يک برادري دارم که وقتي وارد مدرسه (راهنمايي) شده است خيلي اخلاق بدي پيدا کرده است به طوري که جلوي پدر و مادر مي ايستد و براي کسي احترام قائل نمي شود؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

يک برادري دارم که وقتي وارد مدرسه (راهنمايي) شده است خيلي اخلاق بدي پيدا کرده است به طوري که جلوي پدر و مادر مي ايستد و براي کسي احترام قائل نمي شود؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

مقدمه

خواهر گرامي بروز يک رفتار سازش نايافته و ناخوشايند مي تواند از علل مختلفي ناشي شود. با توجه به مسائلي که بيان داشته ايد لازم مي دانيم نکاتي بيان کنیم که امیدواریم در تغيير و اصلاح رفتار برادر شما مؤثر باشد.

1. تقليد آيينه وار

دل نوجوان مثل آئينه است؛ هر نقشي که مقابل او قرار گيرد در آن منعکس مي گردد. نوجوان با نگاه و توجه دقيق به رفتارهاي اطرافيان از آنها الگو برداري مي کند و بعد مثل همان ها صحبت و يا رفتار مي کند. بنابراين رفتار گذشته خانواده خود را تحليل کنيد ببينيد او چه رفتارهايي را از شما و خانواده تان ياد گرفته است و يا ناخواسته باعث تشويق چه رفتارهايي در او شده ايد. طبق نظر روان شناسان بسياري از رفتارها و گفتارهاي نوجوانان ريشه در چيزهايي دارد که قبلاً آنها را ياد گرفته است[1].

توجه

 به ياد داشته باشيد اغلب رفتارهاي نوجوانان اگر نگوئيم همه آنها به رفتارهاي ما برمي گردد. اين بينش، تحمل ما را در برخورد با آنها بالا مي برد.

2. جلب توجه

انسانها، کوچک و بزرگ، دوست دارند ديگران رفتارشان و کلامشان را مورد توجه قرار دهند اين نياز بايد به شکل طبيعي و در حد اعتدال ارضاء گردد و اگر در ارضاء آن افراط و تفريط شود مسلماً براي نوجوان مشکلاتي به بار مي آورد. اگر اين امر ارضاء نشود او به راه هاي مختلفي مثل دروغگويي، پرخاشگري، شيطنت، لجاجت و ... متوسل مي گردد براي تأمين اين امر از روشهاي زير کمک بجوئيد[2]:

2ـ1. امکانات مناسبي براي تفريح و بازي اش فراهم کنيد.

2ـ2. در جلب توجه، نکات مثبت او را تشويق کنيد. در تشويق خود زياده روي نکنيد؛ چون باعث توقع زياد او مي گردد. در تشويقتان علاقه و نياز او را در نظر بگيريد. او را سرزنش و تحقير نکنيد و بدرفتاري هايش را به رخش نکشيد و با مطالعه بيشتر با روحيات نوجوانان آشنا شويد.

2ـ3. گمان نکنيد که تهيه هر چيزي که او خواست در کل به نفع اوست؛ سعي کنيد او را واقع بين بار آوريد طوري که خواسته هايش را با منطق بخواهد نه با گريه و زاري و يا پرخاشگري. به هنگام پرخاشگري به او باج ندهيد چون ياد مي گيرد که هرگاه چيزي خواست از اين کانال وارد شود.

3. هماهنگي الگوها

بيان کردیم که نوجوانان از والدين و اطرافيان تقليد مي کنند. در اين امر والدين و اطرافيان بايد رفتارشان کاملاً هماهنگ باشد؛ اختلاف و ناسازگاري در رفتار اطرافيان نوجوان باعث ايجاد تعارض رواني و تنش در نوجوان مي گردد و آن نيز با خشم، پرخاشگري، دروغگويي تبلور پيدا مي کند تعارض رواني و بي ثباتي عاطفي آفت شکوفايي و خلاقيت ذهني مي گردد؛ به عنوان مثال وقتي فرزند نسبت به فرزند همسايه پرخاشگري نشان مي دهد رفتار پدر و مادر در قبال اين رفتار بايد يکسان باشد طوري نباشد که يکي او را با لبخند تشويق غير مستقيم کند و ديگري او را از آن کار زشت باز دارد؛ يعني نوجوان نمي داند بالاخره براي تأييد و جلب توجه والدين بايد کدام کار را در پيش بگيرد[3]. يا ممکن است والدين يکي به راستگويي اهميت دهد و ديگري در حضور نوجوان به کسي دروغ بگويد اينجا نوجوان گيج مي شود نمي داند کدام رفتار بايد مورد تأييد قرار گيرد.

4. پرهيز از ابهام

وقتي نوجوان کار بدي انجام مي دهد بايد مراقب بود که کل وجود او را مورد خطاب قرار ندهيم؛ بلکه به روشني او را متوجه آن قسمت از رفتار بدش کنيم؛ نگوئيم "تو را دوست ندارم" بلکه بگوئيم "من اين رفتار خاص تو (مثل دروغگويي) را دوست ندارم"[4]. البته نبايد در يک جلسه رفتارهاي زيادي از او را نقد کنيد بايد با صبر هر از گاهي به آنها اشاره کنيد.

