براي قويترشدن اعتقادات و معلومات يك طلبه چه توصيهاي داريد؟

پرسش
پاسخ
اعتقاد از ريشة عقد به معني پيوند وگره ميباشد. گرچه اعتقاد تقاوتهاي ظريفي با ايمان دارد ولي در بيشتر مواقع مترادف هم به كار رفتهاند.[1]در آثار بزرگاني همچون شهيد مطهري و ...[2] نيز ايمان و اعتقاد مترادف هم به كار رفتهاند. ما نيز در اين نوشتار راههاي تقويت معلومات و شيوههاي تقويت ايمان و اعتقادات را بيان ميكنيم.
راههاي تقويت ايمان و اعتقاد
ايمان و اعتقاد يک فرايند پيچيده است که عوامل مختلف روي آن تأثير ميگذارد. اين عوامل را ميتوان به طور کلي به سه دسته شناختي، عاطفي و رفتار تقسيم نمود. با اينکه هر کدام از دستههاي مصادق بسياري زيادي ميتوانند داشته باشند، اما در اينجا به چند تا از مهمترين آنها اشاره ميگردد:
الف) راهکارهاي شناختي
شناخت و علم مقدمة ايمان است.[3] و تقويت علم راهي براي تقويت ايمان و اعتقاد ميباشد.[4] پس براي تقويت ايمان نخست بايد شناخت خود را بيشتر نموده و عمق بخشيد. اقدامات زير ميتوانند اين جنبه را تقويت نمايند.
1 ـ مطالعه زندگينامه علما: انسان معمولا تحت تأثير ديگران قرار ميگيرد. خصوصا اگر ديگران افراد شاخص و برجسته باشند. علماي بزرگ از نظر عملي و پايبندي به دين الگو بودند. مطالعه زندگينامه و سيره آنها تأثير زيادي روي انسان ميگذارد.
2ـ شرکت در جلسات اخلاق: شرکت در جلسات اخلاق تأثير انکار ناپذير در تقويت روحيه دينداري افراد دارد.
3ـ مطالعه کتابهاي اخلاقي: همانطور که جلسات اخلاق تأثير دارد کتابهاي اخلاقي که بزرگان حوزه نوشتهاند. نيز در تقويت روحيه دينداري افراد تأثير چشمگير دارند.
4ـ مطالعه آيات و روايات: آيات و روايات استدلالها، تأکيدهاي دارند. هر کس به صورت مداوم با آنها سر و کار داشته باشد. به طور ناخودآگاه باورهاي ديني او تقويت ميشود.
5ـ تفکر عبرت آموز: تفکر ميتواند جوانب بسيار زيادي داشته باشد. مثلا تفکر در باره پيچيدگيهاي عالم خلقت و توجه به اين مسأله که اين اسرار و رموز بدون خالق توانان شکل نميگيرند. تفکر در باره سرگذشت افراد بيدين که چگونه از اين دنيا رفتهاند. تفکر در باره زندگي، مرگ و انسانيت همگي ميتواند باورهاي ديني را تقويت کند.
6ـ توجه به فوايد دينداري: اصل دينداري براي سراي آخرت است. اما در دنيا نيز فوايد، برکات وآثاري دارد که نبايد آنها را فراموش کرد. به عنوان مثال روانشناسان به تأثيرات مفيد دينداري بر روان انسان اشاره کردهاند. تحقيقات آنها نشان دادهاند که دينداري سبب آرامش روان، سلامت روان، رضايت از زندگي و شادکامي در زندگي ميشود. توجه به اين جوانب و فوايد ديگري که فرد در افراد ديندار مشاهده ميکند، ميتواند روحيه دينباوري را تقويت کند.
7ـ يافتن دلايل براي اعتقادات خود: براي چيزهايي كه به آنها اعتقاد و ايمان دارد دلايل و مستنداتي روشنتر و متقنتر پيدا نمايد و آنها را فرا بگيرد و شك و شبهه ها را برطرف نمايد.
8ـ عدم غفلت از آموختههاي خود: به مواردي كه به آنها شناخت پيدا كرده، توجه بيشتري مبذول دارد و پيوسته آنها را مدّ نظر قرار دهد تا از خاطرش نرود.[5] اين كار براي طلاب كه در فضايي معنوي، تحصيل ميكنند و به اساتيد برجسته در رشتههاي مختلف دسترسي دارند، چندان سخت نيست.
