عوامل مؤثر در برقراري ارتباط و استمرار رابطه ها و راههاي مقبوليت در بین مردم، به ویژه خانواده و نزدیکان چیست؟
عوامل مؤثر در برقراري ارتباط و استمرار رابطه ها و راههاي مقبوليت در بین مردم، به ویژه خانواده و نزدیکان چیست؟
پرسش
پاسخ
به طور کلي براي اين که بتوانيم بستر مناسبي براي برقراري ارتباط و حفظ و استمرار يک رابطه پايدار و مؤثر با ديگران، بالاخص با اعضاي خانواده و نزديکان و آشنايان و همکاران و معاشران پديد آوريم، ناگزير مي بايست به عوامل مؤثر در برقراري، حفظ و تقويت روابط انساني و ارتباطات اجتماعي توجّه خاص مبذول داشته باشيم. با عنايت به اين که در هر ارتباط و رابطه اي با ديگران آگاهانه و ناخودآگاه به طور مستقيم و غير مستقيم، خواسته و ناخواسته پيامي را با کلام و يا رفتار انتقال داده شده و گوشه هايي از باورها و ارزش هاي حاکم به انديشه ها در تعامل قرار مي گيرند، مي بايست در برقراري رابطه با ديگران ضمن آشنايي با ويژگي ها و نيازهاي حاکم بر نفسانيان انسان ها خود را به مؤثرترين شيوه ها و روش هاي روان شناختي ارتباط مسلّح نمایيم؛ چرا که هر نوع تقويت، تغيير، کنترل و هدايت رفتار مؤثر در کوچکترها و بزرگترها مستلزم برقراري ارتباط با ايشان و متأثر کردن حوزه شناختي و عواطف و احساسات آنان است. بديهي است در اين رهگذر تأثيرپذيري کودکان و نوجوانان در نتيجه برقراري ارتباط متقابل و خوشايند، فراگير و دوست داشتي با الگوهاي محبوب و مطلوب فوق العاده قابل ملاحظه است.
در هر حال برخي از عوامل مؤثر در برقراري ارتباط و حفظ و استمرار يک رابطه مطلوب و خوشايند با ديگران بخصوص اعضاي خانواده از اين قرارند.
1. ويژگي هاي شخصيتي و نيازهاي رواني و اجتماعي مردم
توجّه به ويژگي ها و نيازهاي عاطفي و رواني همه معاشران و مخاطبان به ويژه اعضاي خانواده، نزديکان و خويشاندان، بزرگترها و کوچکترها، کودکان و نوجوانان، از مهم ترين مباني روان شناختي اجتماعي و اوّلين گام در روان شناسي ارتباط است. در برقراري و حفظ يک ارتباط قوي، پايدار و سازنده و پويا با شناخت ويژگي هاي زيستي، ذهني، عاطفي و اجتماعي تمايلات، علائق و انگيزه ها، باز خوردها و نگرش ها، نيازهاي رواني معاشران و مخاطبان از نزديکان و وابستگان، کودکان و نوجوانان و نظام ارزشي حاکم به انديشه و افکار ايشان، اساسي ترين عامل در جهت رسيدن به اهداف برقراري ارتباط است.
در همين ارتباط مي بايست توجه داشت که از جمله ويژگي هاي حاکم به نفسانيات انسان ها اين است که همه انسان ها، بچه ها، نوجوان ها، دخترها و پسر ها، زن ها و مردها، جوان ها و ميان سالها، پير زن ها و پير مردها، همسايه ها و غريبه ها، فاميل ها و همشهري ها، نيازمند «توجه و تکريم و محبّت» اند. آري قانون حاکم بر نفسانيان آدمي از این قرار است که:
همه انسان ها فطرتاً محبّت پذيرند و قهر ستيزند.
همه انسان ها تشوق پذيرند و تنبيه گريزند.
همه انسان ها تأييد طلب و انتقاد گريزند.
همه انسان ها تکريم پذير و تحقير گريزند.
همه انسان ها دوستدار محبّت و تعلق خاطرند.
همه انسان ها دوستدار وحدت شخصيت و رهايي از تعارض ها و تضاد ها هستند.
همه انسان ها آرامش خواه و امنيت طلبند.
همه انسان ها دوست دارند در محيطي سرشار از صميميت و صفا زندگي کنند.
همه انسان ها دوستدار موفقيت و گريزان از شکست و ناکامي هستند.
همه انسان ها دوست دارند اعتماد به نفس قوي داشته باشند.
همه انسان ها، به خصوص بچه ها دوست دارند با رفتار و گفتار و انديشه خود ابراز وجود کنند.
همه انسان ها، به خصوص کودکان و نوجوان دوست دارند به انديشه و استقلال فکري آنان ارزش نهاده شود.
همه انسان ها دوست دارند به هويت فردي و ويژگي هاي شخصيتي آن ها توجه شود.
همه انسان ها فطرتاً دوستدار مهرباني و صميميت هستند.
همه انسان ها، به خصوص کوچک تر ها دوست دارند با الگوهاي محبوب رفتاري همانند سازي کنند.
همه انسان ها، بويژه نوجوانان و جوانان دوست دارند سرمشق و الگوي مهرباني براي چگونه زيستن داشته باشند.
همه انسانها، به خصوص کوکان و نوجوانان دوست دارند که همواره مورد حمايت و پشتيباني الگوهاي بزرگسال و محبوب خود باشند.
همه بچه ها دوست دارند که پدران و مادران آن ها مهربان ترين پدرها و مادرها باشند.
همه پدرها و مادرها دوست د ارند فرزندانشان سالم و صالح و مهربان و صميمي باشند.
همه دوست دارند با آن ها صميمانه و متواضعانه و شفيقانه و حکيمانه صحبت نمايند.
و همه از رفتار مغرضانه و متکبرّانه، غريبانه و حاکمانه و تنبيه گرانه و تهديد گرانه ناخرسند و گريزانند.
همه دوست مي دارند نقطه آغازين ارتباط با ايشان به دور از زبان انتقاد و با اذعان به ويژگي هاي مثبت و توانمندي هاي ارزشمند آنها باشد.
به عبارت ديگر در برقراري ارتباط با ديگران شايسته و بايسته آن است که با انگيزه و اراده و نيت و هدفي متعالي، بياني گيرا، ليّن و پرجاذبه و با بهره گيري از واژه هاي مثبت و خوشايند و تأييدگر نقاط قوّت شخصيت طرف مقابل به ميدان ارتباطات مؤثر انساني وارد شويم. هرگز در مقام ارشاد و هدايت و تربيت و اصلاح رفتار معشاران به ويژه کودکان و نوجوانان، در ارتباط اوّليه با قيافه اي عبوس و گرفته و حالتي عصباني و پرخاشگر با ايشان مواجه نشويم و شخصيت آنان را تحقير ننمائيم. بنابر اين تلاش کنيم که در آغاز ارتباط کلامي و هنگام مخاطب قرار دادن نزديکان و دوستان بالاخص کودکان و نوجوانان به صورت حاکمانه به وعظ و نصيحت ننشينيم و به طور مستقيم نقاط ضعف و يا ناتواني هاي احتمالي آنان را مورد توجّه قرار نداده و متذکّر نشويم.
بدون ترديد در بين معاشران ما کودکان و نوجوانان بيشتر از ديگران به رابطه صميمانه و رفيقانه با الگوهاي محبوب بزرگسال نياز دارند. آنان با همه وجود خريدار چهره متبسّم و مصمّم ما و گل واژه هاي محبّت هستند. بنابر اين به رغم همه مشکلات و نارسايي هاي احتمالي، همواره بايد خودمان را به واژه ها و عبارت مهر آميز و تأييدگر شخصيت و نقاط قوّت رفتاري ايشان مجهّز کنيم. چرا که تجربه نشان داده است بسيار يا رفتار هاي نامطلوب و سازش نا يافته و يا کجروي هاي اجتماعي برخي از کودکان و نوجوانان و جوانان عمدتاً ناش از آن است که معاشران بزرگسال ايشان به نيازهاي رواني و عاطفي آن ها توجه چنداني مبذل نداشته و وجودشان را از بذرهاي مهر و محبّت، تأييد و تشويق و تکريم شخصيت خالي گذاشته اند، و همين خلأ عاطفي و پريشاني خاطر زمينه بروز اختلالات رفتاري است.