5. تنبيه درمان خوبي نيست

در شيوه کار خود بيشتر از تشويق کمک بگيريد؛ مثلاً به او بگوييد «احسنت به برادرم که تکاليفش را انجام داده» يا آفرين به برادر خوبم که به بزرگترش سلام مي کند و... . تشويق باعث مي شود که نوجوان احساس امنيت و ارضاء نياز عاطفي کند و احساس خوشايندي در درونش پيدا کند و نسبت به شما مهربان شود و به سخنان شما گوش دهد و عمل کند. اما تنبيه باعث مي شود که شما نزد او احترام نداشته باشيد او در غياب شما به کار خودش مشغول مي گردد و حتي ممکن است قصد انتقام نيز بگيرد. در تنبيه اغلب اوقات فرصت پيش نمي آيد که نوجوان توجه اش به خطايش جلب شود و از همه بدتر که او از خود شما ياد مي گيرد که مي تواند در موقع نارضايتي از خشم، زدن و تندي کمک گرفت و عيناً همين کار را هنگامي که با رفتار ناخوشايند روبرو مي شود انجام مي دهد. شما بايد با شيوه اي مناسب (صبر، توجه به پيامدهاي بد تندخويي، تأمل در پيامدهاي مثبت تحمل، قدم زدن، وضو گرفتن، ذکر خدا گفتن) خشم و عصبانيت خود را بروز دهید تا او نيز از شما اين رفتار را ياد بگيرد. نوجوان ياد مي گيرد که مثل شما باشد و بجاي بدي خوبي کند و حتي جواب بدگويي همسالان خود را با خوبي بدهد. در ضمن از خانواده خود بخواهيد در موقع عصبانيت از اين راهکارها استفاده نمايند.

6. تقويت غير مستقيم

انسان ها، کوچک و بزرگ، فطرتاً تشويق پذير و تنبيه گريزند. براي اين که يک رفتار نامناسبي را حذف و يا تعديل کنيد مي توانيد از تقويت غير مستقيم کمک بگيريد؛ مثلاً پدر هنگامي که به منزل آمد و متوجه شيطنت هاي فرزندش شد با خونسردي بدون انتقاد و با تحريک او در يک فضاي خوشايند و صميمانه به گونه مستقيم و يا غير مستقيم به فرزندش بگويد: "اگر قول بدهي مثلاً دروغ نگويي برايت دوچرخه مي خرم يا به فلان پارک مي برمت". يا مي توانيد از همسالان او که اخلاق خوبي دارند بخواهيد تا به منزل شما بيايند و با او بازي کنند[5]. اگر در مهماني ها اذيت مي کند از قبل به او بگوئيد: " اگر اذيت کردي زود از مهماني به خانه برمي گرديم" و در منزل ميزبان آن را به يادش آوريد. اما به ياد داشته باشيد ما نيز بايد زماني را با آنها بگذرانيم و مشغول سخنان خودمان نباشيم امکانات بازي سالم را به آنها بدهيم.

7. مصرف انرژي

نوجوان سرشار از انرژي است؛ بايد با روشهاي مختلف اين انرژي را در جهت مثبت مصرف کرد تا از شيطنت و تحرک هاي زياد او جلوگيري شود؛ مثلاً با او حدود نيم ساعت همراه با والدين خود در روز قدم بزنيد يا توپ بازي کنيد و وقتي نوجوان احساس کرد که مي تواند صميمانه با والدين و خواهر خود بازي کند و راحت خواسته هايش را نيز مطرح کند و مورد پذيرش آنها واقع شود بي ترديد عشق و محبت زيادي به والدينش پيدا مي کند[6].

8. پرهيز از مقايسه

بگذاريد نوجوان احساس کند که شما او را براي خود او دوستش داريد نه براي سود دهي به شما. هرگز رفتار مثبت ديگري را به رخ او نکشيد تا او احساس نکند که شما او را دوست نداريد و سر از ناسازگاري در نياورد.

9. اعلام اعتراض

گفتيم که نوجوانان مثل خميري هستند که با دستان مربي و والدين شکل مي گيرد. در واقع رفتارهاي نامطلوب و سازش نايافته او عمدي نيست. اغلب موارد بدرفتاري هاي آنها بخاطر رفتارهاي والدين، عدم ارضاء نيازهاي جسماني و عاطفي و ... است؛ به عنوان مثال وقتي که نوجوان رفتارهاي مثبتش مورد تأييد و توجه قرار نگيرد و يا به موقع زمينه استراحت، خواب و تغذيه او فراهم نشود ممکن است با تندخويي و بدرفتاري هايش اعلام اعتراض کند. بنابراين بايد به رفع نيازهاي عاطفي و جسمي او توجه کنيم. گاهي اعتراض نوجوان به خاطر عدم ارضاي نياز اجتماعي اش است. يعني ما دوست داريم بدون اين که به نيازهاي معقول او توجه کنيم او مثل بزرگ ترها بنشيند اما کمتر به فکر مي افتيم که امکاناتي تهيه کنيم و او را با همبازي های خودش به حال خود بگذاريم به هر حال هرچه باشد آنها زبان هم را بهتر متوجه مي شوند بي ترديد نوجوان نمي تواند در مجلس بزرگان بنشيند و فقط به صحبت هاي آنها، که چيزي هم از آنها نمي فهمد گوش بدهد[7].