ب) راهکارهاي عاطفي
ايمان يک بخش عاطفي نيز دارد که خيلي در تکميل ايمان تأثير دارد. راهکاري زير ميتوانند اين بخش را تقويت کنند:
1ـ يادمرگ: بيشتر اوقات افراد به اين دليل از دينداري فاصله ميگيرند که هوسها، شهوتها آروزي دراز بر او غلبه ميکند. ياد مرگ آبي است که بر آتش شهوت و هوس ريخته ميشود و به راحتي آنها را خاموش ميسازد. به همين دليل است که خداوند تاريخ مرگ آدمها را نامشخص قرار داده است. تا هميشه انسان اين احتمال را بدهد که همين امروز ممکن است روز آخر عمرش باشد. اين توجه ميتواند روحيه دينداري را تقويت کند.
2ـ يادخدا: غفلت از خدا يکي از عوامل فاصله گرفتن از دينداري است. هر چه انسان بيشتر با خدا انس داشته باشد، محبت خدا را بيشتر در ذهن خود احساس ميکند. انس با خداوند ناشي از اين است که انسان مدام قلب و زبان خود را با نام او مزين نمايد. در آيات و روايت ياد خدا و ياد مرگ مکررا سفارش شده است.
3ـ علاقه نشان دادن به خداوند: انسان ميتواند به خدا علاقه نشان دهد. مثلا بگويد خدايا تو چقدر خوبي، چقدر به من کمک کردي، تو چقدر توانايي که هر کمکي از دستت ساخته است. خدايا تو چقدر آگاهي که از همه چيز اطلاع داري. اگر انسان به چيزي علاقه هم نداشته باشد ولي علاقه نشان دهد. کم کم علاقه او افزايش مييابد.
4ـ شرکت در مجالس روضه: شنيدن روضه و گريه دل را نرم ميکند. و براي دينداري دل يک امر ضروري است. بسياري از افراد به دليل اينکه قلبشان سخت شده است. دچار ضعف دينداري گشتهاند.
5ـ شرکت در مجالس دعا و مناجات: مجالس دعا و مناجات بيشتر از ذکر انفرادي دل را نرم و ارتباط با خدا بيشتر برقرار ميشود. و يک حالت عاطفي بين انسان و خدا به وجود ميآيد.
ج) راهکارهاي عملي
ايمان انسان تنها با شناخت و عاطفه کامل نميشود، عمل رکن اصلي آن است. در روانشناسي ميگويند وقتي فرد به دانستههاي خود عمل نکند. دچار ناهماهنگي شناختي ميشود و به تدريج اعتقادش نيز عوض ميشود.
1ـ انجام واجبات و اعمال ديني: انجام اعمال صالح موجب تقويت ايمان و اعتقاد ميگردند. اعمال صالحي كه از شخص مؤمن صادر ميشود در عين حال كه از ايمان و اعتقادش مايه ميگيرد به نوبة خود بر قوت و ثبات ايمان ميافزايد و زمينة كارهاي نيك ديگر را فراهم ميسازد[6] و برعكس ترك واجبات و ارتكاب محرمات، ريشة ايمان را ضعيف و گاهي به خشكيدن آن منتهي ميشود.[7] به عبارت روشنتر اصل ايمان موجب يك سري اعمال و رفتار ميشود و آن اعمال و رفتار باعث افزايش ايمان و اعتقاد خواهد شد.[8]
2ـ ترک گاه: چنانكه انجام كار زشت نيز سلب ايمان را به دنبال ميآورد.[9] گناه دل انسان را قسي ميکند. در آن صورت ذکر و دعا و مناجات لذت واقعي خود را ندارد و طرف هيچ احساس خوشايندي از آنها نخواهد داشت.
تقويت معلومات
براي يك طلبه لازم است كه در جوانب مختلف، دانستههاي ضروري را كسب نمايد. معلومات و دانستههايي را كه براي طلبه لازم است به دو بخش تقسيم ميكنيم: 1. دانستههاي ديني و يا مرتبط با مسائل ديني. 2. دانستهها و معلومات عمومي.