بديهي است بعضاً به هنگام برقراري ارتباط با کودکان و نوجوانان و يا جواناني که به دليل برخي از رفتار هاي نامطلوب ايشان نسبت به آن ها نگرش يا باز خورد چندان مثبتي نداريم يک پارچگي شخصيت و همه نيازهاي عاطفي و رواني آن ها را ناديده مي پنداريم و در نهايت کم توجّهي زباني جز زبان تهديد و انتقاد به کارمان نمي آيد. در حالي که همانگونه که پيشتر اشاره گرديد همه انسان ها، سالم و خطاکار، آرام و پرخاشگر، با ادب و بي ادب به زبان تأييد و محبّت و تکريم ديگران نياز دارند. زبان تأييد و تشويق و تکريم و رفتار محبّت آميز مي تواند موثرترين داوري درمان براي بسياري از رفتارهاي نابهنجار و کژروي هاي فردي و انحرافات اجتماعي باشد. لذا هميشه بايد به نيازهاي عاطفي و رواني معاشران و مخاطب ان خود از کودکان و بزرگسالان و نيز ايشان به تأييد و تکريم توجّه داشته باشيم.
2. موضوع و يا محتواي پيام مورد نظر در فرايند ارتباط
فرايند ارتباط انسان با ديگران و رابطه اولياء با فرزندان و مربيان و متربيان به طور مستقيم و غير مستقيم به صورت کلامي و غير کلامي، آگاهانه و نا خود آگاه متضمّن انتقال يک پيام است. اين پيام مي تواند در زمينه هاي گوناگون از جمله در قلمرو رشد عواطف و احساسات، در حوزه شناختي و ذهني، در عرصه تفهيم ارزش ها و معيارهاي اخلاقي و اجتماعي و يا متبلور کردن رفتارهاي مذهبي و مهارت هاي اجتماعي مطرح باشد.
در هر حال مي بايست توجّه داشت که محتواي پيام بايسته است متناسب با سن، هوش، رشد عقلاني، رغبت ها و تمايلات، علائقه ها و انگيزه ها و نيازهاي ذهني و رواني مخاطبان و معاشران به ويژه خردسالان و نوجوانان و جوانان باشد و مورد توجّه ايشان قرار گيرد.
پدرها و مادرهاي فهيم و بصير و الگوهاي محبوبي چون مربيان متعهد و آشنا به مباني روان شناسي رفتار و علاقه مند به پرورش استعدادها و توان مندي هاي بالقوه نوجوانان و جوانان مي توانند همه پيام هاي اخلاقي و رفتاري، تربيتي و اجتماعي و شغلي و حرفه اي خود را بهگونه اي تنظيم نمايند که براي ايشان جالب و کاذب باشد.
به عنوان نمونه اگر قرار است در يک ارتباط سازنده نوجوانان را از تماشاي زياد تلويزيون باز داشته، يا گرايش آنان را به سيگار که سرنخ غالب کژروي هاي فردي و مفاسد اجتماعي است پيش گيري کنيم، لازم نيست درباره آثار زيان بار تماشاي بيش از اندازه تلويزيون و يا مضرّات دخانيات نکات زيادي را گوش زد نمائيم، بلکه ما مي توانيم با عنايت به تکريم شخصيت آن ها به گونه اي پيام مورد نظر خود را به مخاطبان نوجوان و معاشران جوان انتقال دهيم که براي ايشان مهم و مورد توجّه باشد. مثلاًَ در مورد تماشاي تلويزيون طرح مسائل و سؤالات زير مي تواند براي نوجوانان و جوانان اهل فکر و منطق جالب باشد:
چه کساني بيشتر تلويزيون تماشا مي کنند و چرا؟ آيا دانش آموزان و دانشجويان تيزهوش خلاق بيشتر تلويزيون تماشا مي کنند يا دانش آموزان و دانشجويان عادي؟! راستي چرا؟
منظور از «صرع تصويري» چيست؟ و منشأ اصلي آن کدام است؟
و يا در مورد کشيدن سيگار نيز بحث و گفت و گو درباره مطالبي مانند موضوعات زير مي تواند براي نوجوانان هدف مند و جوانان فکور و معاشران و مخاطبان اهل منطق جاذب باشد؛
چرا همه ساله تعداد قابل توجهي از انسان ها در اثر استعمال دخانيات فوت مي کنند؟
چرا در سال گذشته مطابق آمار سازمان بهداشت جهاني[1] بيش از سي هزار نفر در کشور هاي اروپايي در اثر استعمال سيگار و دود ناشي از آن از نعمت بينايي محروم شدند؟
آيا مي دانيد افراد سيگاري و اعضاي خانواده ايشان به طور قابل ملاحظه اي بيش از ديگران به عينک نياز دارند؟؟
راستي کدام قشر از جامعه بيشتر سيگار مي کشند؟
کارگران، کشاورزان، کارمندان، هنرمندان، ورزشکاران، معلّمان، مهندسان، پزشکان، روحانيان، استادان دانشگاه، دانشمندان خلاق و نوآور؟! و يا با سوادها، کم سوادها، ديپلمه هاي، ليسانسه ها، دارندگان مدرک دکترا؟! و يا بزهکاران، آسيب پذيرفتگان اجتماعي، افراد آزاد اجتماع؟! در شهرها، روستاها، در آفريقا، کشورهاي غرب، آسيا، اروپا، امريکا؟! و چرا؟!
و يا در ارتباط با رابطه همسران و اولياء و فرزندان ذکر مسائل زير مي تواند مفيد واقع گردد:
همسر مطلوب کيست؟ چگونه مي توانيم همواره ويژ گي هاي همسران مطلوب را در احياء و حفظ نمائيم؟
مهمترين خصوصيات اخلاقي و رفتاري همسر مطلوب (شوهر ـ زن) کدام است؟ راستي ريشه اصلي دعواهاي خانوادگي در چيست؟ مهم ترين عوامل خوشبختي و سعادت مندي زوج هاي جوان و همسران مجرّب کدام است؟
منظور از جاذبه هاي همسري چيست؟
منظور از دافعه هاي رواني و کلامي کدام است؟
نيکوترين رابطه بين همسران برتر در چه شرايطي حاصل مي گردد؟
يک پدر مطلوب چه خصوصياتي بايد داشته باشد؟
چگونه مي توان مادري مطلوب و محبوب بود؟ يک فرزند مطلوب و محبوب از چه ويژگي هاي اخلاقي و رفتاري بهره مند است؟ زيباترين رابطه بين پدر، مادر و فرزند چگونه قابل توصيف است؟
به طور کلي طرح اين قبيل موضوعات که شامل سوالات قابل بحث مي باشد، از نظر جلب توجّه و چالش هاي ذهني نوجوانان و جوانان، اولياء و فرزندان مي تواند بسيار مؤثر باشد.