10. انتظارات زياد

برخي از والدين و اطرايان نمي خواهند قبول کنند که ظرفيت افراد متفاوت است؛ مثلاً تأکيد مي کنند که نبايد نمره ات از نمره فلاني کمتر شود و اين امر مي تواند باعث شکست و ناکامي فرد شود و در نتيجه مورد سرزنش و ملامت والدين قرار بگيرد. اگر ملامت و تحقير زياد شود نوجوان احساس مي کند که مطرود والدين شده و در نتيجه احساس عدم اعتماد به نفس و بي ارزشي و ناکارآمدي مي کند. و اين امر مي تواند منشأ بسياري از بيماري ها گردد بنابراين بايد توقعات ما متناسب با استعداد و توانايي فرد باشد. بايد به تلاش هاي نوجوان اهميت بدهيم نه به تتيجه؛ به عنوان مثال اگر نوجوان تا آخر شب بيدار ماند و درس خواند ولي نمره اش مطلوب ما واقع نشد نبايد او را سرزنش کنيم.[8] بايد بگوييم با آن پشتکاري که من از تو سراغ دارم حتماً دفعه بعد خوب مي شود.

11. اصل جايگزيني

از نظر روانشناسي اين اصل نقش به سزايي در تغيير و اصلاح فرد دارد، يعني قبل از اينکه فرد را از چيزي منع کنيد، موضوعي مناسب و جذاب به او معرفي کنيد و در اختيارش قرار دهيد.

12. اصل تدريج

تغيير در رفتار تدريجي حاصل مي شود. همان گونه که عادت به کار بد به تدريج شکل مي گيرد، عادت به کارهاي خوب نيز بايد آهسته آهسته شکل بگيرد. بنابراين هيچ گاه از اصلاح رفتارهاي برادرتان خسته نشويد، بايد مثل قطرات آهسته و پيوسته حرکت کنيد تا به تدريج زمينه حرکت او به سوي رفتارهاي مثبت را فرهم کنيد.

توجه:

1. براي رسيدن به خواسته هاي خودتان از باورهاي ديني (دعاء، توسل به ائمه ـ عليهم السّلام ـ و ...) کمک بگيريد.

2. با عنايت به نکات فوق معلوم مي شود که نوجوانان در اغلب رفتارهايشان قصد اذيت و آزار ندارند. مشکل بيشتر در رفتار ما خلاصه مي شود؛ نامناسب بودن الگوها، عدم هماهنگي آنها، توقع زياد، تشويق (مستقيم و غير مستقيم) به کارهاي ناهنجار ، عدم تأييد و توجه به آنها، عدم ارضاي نيازهاي جسمي در وقت خاص خود (گرسنگي و...) نداشتن زمينه تفريحي، هم بازي و ...

در آخر توصيه مي کنيم که اين پاسخ را همراه والدين خود در زمان هاي مختلف بخوانيد و درباره بند بند آن با هم گفتگو کنيد. از متهم کردن يکديگر بپرهيزيد و در عوض تلاش کنيد به تدريج مطالب ياد شده را در مورد کودکتان پيدا کنيد.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ نسيم مهر، حسين دهنوي، نشر خادم الرضاء (مفيد و خواندني).

2ـ چگونه مشکلات تربيتي را حل کنيم؟، محمد رضا شرفي، نشر تزکيه.

3ـ روان شناسي و تربيت کودکان و نوجوانان، غلامعلي افروز، نشر انجمن اولياء و مربيان.

4ـ کليدهاي تربيت و رفتار با پسرها، استيو بيدالف، ترجمه اکرم قيطاسي، مؤسسه انتشارات صابرين.

5ـ کليدهاي رفتار با نوجوان، فونتنل، ترجمه مسعود حاجي زاده، مؤسسه انتشارات صابرين.

 


[1] . روان شناسي و تربيت کودکان و نوجوانان، افروز، غلامعلي، چاپ نهم 1380، نشر انجمن اولياء و مربيان، ص 67ـ66.

[2] . همان، ص 68.

[3] . همان، ص 64ـ62 (با کمي تغيير).

[4] . همان، ص72.

[5] . همان، ص 76ـ75 (اقتباس).

[6] . با فرزندان خود چگونه رفتار کنيم، شرفي، محمد رضا، چاپ چهارم 1373، نشر جهاد دانشگاهي ص 164با حرف اضافه.

[7] . نسيم مهر، حسين دهنوي، چاپ هفتم 1383، نشر خادم الرضا ـ عليه السّلام ـ ، ص 141.

[8] . همان.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
11 امرداد 01
بازدید
۹۲
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.