد.
از ديگر نكاتي كه انيس اشاره نموده است عبارتند از:
از برخواندن مطلبي كه قبلاً ياد گرفتهايد براي شخص ديگري كه بتواند اشتباهات شما را اصلاح كند، توانايي شما را در مطالعه جديد و به يادآوري آنها در آينده بسيار افزايش خواهد داد.
ايشان معتقد است: هرگاه در خواندن كتاب درسي از روش بند به بند استفاده كنيد (سپس از خواندن هر بند توقف كنيد و مطالب آن را در كلماتي هرچه كمتر به زبان خودتان بنويسيد) فهم و يادسپاري مطلب مورد نظر براي شما بسيار آسانتر خواهد شد.[1]
اس كيو 4 آر از حروف اول شش مرحله آن تشكيل يافته است. اين شش مرحله عبارتند از:
1. خواندن اجمالي يا پيشمطالعه. 2. سؤال كردن. 3. خواندن. 4. تفكر. 5. از حفظ گفتن. 6. مرور كردن مطالب.[2]
مطالعه با صدا: مطالعه بدون صدا بهتر است چون تمركز و دقّت بيشتر خواهيد داشت، افرادي كه عادت دارند با صداي بلند مطالعه كنند، ريشة اين عادت به دوران كودكي آنها برميگردد،[3] كودكان براي يادگيري معمولاً كلمات را با صداي بلند تكرار ميكنند ـ برخي افراد در دوران بزرگسالي نيز اين عادت را حفظ ميكنند امّا روانشناسان توصيه ميكنند كه براي مبارزه با اين عادت بايد در هنگام مطالعه نوك زبانشان را بين دندانهاي راست و چپ قرار دهند تا مانع تلفظ كلمات شوند،[4]
صحيح بودن مطالعه از نظر وضعيت روحي و رواني
فردي که مطالعه ميکند از نظر شرايط روحي و رواني ميتواند در وضعيتهاي متفاوت قرار داشته باشد. در برخي از اين حالات مطالعه مفيدو مؤثر و در برخي حالات غير مؤثر و غير مفيد است.
1ـ انگيزش: هر گاه فرد براي يادگرفتن مطالبي که مطالعه ميکند، مشتاق و متمايل باشد، مطالعه او اثر و فايده بيشتري دارد. اما اگر فرد با اکراه و اجبار خود را به مطالعه وادار کند، پس از مدت زمان اندک دچار خستگي، دلزدگي و خواب آلودگي خواهد شد. لذا بايد اول مشتاق و کنجکاو شد، بعد مطالعه کرد.
2ـ آرامش: زماني که فرد ذهنش درگير مسائل ديگر است يا از چيزي ناراحت و آشفته است، بهتر است مطالعه نکند. ابتدا ذهن خود را آرام کند بعد مطالعه کند. براي حل مسائل و مشکلات خود از روش حل مسأله استفاده کند (البته برخي براي رسيدن به آرامش مطالعه ميکند در اين صورت توصيه ميشود مطالب غير درسي را مطالعه کند). تا زماني که ذهن درگير مسائل ديگر است بعد از اينکه فرد چند دقيقه مطالعه کرد، ذهنش ناخواسته درگير کارهايي ميشود که در باره آنها دغدغه ذهني دارد. يا زماني که آرامش ندارد زود خسته و کسل ميشود.
3ـ استراحت: زماني که فرد بيوقفه کار ميکند، درس ميخواند يا مطالعه ميکند، کارآيي ذهنياش کم ميشود. لذا توصيه ميشود بر اساس برنامهريزي مطالعه شود. زماني که فرد به مطالعه ميپردازد نياز او به خواب بر طرف شده باشد، زياد خسته نباشد. برنامه استراحت در وسط مطالعه داشته باشد.
4ـ تغذيه و ورزش: مطالعه زياد نياز به انرژي دارد. لذا بايد فرد از نظر غذايي مشکل نداشته باشد. براي اينکه بدن او کارآيي مؤثر خود را داشته باشد، بايد برنامه ورزشي سالم و مداوم هم داشته باشد.
صحيح بودن مطالعه از نظر زمان و مکان
زمان ومکان مطالعه خيلي در صحيح بودن يا مؤثر بودن آن تأثير دارد.
1ـ دما: مکان مطالعه نبايد زياد سرد و نبايد زياد گرم باشد، هواي معتدل داشته باشد.
2ـ سکوت: تا جايي که امکان دارد در جاي خلوت و ساکت مطالعه گردد. عوامل حواس پرتي در آن کم باشد.
3ـ نور: مکان مطالعه بايد روشن باشد.
4ـ زمان: زمان مطالعه اول بايد هر روز زمان مشخص داشته باشد. اين امر باعث ميشود که مغز و بدن انطباق لازم را پيدا کند. زماني که فرد به مطالعه ميپردازد، سرحال و پر انرژي باشد.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. ليندا فريل اينس، فن مطالعه، ترجمه علي صلحجو، مركز نشر دانشگاهي، 1373.
2. مهندس مرتضي نصرت، آيين مطالعه و يادگيري، جهاد دانشگاهي، 1373.
3. علياكبر سيف، روشهاي يادگيري و مطالعه، نشر دوران، 1376.
4. روش هاي مطالعه، تحقيق و يادگيري امتحان، ابوالقاسم اکبري، تهران: نشر فيض کاشاني، چاپ اول، 1382.
پي نوشت ها:
[1] . فريل انيس، ليندا؛ فن مطالعه، ترجمه علي صلحجو، تهران، مركز نشر دانشگاهي، چاپ اول، ص 156.
[2] . ر.ک: هليگارد و همكاران، زمينة روانشناسي، ترجمه تقي براهني، انتشارات رشد، 1380، جلد اول، فصل 8.
[3] .ر.ک: خادمي، معينالله، مطالعه روشمند، انتشارات پارسايان، 1379، ص 129 به بعد.
[4] . همان، ص 134.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 13 آذر 93
- بازدید
- ۱٬۰۸۶
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.