3. شرايط و موقعيت برقراري ارتباط
انتخاب شرايط و موقعيت مناسب براي برقراري ارتباط آرام، سالم و سازنده بسيار مهم است. برقراري يک ارتباط مؤثّر و پويا با نوجوانان و جوانان مستلزم آن است که بهترين و مناسبت ترين زمان براي برقراري يک ارتباط متقابل و خوشايند با نوجوانان در جهت دست يابي به اهداف اخلاقي و تربيتي، اصلاح رفتار و ايجاد انگيزه تلاش و تفکّر متعالي و خلاق، اوقات فراغت است. اوقاتي که در آن نوجوانان تکليف موظفي را به عهده ندارد و به دور از فشارهاي ذهني و خستگي جسمي، با ميل و رغبت، آگاهانه و آزادانه آمادگي رواني لازم را براي برقراري يک ارتباط سالم و گفت و شنودي صميمانه دارد. بنابر اين انتخاب زمان، مکان و موقعيت مناسب در برقراري ارتباط و انتقال پيام مورد نظر بسيار حائز اهميت است. به عبارت ديگر مخاطب و يا طرف ارتباط ما همواره بايد با آرامش خاطر با ما در تعامل باشد. در شرايطي که هيجان، اضطراب، نگراني و ترس و يا احساس نا امني بر وجود مخاطب يا نوجوان ما حاکم است و يا در موقعيتي که گرسنگي و تشنگي، بي خوابي و خستگي جسماني و بي حوصلگي و پريشاني فکري بر او غالب است، ما نمي توانيم از يک ارتباط مؤثر و سودمند با وي برخوردار باشيم.
تعطيلات آخر هفته، ايام نوروز، تعطيلات تابستاني، مسافرت ها، گردش هاي درون شهري، ديد و بازديدهاي دوستانه، اعياد و مراسم ويژه، روزهاي دهه اول محرم، ماه مبارک رمضان و موسم حج از مناسبت ترين موقعيت ها براي برقراري ارتباط و انتقال پيام است. بدون شک در ارتباط متقابل هر قدر حلقه هاي ارتباطي به هم نزديک تر باشد و ارتباط در فضاهاي دوستانه، معنوي و خوشاند برقرار شود، مؤثر تر خواهد بود.
در هر حال بايد با توجه به اصل تکريم معاشران و مخاطبان، بالاخص نوجوانان و جوانان از هر گونه وعظ و موعظه و انتقاد از ايشان در حضور ديگران اجتناب نمود. بايد توجه داشت که برگزيدن موقعيت مناسب براي آغاز ارتباط و برقراري رابطه با ديگران از عوامل بسيار مهم در تداوم يک رابطه مؤثر و مفيد و انتقال پيام است.
4. روش برقراري ارتباط و انتقال پيام
اتخاذ روش مناسب و مؤثر در برقراري ارتباط و حفظ رابطه هاي زيبا و خوشايند با ديگران از اصلي ترين عوامل برقراري و استمرار يک ارتباط پويا و سازنده است. همان گونه که پيشتر اشاره شد، هر قدر روش ارتباطي ما از گيرايي و جذابيت بيشتر برخوردار باشد، زودتر و سهل تر مي توانيم به اهداف ارتباطي خود نائل آييم. به عبارت ديگر مؤثرترين روش ارتباطي و انتقال پيام روشي است که در آن به طور غير مستقيم حوزه شناختي و احساسي مخاطب به صورت جدي متأثر شود و باور و بينش تازه اي در وي بارور گردد، که نتيجه اين امر نيز بالطّبع تبلور رفتار مطلوب خواهد بود.
توجه به نقاط قوت، نيازهاي عاطفي و انگيزه هاي رواني نوجوانان و برخوردهاي صميمانه و حکيمانه با ايشان و تأييد و تکريم ابعاد مثبت شخصيت آنان، مؤثرترين روش براي آغاز برقراري يک ارتباط سازنده و پوياست. گاه نگارش يادداشت و نامه هاي نيکو، (نامه اي که مستقيم و غير مستقيم متضمّن گلايه و انتقاد، موعظه و نصيحت و تقاضا و درخواستف خود برتر بيني و منّت نباشد و شخصيت مخاطب با زيباترين کلمات و واژه ها مورد تکريم واقع شده باشد)، اهداي هديه اي مناسب، تهيه و تقديم کتابي با مضموني جذّاب، تأييد و تکريم ويژ گي هاي مثبت و تلاش هاي ارزشمند فرد در حضور جمع هاي مطلوب و مناسب مي تواند مؤثرترين پيام رابطه محبّت آميز باشد.
5. ويژگي هاي الگوهاي بزرگسال و مروّجان ارزش هاي اخلاقي
نقش ويژگي هاي شخصيتي الگوهاي بزرگسال و پدران و مادران و زوج هاي جوان در برقراري ارتباط با کودکان و مخاطبان نوجوان و جوان از بالاترين اهميت برخوردار است. آنگاه که ويژگي هاي شخصي، خصيصه هاي اخلاقي و هنجارهاي رفتاري الگوهاي بزرگسال، همچون پدران و مادران، معلمان و مربيان، مبلّغان ديني و مروّجان ارزش هاي اخلاقي، مصلحان اجتماعي و کارگزاران دولتي براي کودکان و نوجوانان و مخاطبان جوان خوشايند و مطلوب باشد، آن ها بيشترين رغبت و تمايل دروني آماده برقراري ارتباط بوده، پايدارترين تأثير پذيري را خواهند داشت.
در واقع الگوهاي رفتاري محبوب کودکان و نوجوانان و جوانان يعني کساني که در حوزه شناختي آنان جايگاه استواري دارند، بيشترين تأثير را در تکوين بازخوردها و شکلگيري رفتارهاي ايشان به جاي مي گذارد. مطلوب ترين الگوهاي رفتاري نوجوانان و جوانان انسان هاي والايي هستند که شخصيت ايشان آميزه اي از محبّت و عطوفت و منطق و استواري و اعتماد به نفس است. به بيان ديگر با احساس و محبّت شان نيازهاي عاطفي و رواني آنان را ارضا مي کنند و با استواري و صلابت شخصيت خود موجب تقويت اعتماد به نفس ايشان مي شوند.
- الگوهاي محبوب بچه ها و بزرگترها، ضمن اين که از نظر شخصيتي منفعل نيستند و وجود فعالشان منبع مهر و محبّت و درک و احساس متعهدانه است، هرگز از تعادل عاطفي خارج نشده، با پرخاشگري حريم منطق و استواري و صلابت شخصيت و منش خويش را خدشه دار نمي کنند.
- الگوهاي رفتاري کودکان و نوجوانان و جوانان همواره در برقراري، ارتباط چهره اي متبسّم و مصمّم داشته، در فراز و نشيب زندگي، در موقعيت ها و شرايط گوناگون، در غم ها و شادي ها، در شکست ها و ناکامي ها براي برقراري ارتباط و استمرا آن، با صلابت و متانت، رفيقانه و حکيمانه عمل مي کنند.
- الگوهاي رفتاري کودکان و نوجوانان، در هيچ شرايطي ايشان را تهديد و تحقير نمي کنند و عزت نفس آنان را قرباني عصبانيت ها و پرخاشگري ها نمي نمايند. الگوهاي رفتاري هميشه به وعده هاي خود عمل مي کنند و در نيکي کردن سبقت مي گيرند.
بدين ترتيب زمانی که کودکان و نوجوانان در جريان زندگي، نشست و برخاست ها و گفت و شنود با الگوهاي بزرگسال، ويژگي هاي شخصيتي ايشان را در شرايط سهل و دشوار، مي آزمايند و اخلاص، درستي، صداقت، محبّت و گذشت، عدالت، ايثار و صلابت شخصيت آنان را باور مي کنند، از سويداي دل مريد آنها مي شوند و با همه وجود با ايشان همانندسازي کرده، سعي مي کنند به گونه اي بينديشند که آن ها دوست دارند و به صورتي رفتار کنند که خوشايند آنان است.
آري حقيقت اين است که هر که مي خواهد مصلح باشد، خود بايد صالح شود و به صلاحيت هاي اخلاقي و زينت هاي رفتاري آراسته گردد.