يكي از اهداف طلبه شدن، كسب دانش و علوم ديني ميباشد. روش كسب دانش و علوم ديني، درس و تحقيق و مطالعه و سؤال كردن است و پس از آن نيز تمرين و تكرار آموختهها تا فراموش نشوند و هميشه در خودآگاه و سطح توجّه ذهن بمانند.[10]
همين روش متداول حوزوي يعني درس و بحث يكي از روشهاي كسب دانش ديني ميباشد. البته شرط اساسي در تمامي اين مراحل، اخلاص ميباشد. كسب دانش ديني بدون اخلاص فايدهاي ندارد و ممكن است موجب گمراهي گردد.
براي كسب دانستهها و معلومات عمومي نيز بايد مطالعة جنبي داشته باشيم. مستندهاي علمي تلويزيون، مطالب مفيد روزنامهها و مجلات مفيد علمي، سؤال پيرامون مطالب مختلف و ... در كسب معلومات عمومي کارسازاند.
پي نوشت ها:
[1] . آذرنوش، آذرتاش، فرهنگ معاصر عربي، فارسي، نشر ني، 1379، ص 18 و 449.
[2] . جوادي آملي، تفسير موضوعي قرآن كريم، (معرفت شناسي در قرآن)، مركز نشر اسراء، 1379، جلد 13، ص 277.
[3] . مصباح يزدي، محمد تقي، اخلاق در قرآن، انتشارات مؤسسة امام ـ رحمة الله عليه ـ ، 1377، ج1، ص 181.
[4] . به سوي او، ص 216.
[5] . به سوي او، ص 216، همان.
[6] . مصباح يزدي، محمد تقي، آموزش عقايد، (دوره سه جلدي)، شرکت چاپ و نشر بين الملل سازمان تبليغات، 1377، ص 454.
[7] . آموزش عقايد، ص 456.
[8] . همان.
[9] . اخلاق در قرآن، جلد1، ص 153.
[10] . مصباح يزدي، محمّد تقي، به سوي او، انتشارات مؤسسة امام خميني ـ رحمة الله عليه ـ ،1382، ص 224.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 13 آذر 93
- بازدید
- ۱٬۳۰۷
براي قويترشدن اعتقادات و معلومات يك طلبه چه توصيهاي داريد؟
- نشان کردن
پرسش
پاسخ
اعتقاد از ريشة عقد به معني پيوند وگره ميباشد. گرچه اعتقاد تقاوتهاي ظريفي با ايمان دارد ولي در بيشتر مواقع مترادف هم به كار رفتهاند.[1]در آثار بزرگاني همچون شهيد مطهري و ...[2] نيز ايمان و اعتقاد مترادف هم به كار رفتهاند. ما نيز در اين نوشتار راههاي تقويت معلومات و شيوههاي تقويت ايمان و اعتقادات را بيان ميكنيم.
راههاي تقويت ايمان و اعتقاد
ايمان و اعتقاد يک فرايند پيچيده است که عوامل مختلف روي آن تأثير ميگذارد. اين عوامل را ميتوان به طور کلي به سه دسته شناختي، عاطفي و رفتار تقسيم نمود. با اينکه هر کدام از دستههاي مصادق بسياري زيادي ميتوانند داشته باشند، اما در اينجا به چند تا از مهمترين آنها اشاره ميگردد:
الف) راهکارهاي شناختي
شناخت و علم مقدمة ايمان است.[3] و تقويت علم راهي براي تقويت ايمان و اعتقاد ميباشد.[4] پس براي تقويت ايمان نخست بايد شناخت خود را بيشتر نموده و عمق بخشيد. اقدامات زير ميتوانند اين جنبه را تقويت نمايند.
1 ـ مطالعه زندگينامه علما: انسان معمولا تحت تأثير ديگران قرار ميگيرد. خصوصا اگر ديگران افراد شاخص و برجسته باشند. علماي بزرگ از نظر عملي و پايبندي به دين الگو بودند. مطالعه زندگينامه و سيره آنها تأثير زيادي روي انسان ميگذارد.
2ـ شرکت در جلسات اخلاق: شرکت در جلسات اخلاق تأثير انکار ناپذير در تقويت روحيه دينداري افراد دارد.