خدايا به ما توفيق بده به آن چه که مي گوييم ايمان داشته باشيم و به آن چه که مومن هستيم، عمل کنيم.
خداوندا ما را از آفات شرک، خود بيني، خود محوري، تفاخر و خود بزرگ بيني مصون دار.
بار الها به ما اخلاص و توفيق عمل عنايت فرما و رابطه هاي ما را با اعضاي خانواده، نزديکان و آشنايان همواره در جهت رضاي خود و آرامش و خير و صلاح و تعالي وجود ما اصلاح و هدايت فرما.
راههاي مقبوليت
بشر موجودي است كه ذاتاً اجتماعي است و انزوا و گوشه گيري و تنها زيستن را هرگز نمي پسندد و در سايه همين اجتماعات بشري است كه نيازها برطرف شده و داد و ستدها صورت گرفته و به پيشرفت بشر كمك شاياني مي كند. لذا بشر راه چاره اي براي زيستن ندارد جزاينكه در ارتباط با همنوعان خويش باشد. لذا براي عده اي ايجاد ارتباط با ديگران مشكل، ولي عده اي در ايجاد ارتباط با همنوعان خود به آساني به هدف خويش مي رسند. البته فقط وجود ارتباط كافي نيست بلكه بايد شخص از مقبوليت در نزد دوستان و والدين نيز برخوردار باشد. با همين مقبوليت است كه فرد از لحاظ روحي و رواني در شرايط مناسب قرار مي گيرد و در نتيجه باعث موفقيت او مي باشد. برخی از راههای مقبولیت در بین مردم عبارتند از:
الف) علاقهمندی صمیمانه به آنها: هر كس در زندگي اجتماعي خويش خواهان مقبوليت عمومي است و اين مقبوليت حمايت هاي اجتماعي مردم از فرد را به دنبال خواهد داشت كه نهايتاً او را فردي موفق خواهد كرد؛ ولي براي مقبوليت، و اگر مي خواهيد مردمان را با خود دوست كنيد، نخستين دستوري كه بايد پيروي كنيد اين است: «صميمانه به آنها علاقه مند شويد.»[2]
ب) خوشرويي، تبسم و مهربان بودن: در راستاي ايجاد ارتباط سالم و ايجاد دوستي، خوشرويي و تبسم بر لب داشتن يكي از راههاي مهم است كه نمي توان به سادگي از كنار آن گذشت. «تبسم كردن خرجي ندارد، ولي سود بسيار مي دهد. لحظه اي بيش پايدار نيست، ولي ياد آن در سراسر عمر باقي مي ماند.»
بنابراين اگر مي خواهيد كه محبوب باشيد قائده زير را به كار ببريد:
«بر لب تبسم داشته باشيد.»[3]
ج) طرف مقابل را با اسم صحيح و كامل خود مورد خطاب قرار دهيد. از دادن لقب هاي زشت جداً بپرهيزيد و اسم او را ناصحيح تلفظ نكنيد به طوري كه موجب آزار و رنجش خاطر او شود. «به ياد بياوريد كه نام هر كس براي او مطبوع ترين و مهمترين كلمات قاموس بشري است.»[4]
د) توجه به نقطه نظر طرف مقابل: يكي از نكات مهم در ارتباطات ميان فردي توجه به نقطه نظرات طرف مقابل است و آن عبارت است از در نظر گرفتن نقطه نظر، عقايد، افكار و احساسات طرف مقابل. وقتي ديدگاه طرف مقابل را در نظر مي گيريم مي توانيم طرز فكر و احساس طرف مقابل را هم درك كنيم. براي اين كه بتوانيم گفتگوي خالصانه اي با ديگري داشته باشيم بايد نگرش او را در مورد خودش، وضعيت و افكار و احساسش درك كنيم. شايد ما در مورد برخي مسايل نقطه نظري بسيار متفاوت داشته باشيم و بخواهيم تصورات خود را بيان كنيم. اما بايد نقطه نظر طرف مقابل را هم در نظر بگيريم و به آن احترام بگذاريم.
براي در نظر گرفتن نقطه نظر ديگران بايد سه نكته را رعايت كنيد. ابتدا قبول كنيد كه گرايش داريد مسايل را از ديد خودتان نگاه كنيد و در برابر اين گرايش مقاومت ورزيد. دوم اين كه به نحوه بيان افكار و احساسات ديگران به دقت گوش بدهيد و سعي كنيد بفهميد مسايل مطرح شده از نظر آنها چه معنايي و در مورد آن مسايل چه احساسي دارند. بالاخره سوم اينكه از ديگران بخواهيد، برداشت و نقطه نظر خود را براي شما شرح دهند. پرس و جو و بررسي جزئيات، به طرف مقابل نشان مي دهد كه به رابطه با او علاقمنديد و مي خواهيد او را درك كنيد.[5]
و) با مخاطب از آنچه دوست دارد، صحبت كنيد. اين شيوه نيز در ارتباط كلامي بسيار مؤثر است و همدل و همرنگ شدن با ديگري از راههاي خوب در جهت برقراري ارتباط است، اگر با كسي از چيزي يا مطلبي كه تنفر دارد حرف بزنيد، هرگز حاضر به شنيدن سخنان شما نخواهد بود.
«براي راه يافتن در دل هر كسي بايد از چيزي صحبت كرد كه نزد او عزيزتر است.»[6] پس اگر مي خواهيد محبت مردمان را جلب كنيد: «از چيزي كه به آن علاقه دارند سخن برانيد و آنچه را در قلب آنان جايگزين است نام ببريد.»[7]
هـ) چشم پوشي از عيوب ديگران (عدم عيبجويي): يكي از شيوه هايي كه فرد را در برقراري ارتباط و ايجاد صميميت با ديگر افراد موفق مي نمايد، چشم پوشي از عيب ها و نقص هاي ديگران است، هرگز دنبال عيب و ضعف ديگران نباشيد و اگر عيبي در كسي ديديد با راه حل مناسب در صدد رفع آن عيب برآييد. اگر عيب جوي ديگران باشيد شما در ايجاد ارتباط با ديگران با مشكل روبرو خواهيد شد.
د) به جاي عيب جويي و انتقاد، نيكي فرد را اظهار كنيد: چنانكه ذكر شد عيب جويي موجب جدايي دوستان و منزوي شدن فرد مي شود و به پيكره ارتباط سالم با ديگران ضربه مي زند. بنابراين لازم است به جاي عيب جويي، كمالات و نقاط مثبت فرد را بزرگ جلوه بدهيم و فرد را در مسير همين نقطه مثبت تشويق كنيم، در نتيجه باعث جذب فرد به سمت شما خواهد شد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ تكنيك هاي ارتباط با فرد و خانواده، اقليمي، مصطفي، چاپ دوم، تابستان 1379، نشر انتشارات سازمان بهزيستي كشور در دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي.
2ـ معجزه ارتباط وان، ال، پي، جري ريچاردسون، ترجمه، مهدي قراچه داغي، چاپ هفتم 1381، نشر پيكان.
3ـ الگوهاي ارتباطي، كودك، بزرگسالان، همسالان، مايا ايوانوناليزنيما، ترجمه محمدجعفر مدبرنيا، چاپ اول، زمستان 75، نشر دنياي نو.
4ـ روانشناسي و ارتباط، هيئت مؤلفان، ترجمه محمدرضا طالبي نژاد، چاپ اول، 1368، مركز نشر دانشگاهي.
[1] . خلاصه اي از گزارش آماري سازمان بهداشت جهاني 1999.
[2] . ويل كارنگي، آيين دوست يابي، ترجمه رشيد ياسمي، نشر اساطير، چاپ دوم، 1371ش، ص92.
[3] . همان، ص99.
[4] . همان، ص109-108.
[5] . جولياتي وود، ارتباطات ميان فردي، ترجمه مهرداد فيروزبخت، نشر مهتاب، چاپ اول، 1379ش، ص87-88.
[6] . آيين دوست يابي، همان، چاپ دوم، ص123.
[7] . همان، ص127.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 12 امرداد 01
- بازدید
- ۹۷
عوامل مؤثر در برقراري ارتباط و استمرار رابطه ها و راههاي مقبوليت در بین مردم، به ویژه خانواده و نزدیکان چیست؟
- نشان کردن
پرسش
عوامل مؤثر در برقراري ارتباط و استمرار رابطه ها و راههاي مقبوليت در بین مردم، به ویژه خانواده و نزدیکان چیست؟
پاسخ
به طور کلي براي اين که بتوانيم بستر مناسبي براي برقراري ارتباط و حفظ و استمرار يک رابطه پايدار و مؤثر با ديگران، بالاخص با اعضاي خانواده و نزديکان و آشنايان و همکاران و معاشران پديد آوريم، ناگزير مي بايست به عوامل مؤثر در برقراري، حفظ و تقويت روابط انساني و ارتباطات اجتماعي توجّه خاص مبذول داشته باشيم. با عنايت به اين که در هر ارتباط و رابطه اي با ديگران آگاهانه و ناخودآگاه به طور مستقيم و غير مستقيم، خواسته و ناخواسته پيامي را با کلام و يا رفتار انتقال داده شده و گوشه هايي از باورها و ارزش هاي حاکم به انديشه ها در تعامل قرار مي گيرند، مي بايست در برقراري رابطه با ديگران ضمن آشنايي با ويژگي ها و نيازهاي حاکم بر نفسانيان انسان ها خود را به مؤثرترين شيوه ها و روش هاي روان شناختي ارتباط مسلّح نمایيم؛ چرا که هر نوع تقويت، تغيير، کنترل و هدايت رفتار مؤثر در کوچکترها و بزرگترها مستلزم برقراري ارتباط با ايشان و متأثر کردن حوزه شناختي و عواطف و احساسات آنان است. بديهي است در اين رهگذر تأثيرپذيري کودکان و نوجوانان در نتيجه برقراري ارتباط متقابل و خوشايند، فراگير و دوست داشتي با الگوهاي محبوب و مطلوب فوق العاده قابل ملاحظه است.
در هر حال برخي از عوامل مؤثر در برقراري ارتباط و حفظ و استمرار يک رابطه مطلوب و خوشايند با ديگران بخصوص اعضاي خانواده از اين قرارند.
1. ويژگي هاي شخصيتي و نيازهاي رواني و اجتماعي مردم
توجّه به ويژگي ها و نيازهاي عاطفي و رواني همه معاشران و مخاطبان به ويژه اعضاي خانواده، نزديکان و خويشاندان، بزرگترها و کوچکترها، کودکان و نوجوانان، از مهم ترين مباني روان شناختي اجتماعي و اوّلين گام در روان شناسي ارتباط است. در برقراري و حفظ يک ارتباط قوي، پايدار و سازنده و پويا با شناخت ويژگي هاي زيستي، ذهني، عاطفي و اجتماعي تمايلات، علائق و انگيزه ها، باز خوردها و نگرش ها، نيازهاي رواني معاشران و مخاطبان از نزديکان و وابستگان، کودکان و نوجوانان و نظام ارزشي حاکم به انديشه و افکار ايشان، اساسي ترين عامل در جهت رسيدن به اهداف برقراري ارتباط است.
در همين ارتباط مي بايست توجه داشت که از جمله ويژگي هاي حاکم به نفسانيات انسان ها اين است که همه انسان ها، بچه ها، نوجوان ها، دخترها و پسر ها، زن ها و مردها، جوان ها و ميان سالها، پير زن ها و پير مردها، همسايه ها و غريبه ها، فاميل ها و همشهري ها، نيازمند «توجه و تکريم و محبّت» اند. آري قانون حاکم بر نفسانيان آدمي از این قرار است که:
همه انسان ها فطرتاً محبّت پذيرند و قهر ستيزند.
همه انسان ها تشوق پذيرند و تنبيه گريزند.
همه انسان ها تأييد طلب و انتقاد گريزند.
همه انسان ها تکريم پذير و تحقير گريزند.
همه انسان ها دوستدار محبّت و تعلق خاطرند.
همه انسان ها دوستدار وحدت شخصيت و رهايي از تعارض ها و تضاد ها هستند.
همه انسان ها آرامش خواه و امنيت طلبند.
همه انسان ها دوست دارند در محيطي سرشار از صميميت و صفا زندگي کنند.
همه انسان ها دوستدار موفقيت و گريزان از شکست و ناکامي هستند.
همه انسان ها دوست دارند اعتماد به نفس قوي داشته باشند.
همه انسان ها، به خصوص بچه ها دوست دارند با رفتار و گفتار و انديشه خود ابراز وجود کنند.
همه انسان ها، به خصوص کودکان و نوجوان دوست دارند به انديشه و استقلال فکري آنان ارزش نهاده شود.
همه انسان ها دوست دارند به هويت فردي و ويژگي هاي شخصيتي آن ها توجه شود.
همه انسان ها فطرتاً دوستدار مهرباني و صميميت هستند.
همه انسان ها، به خصوص کوچک تر ها دوست دارند با الگوهاي محبوب رفتاري همانند سازي کنند.
همه انسان ها، بويژه نوجوانان و جوانان دوست دارند سرمشق و الگوي مهرباني براي چگونه زيستن داشته باشند.
همه انسانها، به خصوص کوکان و نوجوانان دوست دارند که همواره مورد حمايت و پشتيباني الگوهاي بزرگسال و محبوب خود باشند.
همه بچه ها دوست دارند که پدران و مادران آن ها مهربان ترين پدرها و مادرها باشند.
همه پدرها و مادرها دوست د ارند فرزندانشان سالم و صالح و مهربان و صميمي باشند.
همه دوست دارند با آن ها صميمانه و متواضعانه و شفيقانه و حکيمانه صحبت نمايند.
و همه از رفتار مغرضانه و متکبرّانه، غريبانه و حاکمانه و تنبيه گرانه و تهديد گرانه ناخرسند و گريزانند.
همه دوست مي دارند نقطه آغازين ارتباط با ايشان به دور از زبان انتقاد و با اذعان به ويژگي هاي مثبت و توانمندي هاي ارزشمند آنها باشد.
به عبارت ديگر در برقراري ارتباط با ديگران شايسته و بايسته آن است که با انگيزه و اراده و نيت و هدفي متعالي، بياني گيرا، ليّن و پرجاذبه و با بهره گيري از واژه هاي مثبت و خوشايند و تأييدگر نقاط قوّت شخصيت طرف مقابل به ميدان ارتباطات مؤثر انساني وارد شويم. هرگز در مقام ارشاد و هدايت و تربيت و اصلاح رفتار معشاران به ويژه کودکان و نوجوانان، در ارتباط اوّليه با قيافه اي عبوس و گرفته و حالتي عصباني و پرخاشگر با ايشان مواجه نشويم و شخصيت آنان را تحقير ننمائيم. بنابر اين تلاش کنيم که در آغاز ارتباط کلامي و هنگام مخاطب قرار دادن نزديکان و دوستان بالاخص کودکان و نوجوانان به صورت حاکمانه به وعظ و نصيحت ننشينيم و به طور مستقيم نقاط ضعف و يا ناتواني هاي احتمالي آنان را مورد توجّه قرار نداده و متذکّر نشويم.