3ـ مطالعه کتابهاي اخلاقي: همانطور که جلسات اخلاق تأثير دارد کتابهاي اخلاقي که بزرگان حوزه نوشتهاند. نيز در تقويت روحيه دينداري افراد تأثير چشمگير دارند.
4ـ مطالعه آيات و روايات: آيات و روايات استدلالها، تأکيدهاي دارند. هر کس به صورت مداوم با آنها سر و کار داشته باشد. به طور ناخودآگاه باورهاي ديني او تقويت ميشود.
5ـ تفکر عبرت آموز: تفکر ميتواند جوانب بسيار زيادي داشته باشد. مثلا تفکر در باره پيچيدگيهاي عالم خلقت و توجه به اين مسأله که اين اسرار و رموز بدون خالق توانان شکل نميگيرند. تفکر در باره سرگذشت افراد بيدين که چگونه از اين دنيا رفتهاند. تفکر در باره زندگي، مرگ و انسانيت همگي ميتواند باورهاي ديني را تقويت کند.
6ـ توجه به فوايد دينداري: اصل دينداري براي سراي آخرت است. اما در دنيا نيز فوايد، برکات وآثاري دارد که نبايد آنها را فراموش کرد. به عنوان مثال روانشناسان به تأثيرات مفيد دينداري بر روان انسان اشاره کردهاند. تحقيقات آنها نشان دادهاند که دينداري سبب آرامش روان، سلامت روان، رضايت از زندگي و شادکامي در زندگي ميشود. توجه به اين جوانب و فوايد ديگري که فرد در افراد ديندار مشاهده ميکند، ميتواند روحيه دينباوري را تقويت کند.
7ـ يافتن دلايل براي اعتقادات خود: براي چيزهايي كه به آنها اعتقاد و ايمان دارد دلايل و مستنداتي روشنتر و متقنتر پيدا نمايد و آنها را فرا بگيرد و شك و شبهه ها را برطرف نمايد.
8ـ عدم غفلت از آموختههاي خود: به مواردي كه به آنها شناخت پيدا كرده، توجه بيشتري مبذول دارد و پيوسته آنها را مدّ نظر قرار دهد تا از خاطرش نرود.[5] اين كار براي طلاب كه در فضايي معنوي، تحصيل ميكنند و به اساتيد برجسته در رشتههاي مختلف دسترسي دارند، چندان سخت نيست.
ب) راهکارهاي عاطفي
ايمان يک بخش عاطفي نيز دارد که خيلي در تکميل ايمان تأثير دارد. راهکاري زير ميتوانند اين بخش را تقويت کنند:
1ـ يادمرگ: بيشتر اوقات افراد به اين دليل از دينداري فاصله ميگيرند که هوسها، شهوتها آروزي دراز بر او غلبه ميکند. ياد مرگ آبي است که بر آتش شهوت و هوس ريخته ميشود و به راحتي آنها را خاموش ميسازد. به همين دليل است که خداوند تاريخ مرگ آدمها را نامشخص قرار داده است. تا هميشه انسان اين احتمال را بدهد که همين امروز ممکن است روز آخر عمرش باشد. اين توجه ميتواند روحيه دينداري را تقويت کند.
2ـ يادخدا: غفلت از خدا يکي از عوامل فاصله گرفتن از دينداري است. هر چه انسان بيشتر با خدا انس داشته باشد، محبت خدا را بيشتر در ذهن خود احساس ميکند. انس با خداوند ناشي از اين است که انسان مدام قلب و زبان خود را با نام او مزين نمايد. در آيات و روايت ياد خدا و ياد مرگ مکررا سفارش شده است.
3ـ علاقه نشان دادن به خداوند: انسان ميتواند به خدا علاقه نشان دهد. مثلا بگويد خدايا تو چقدر خوبي، چقدر به من کمک کردي، تو چقدر توانايي که هر کمکي از دستت ساخته است. خدايا تو چقدر آگاهي که از همه چيز اطلاع داري. اگر انسان به چيزي علاقه هم نداشته باشد ولي علاقه نشان دهد. کم کم علاقه او افزايش مييابد.
4ـ شرکت در مجالس روضه: شنيدن روضه و گريه دل را نرم ميکند. و براي دينداري دل يک امر ضروري است. بسياري از افراد به دليل اينکه قلبشان سخت شده است. دچار ضعف دينداري گشتهاند.