بدون ترديد در بين معاشران ما کودکان و نوجوانان بيشتر از ديگران به رابطه صميمانه و رفيقانه با الگوهاي محبوب بزرگسال نياز دارند. آنان با همه وجود خريدار چهره متبسّم و مصمّم ما و گل واژه هاي محبّت هستند. بنابر اين به رغم همه مشکلات و نارسايي هاي احتمالي، همواره بايد خودمان را به واژه ها و عبارت مهر آميز و تأييدگر شخصيت و نقاط قوّت رفتاري ايشان مجهّز کنيم. چرا که تجربه نشان داده است بسيار يا رفتار هاي نامطلوب و سازش نا يافته و يا کجروي هاي اجتماعي برخي از کودکان و نوجوانان و جوانان عمدتاً ناش از آن است که معاشران بزرگسال ايشان به نيازهاي رواني و عاطفي آن ها توجه چنداني مبذل نداشته و وجودشان را از بذرهاي مهر و محبّت، تأييد و تشويق و تکريم شخصيت خالي گذاشته اند، و همين خلأ عاطفي و پريشاني خاطر زمينه بروز اختلالات رفتاري است.
بديهي است بعضاً به هنگام برقراري ارتباط با کودکان و نوجوانان و يا جواناني که به دليل برخي از رفتار هاي نامطلوب ايشان نسبت به آن ها نگرش يا باز خورد چندان مثبتي نداريم يک پارچگي شخصيت و همه نيازهاي عاطفي و رواني آن ها را ناديده مي پنداريم و در نهايت کم توجّهي زباني جز زبان تهديد و انتقاد به کارمان نمي آيد. در حالي که همانگونه که پيشتر اشاره گرديد همه انسان ها، سالم و خطاکار، آرام و پرخاشگر، با ادب و بي ادب به زبان تأييد و محبّت و تکريم ديگران نياز دارند. زبان تأييد و تشويق و تکريم و رفتار محبّت آميز مي تواند موثرترين داوري درمان براي بسياري از رفتارهاي نابهنجار و کژروي هاي فردي و انحرافات اجتماعي باشد. لذا هميشه بايد به نيازهاي عاطفي و رواني معاشران و مخاطب ان خود از کودکان و بزرگسالان و نيز ايشان به تأييد و تکريم توجّه داشته باشيم.
2. موضوع و يا محتواي پيام مورد نظر در فرايند ارتباط
فرايند ارتباط انسان با ديگران و رابطه اولياء با فرزندان و مربيان و متربيان به طور مستقيم و غير مستقيم به صورت کلامي و غير کلامي، آگاهانه و نا خود آگاه متضمّن انتقال يک پيام است. اين پيام مي تواند در زمينه هاي گوناگون از جمله در قلمرو رشد عواطف و احساسات، در حوزه شناختي و ذهني، در عرصه تفهيم ارزش ها و معيارهاي اخلاقي و اجتماعي و يا متبلور کردن رفتارهاي مذهبي و مهارت هاي اجتماعي مطرح باشد.
در هر حال مي بايست توجّه داشت که محتواي پيام بايسته است متناسب با سن، هوش، رشد عقلاني، رغبت ها و تمايلات، علائقه ها و انگيزه ها و نيازهاي ذهني و رواني مخاطبان و معاشران به ويژه خردسالان و نوجوانان و جوانان باشد و مورد توجّه ايشان قرار گيرد.
پدرها و مادرهاي فهيم و بصير و الگوهاي محبوبي چون مربيان متعهد و آشنا به مباني روان شناسي رفتار و علاقه مند به پرورش استعدادها و توان مندي هاي بالقوه نوجوانان و جوانان مي توانند همه پيام هاي اخلاقي و رفتاري، تربيتي و اجتماعي و شغلي و حرفه اي خود را بهگونه اي تنظيم نمايند که براي ايشان جالب و کاذب باشد.
به عنوان نمونه اگر قرار است در يک ارتباط سازنده نوجوانان را از تماشاي زياد تلويزيون باز داشته، يا گرايش آنان را به سيگار که سرنخ غالب کژروي هاي فردي و مفاسد اجتماعي است پيش گيري کنيم، لازم نيست درباره آثار زيان بار تماشاي بيش از اندازه تلويزيون و يا مضرّات دخانيات نکات زيادي را گوش زد نمائيم، بلکه ما مي توانيم با عنايت به تکريم شخصيت آن ها به گونه اي پيام مورد نظر خود را به مخاطبان نوجوان و معاشران جوان انتقال دهيم که براي ايشان مهم و مورد توجّه باشد. مثلاًَ در مورد تماشاي تلويزيون طرح مسائل و سؤالات زير مي تواند براي نوجوانان و جوانان اهل فکر و منطق جالب باشد:
چه کساني بيشتر تلويزيون تماشا مي کنند و چرا؟ آيا دانش آموزان و دانشجويان تيزهوش خلاق بيشتر تلويزيون تماشا مي کنند يا دانش آموزان و دانشجويان عادي؟! راستي چرا؟
منظور از «صرع تصويري» چيست؟ و منشأ اصلي آن کدام است؟
و يا در مورد کشيدن سيگار نيز بحث و گفت و گو درباره مطالبي مانند موضوعات زير مي تواند براي نوجوانان هدف مند و جوانان فکور و معاشران و مخاطبان اهل منطق جاذب باشد؛
چرا همه ساله تعداد قابل توجهي از انسان ها در اثر استعمال دخانيات فوت مي کنند؟
چرا در سال گذشته مطابق آمار سازمان بهداشت جهاني[1] بيش از سي هزار نفر در کشور هاي اروپايي در اثر استعمال سيگار و دود ناشي از آن از نعمت بينايي محروم شدند؟
آيا مي دانيد افراد سيگاري و اعضاي خانواده ايشان به طور قابل ملاحظه اي بيش از ديگران به عينک نياز دارند؟؟
راستي کدام قشر از جامعه بيشتر سيگار مي کشند؟
کارگران، کشاورزان، کارمندان، هنرمندان، ورزشکاران، معلّمان، مهندسان، پزشکان، روحانيان، استادان دانشگاه، دانشمندان خلاق و نوآور؟! و يا با سوادها، کم سوادها، ديپلمه هاي، ليسانسه ها، دارندگان مدرک دکترا؟! و يا بزهکاران، آسيب پذيرفتگان اجتماعي، افراد آزاد اجتماع؟! در شهرها، روستاها، در آفريقا، کشورهاي غرب، آسيا، اروپا، امريکا؟! و چرا؟!
و يا در ارتباط با رابطه همسران و اولياء و فرزندان ذکر مسائل زير مي تواند مفيد واقع گردد:
همسر مطلوب کيست؟ چگونه مي توانيم همواره ويژ گي هاي همسران مطلوب را در احياء و حفظ نمائيم؟
مهمترين خصوصيات اخلاقي و رفتاري همسر مطلوب (شوهر ـ زن) کدام است؟ راستي ريشه اصلي دعواهاي خانوادگي در چيست؟ مهم ترين عوامل خوشبختي و سعادت مندي زوج هاي جوان و همسران مجرّب کدام است؟
منظور از جاذبه هاي همسري چيست؟
منظور از دافعه هاي رواني و کلامي کدام است؟
نيکوترين رابطه بين همسران برتر در چه شرايطي حاصل مي گردد؟
يک پدر مطلوب چه خصوصياتي بايد داشته باشد؟
چگونه مي توان مادري مطلوب و محبوب بود؟ يک فرزند مطلوب و محبوب از چه ويژگي هاي اخلاقي و رفتاري بهره مند است؟ زيباترين رابطه بين پدر، مادر و فرزند چگونه قابل توصيف است؟
به طور کلي طرح اين قبيل موضوعات که شامل سوالات قابل بحث مي باشد، از نظر جلب توجّه و چالش هاي ذهني نوجوانان و جوانان، اولياء و فرزندان مي تواند بسيار مؤثر باشد.
3. شرايط و موقعيت برقراري ارتباط
انتخاب شرايط و موقعيت مناسب براي برقراري ارتباط آرام، سالم و سازنده بسيار مهم است. برقراري يک ارتباط مؤثّر و پويا با نوجوانان و جوانان مستلزم آن است که بهترين و مناسبت ترين زمان براي برقراري يک ارتباط متقابل و خوشايند با نوجوانان در جهت دست يابي به اهداف اخلاقي و تربيتي، اصلاح رفتار و ايجاد انگيزه تلاش و تفکّر متعالي و خلاق، اوقات فراغت است. اوقاتي که در آن نوجوانان تکليف موظفي را به عهده ندارد و به دور از فشارهاي ذهني و خستگي جسمي، با ميل و رغبت، آگاهانه و آزادانه آمادگي رواني لازم را براي برقراري يک ارتباط سالم و گفت و شنودي صميمانه دارد. بنابر اين انتخاب زمان، مکان و موقعيت مناسب در برقراري ارتباط و انتقال پيام مورد نظر بسيار حائز اهميت است. به عبارت ديگر مخاطب و يا طرف ارتباط ما همواره بايد با آرامش خاطر با ما در تعامل باشد. در شرايطي که هيجان، اضطراب، نگراني و ترس و يا احساس نا امني بر وجود مخاطب يا نوجوان ما حاکم است و يا در موقعيتي که گرسنگي و تشنگي، بي خوابي و خستگي جسماني و بي حوصلگي و پريشاني فکري بر او غالب است، ما نمي توانيم از يک ارتباط مؤثر و سودمند با وي برخوردار باشيم.
تعطيلات آخر هفته، ايام نوروز، تعطيلات تابستاني، مسافرت ها، گردش هاي درون شهري، ديد و بازديدهاي دوستانه، اعياد و مراسم ويژه، روزهاي دهه اول محرم، ماه مبارک رمضان و موسم حج از مناسبت ترين موقعيت ها براي برقراري ارتباط و انتقال پيام است. بدون شک در ارتباط متقابل هر قدر حلقه هاي ارتباطي به هم نزديک تر باشد و ارتباط در فضاهاي دوستانه، معنوي و خوشاند برقرار شود، مؤثر تر خواهد بود.
در هر حال بايد با توجه به اصل تکريم معاشران و مخاطبان، بالاخص نوجوانان و جوانان از هر گونه وعظ و موعظه و انتقاد از ايشان در حضور ديگران اجتناب نمود. بايد توجه داشت که برگزيدن موقعيت مناسب براي آغاز ارتباط و برقراري رابطه با ديگران از عوامل بسيار مهم در تداوم يک رابطه مؤثر و مفيد و انتقال پيام است.
4. روش برقراري ارتباط و انتقال پيام
اتخاذ روش مناسب و مؤثر در برقراري ارتباط و حفظ رابطه هاي زيبا و خوشايند با ديگران از اصلي ترين عوامل برقراري و استمرار يک ارتباط پويا و سازنده است. همان گونه که پيشتر اشاره شد، هر قدر روش ارتباطي ما از گيرايي و جذابيت بيشتر برخوردار باشد، زودتر و سهل تر مي توانيم به اهداف ارتباطي خود نائل آييم. به عبارت ديگر مؤثرترين روش ارتباطي و انتقال پيام روشي است که در آن به طور غير مستقيم حوزه شناختي و احساسي مخاطب به صورت جدي متأثر شود و باور و بينش تازه اي در وي بارور گردد، که نتيجه اين امر نيز بالطّبع تبلور رفتار مطلوب خواهد بود.
توجه به نقاط قوت، نيازهاي عاطفي و انگيزه هاي رواني نوجوانان و برخوردهاي صميمانه و حکيمانه با ايشان و تأييد و تکريم ابعاد مثبت شخصيت آنان، مؤثرترين روش براي آغاز برقراري يک ارتباط سازنده و پوياست. گاه نگارش يادداشت و نامه هاي نيکو، (نامه اي که مستقيم و غير مستقيم متضمّن گلايه و انتقاد، موعظه و نصيحت و تقاضا و درخواستف خود برتر بيني و منّت نباشد و شخصيت مخاطب با زيباترين کلمات و واژه ها مورد تکريم واقع شده باشد)، اهداي هديه اي مناسب، تهيه و تقديم کتابي با مضموني جذّاب، تأييد و تکريم ويژ گي هاي مثبت و تلاش هاي ارزشمند فرد در حضور جمع هاي مطلوب و مناسب مي تواند مؤثرترين پيام رابطه محبّت آميز باشد.
5. ويژگي هاي الگوهاي بزرگسال و مروّجان ارزش هاي اخلاقي
نقش ويژگي هاي شخصيتي الگوهاي بزرگسال و پدران و مادران و زوج هاي جوان در برقراري ارتباط با کودکان و مخاطبان نوجوان و جوان از بالاترين اهميت برخوردار است. آنگاه که ويژگي هاي شخصي، خصيصه هاي اخلاقي و هنجارهاي رفتاري الگوهاي بزرگسال، همچون پدران و مادران، معلمان و مربيان، مبلّغان ديني و مروّجان ارزش هاي اخلاقي، مصلحان اجتماعي و کارگزاران دولتي براي کودکان و نوجوانان و مخاطبان جوان خوشايند و مطلوب باشد، آن ها بيشترين رغبت و تمايل دروني آماده برقراري ارتباط بوده، پايدارترين تأثير پذيري را خواهند داشت.
در واقع الگوهاي رفتاري محبوب کودکان و نوجوانان و جوانان يعني کساني که در حوزه شناختي آنان جايگاه استواري دارند، بيشترين تأثير را در تکوين بازخوردها و شکلگيري رفتارهاي ايشان به جاي مي گذارد. مطلوب ترين الگوهاي رفتاري نوجوانان و جوانان انسان هاي والايي هستند که شخصيت ايشان آميزه اي از محبّت و عطوفت و منطق و استواري و اعتماد به نفس است. به بيان ديگر با احساس و محبّت شان نيازهاي عاطفي و رواني آنان را ارضا مي کنند و با استواري و صلابت شخصيت خود موجب تقويت اعتماد به نفس ايشان مي شوند.
- الگوهاي محبوب بچه ها و بزرگترها، ضمن اين که از نظر شخصيتي منفعل نيستند و وجود فعالشان منبع مهر و محبّت و درک و احساس متعهدانه است، هرگز از تعادل عاطفي خارج نشده، با پرخاشگري حريم منطق و استواري و صلابت شخصيت و منش خويش را خدشه دار نمي کنند.
- الگوهاي رفتاري کودکان و نوجوانان و جوانان همواره در برقراري، ارتباط چهره اي متبسّم و مصمّم داشته، در فراز و نشيب زندگي، در موقعيت ها و شرايط گوناگون، در غم ها و شادي ها، در شکست ها و ناکامي ها براي برقراري ارتباط و استمرا آن، با صلابت و متانت، رفيقانه و حکيمانه عمل مي کنند.
- الگوهاي رفتاري کودکان و نوجوانان، در هيچ شرايطي ايشان را تهديد و تحقير نمي کنند و عزت نفس آنان را قرباني عصبانيت ها و پرخاشگري ها نمي نمايند. الگوهاي رفتاري هميشه به وعده هاي خود عمل مي کنند و در نيکي کردن سبقت مي گيرند.
بدين ترتيب زمانی که کودکان و نوجوانان در جريان زندگي، نشست و برخاست ها و گفت و شنود با الگوهاي بزرگسال، ويژگي هاي شخصيتي ايشان را در شرايط سهل و دشوار، مي آزمايند و اخلاص، درستي، صداقت، محبّت و گذشت، عدالت، ايثار و صلابت شخصيت آنان را باور مي کنند، از سويداي دل مريد آنها مي شوند و با همه وجود با ايشان همانندسازي کرده، سعي مي کنند به گونه اي بينديشند که آن ها دوست دارند و به صورتي رفتار کنند که خوشايند آنان است.