5ـ شرکت در مجالس دعا و مناجات: مجالس دعا و مناجات بيشتر از ذکر انفرادي دل را نرم و ارتباط با خدا بيشتر برقرار ميشود. و يک حالت عاطفي بين انسان و خدا به وجود ميآيد.
ج) راهکارهاي عملي
ايمان انسان تنها با شناخت و عاطفه کامل نميشود، عمل رکن اصلي آن است. در روانشناسي ميگويند وقتي فرد به دانستههاي خود عمل نکند. دچار ناهماهنگي شناختي ميشود و به تدريج اعتقادش نيز عوض ميشود.
1ـ انجام واجبات و اعمال ديني: انجام اعمال صالح موجب تقويت ايمان و اعتقاد ميگردند. اعمال صالحي كه از شخص مؤمن صادر ميشود در عين حال كه از ايمان و اعتقادش مايه ميگيرد به نوبة خود بر قوت و ثبات ايمان ميافزايد و زمينة كارهاي نيك ديگر را فراهم ميسازد[6] و برعكس ترك واجبات و ارتكاب محرمات، ريشة ايمان را ضعيف و گاهي به خشكيدن آن منتهي ميشود.[7] به عبارت روشنتر اصل ايمان موجب يك سري اعمال و رفتار ميشود و آن اعمال و رفتار باعث افزايش ايمان و اعتقاد خواهد شد.[8]
2ـ ترک گاه: چنانكه انجام كار زشت نيز سلب ايمان را به دنبال ميآورد.[9] گناه دل انسان را قسي ميکند. در آن صورت ذکر و دعا و مناجات لذت واقعي خود را ندارد و طرف هيچ احساس خوشايندي از آنها نخواهد داشت.
تقويت معلومات
براي يك طلبه لازم است كه در جوانب مختلف، دانستههاي ضروري را كسب نمايد. معلومات و دانستههايي را كه براي طلبه لازم است به دو بخش تقسيم ميكنيم: 1. دانستههاي ديني و يا مرتبط با مسائل ديني. 2. دانستهها و معلومات عمومي.
يكي از اهداف طلبه شدن، كسب دانش و علوم ديني ميباشد. روش كسب دانش و علوم ديني، درس و تحقيق و مطالعه و سؤال كردن است و پس از آن نيز تمرين و تكرار آموختهها تا فراموش نشوند و هميشه در خودآگاه و سطح توجّه ذهن بمانند.[10]
همين روش متداول حوزوي يعني درس و بحث يكي از روشهاي كسب دانش ديني ميباشد. البته شرط اساسي در تمامي اين مراحل، اخلاص ميباشد. كسب دانش ديني بدون اخلاص فايدهاي ندارد و ممكن است موجب گمراهي گردد.
براي كسب دانستهها و معلومات عمومي نيز بايد مطالعة جنبي داشته باشيم. مستندهاي علمي تلويزيون، مطالب مفيد روزنامهها و مجلات مفيد علمي، سؤال پيرامون مطالب مختلف و ... در كسب معلومات عمومي کارسازاند.
پي نوشت ها:
[1] . آذرنوش، آذرتاش، فرهنگ معاصر عربي، فارسي، نشر ني، 1379، ص 18 و 449.
[2] . جوادي آملي، تفسير موضوعي قرآن كريم، (معرفت شناسي در قرآن)، مركز نشر اسراء، 1379، جلد 13، ص 277.
[3] . مصباح يزدي، محمد تقي، اخلاق در قرآن، انتشارات مؤسسة امام ـ رحمة الله عليه ـ ، 1377، ج1، ص 181.
[4] . به سوي او، ص 216.
[5] . به سوي او، ص 216، همان.
[6] . مصباح يزدي، محمد تقي، آموزش عقايد، (دوره سه جلدي)، شرکت چاپ و نشر بين الملل سازمان تبليغات، 1377، ص 454.
[7] . آموزش عقايد، ص 456.
[8] . همان.
[9] . اخلاق در قرآن، جلد1، ص 153.
[10] . مصباح يزدي، محمّد تقي، به سوي او، انتشارات مؤسسة امام خميني ـ رحمة الله عليه ـ ،1382، ص 224.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 13 آذر 93
- بازدید
- ۱٬۳۰۷
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.