آري حقيقت اين است که هر که مي خواهد مصلح باشد، خود بايد صالح شود و به صلاحيت هاي اخلاقي و زينت هاي رفتاري آراسته گردد.
خدايا به ما توفيق بده به آن چه که مي گوييم ايمان داشته باشيم و به آن چه که مومن هستيم، عمل کنيم.
خداوندا ما را از آفات شرک، خود بيني، خود محوري، تفاخر و خود بزرگ بيني مصون دار.
بار الها به ما اخلاص و توفيق عمل عنايت فرما و رابطه هاي ما را با اعضاي خانواده، نزديکان و آشنايان همواره در جهت رضاي خود و آرامش و خير و صلاح و تعالي وجود ما اصلاح و هدايت فرما.
راههاي مقبوليت
بشر موجودي است كه ذاتاً اجتماعي است و انزوا و گوشه گيري و تنها زيستن را هرگز نمي پسندد و در سايه همين اجتماعات بشري است كه نيازها برطرف شده و داد و ستدها صورت گرفته و به پيشرفت بشر كمك شاياني مي كند. لذا بشر راه چاره اي براي زيستن ندارد جزاينكه در ارتباط با همنوعان خويش باشد. لذا براي عده اي ايجاد ارتباط با ديگران مشكل، ولي عده اي در ايجاد ارتباط با همنوعان خود به آساني به هدف خويش مي رسند. البته فقط وجود ارتباط كافي نيست بلكه بايد شخص از مقبوليت در نزد دوستان و والدين نيز برخوردار باشد. با همين مقبوليت است كه فرد از لحاظ روحي و رواني در شرايط مناسب قرار مي گيرد و در نتيجه باعث موفقيت او مي باشد. برخی از راههای مقبولیت در بین مردم عبارتند از:
الف) علاقهمندی صمیمانه به آنها: هر كس در زندگي اجتماعي خويش خواهان مقبوليت عمومي است و اين مقبوليت حمايت هاي اجتماعي مردم از فرد را به دنبال خواهد داشت كه نهايتاً او را فردي موفق خواهد كرد؛ ولي براي مقبوليت، و اگر مي خواهيد مردمان را با خود دوست كنيد، نخستين دستوري كه بايد پيروي كنيد اين است: «صميمانه به آنها علاقه مند شويد.»[2]
ب) خوشرويي، تبسم و مهربان بودن: در راستاي ايجاد ارتباط سالم و ايجاد دوستي، خوشرويي و تبسم بر لب داشتن يكي از راههاي مهم است كه نمي توان به سادگي از كنار آن گذشت. «تبسم كردن خرجي ندارد، ولي سود بسيار مي دهد. لحظه اي بيش پايدار نيست، ولي ياد آن در سراسر عمر باقي مي ماند.»
بنابراين اگر مي خواهيد كه محبوب باشيد قائده زير را به كار ببريد:
«بر لب تبسم داشته باشيد.»[3]
ج) طرف مقابل را با اسم صحيح و كامل خود مورد خطاب قرار دهيد. از دادن لقب هاي زشت جداً بپرهيزيد و اسم او را ناصحيح تلفظ نكنيد به طوري كه موجب آزار و رنجش خاطر او شود. «به ياد بياوريد كه نام هر كس براي او مطبوع ترين و مهمترين كلمات قاموس بشري است.»[4]
د) توجه به نقطه نظر طرف مقابل: يكي از نكات مهم در ارتباطات ميان فردي توجه به نقطه نظرات طرف مقابل است و آن عبارت است از در نظر گرفتن نقطه نظر، عقايد، افكار و احساسات طرف مقابل. وقتي ديدگاه طرف مقابل را در نظر مي گيريم مي توانيم طرز فكر و احساس طرف مقابل را هم درك كنيم. براي اين كه بتوانيم گفتگوي خالصانه اي با ديگري داشته باشيم بايد نگرش او را در مورد خودش، وضعيت و افكار و احساسش درك كنيم. شايد ما در مورد برخي مسايل نقطه نظري بسيار متفاوت داشته باشيم و بخواهيم تصورات خود را بيان كنيم. اما بايد نقطه نظر طرف مقابل را هم در نظر بگيريم و به آن احترام بگذاريم.
براي در نظر گرفتن نقطه نظر ديگران بايد سه نكته را رعايت كنيد. ابتدا قبول كنيد كه گرايش داريد مسايل را از ديد خودتان نگاه كنيد و در برابر اين گرايش مقاومت ورزيد. دوم اين كه به نحوه بيان افكار و احساسات ديگران به دقت گوش بدهيد و سعي كنيد بفهميد مسايل مطرح شده از نظر آنها چه معنايي و در مورد آن مسايل چه احساسي دارند. بالاخره سوم اينكه از ديگران بخواهيد، برداشت و نقطه نظر خود را براي شما شرح دهند. پرس و جو و بررسي جزئيات، به طرف مقابل نشان مي دهد كه به رابطه با او علاقمنديد و مي خواهيد او را درك كنيد.[5]
و) با مخاطب از آنچه دوست دارد، صحبت كنيد. اين شيوه نيز در ارتباط كلامي بسيار مؤثر است و همدل و همرنگ شدن با ديگري از راههاي خوب در جهت برقراري ارتباط است، اگر با كسي از چيزي يا مطلبي كه تنفر دارد حرف بزنيد، هرگز حاضر به شنيدن سخنان شما نخواهد بود.
«براي راه يافتن در دل هر كسي بايد از چيزي صحبت كرد كه نزد او عزيزتر است.»[6] پس اگر مي خواهيد محبت مردمان را جلب كنيد: «از چيزي كه به آن علاقه دارند سخن برانيد و آنچه را در قلب آنان جايگزين است نام ببريد.»[7]
هـ) چشم پوشي از عيوب ديگران (عدم عيبجويي): يكي از شيوه هايي كه فرد را در برقراري ارتباط و ايجاد صميميت با ديگر افراد موفق مي نمايد، چشم پوشي از عيب ها و نقص هاي ديگران است، هرگز دنبال عيب و ضعف ديگران نباشيد و اگر عيبي در كسي ديديد با راه حل مناسب در صدد رفع آن عيب برآييد. اگر عيب جوي ديگران باشيد شما در ايجاد ارتباط با ديگران با مشكل روبرو خواهيد شد.
د) به جاي عيب جويي و انتقاد، نيكي فرد را اظهار كنيد: چنانكه ذكر شد عيب جويي موجب جدايي دوستان و منزوي شدن فرد مي شود و به پيكره ارتباط سالم با ديگران ضربه مي زند. بنابراين لازم است به جاي عيب جويي، كمالات و نقاط مثبت فرد را بزرگ جلوه بدهيم و فرد را در مسير همين نقطه مثبت تشويق كنيم، در نتيجه باعث جذب فرد به سمت شما خواهد شد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ تكنيك هاي ارتباط با فرد و خانواده، اقليمي، مصطفي، چاپ دوم، تابستان 1379، نشر انتشارات سازمان بهزيستي كشور در دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي.
2ـ معجزه ارتباط وان، ال، پي، جري ريچاردسون، ترجمه، مهدي قراچه داغي، چاپ هفتم 1381، نشر پيكان.
3ـ الگوهاي ارتباطي، كودك، بزرگسالان، همسالان، مايا ايوانوناليزنيما، ترجمه محمدجعفر مدبرنيا، چاپ اول، زمستان 75، نشر دنياي نو.
4ـ روانشناسي و ارتباط، هيئت مؤلفان، ترجمه محمدرضا طالبي نژاد، چاپ اول، 1368، مركز نشر دانشگاهي.
[1] . خلاصه اي از گزارش آماري سازمان بهداشت جهاني 1999.
[2] . ويل كارنگي، آيين دوست يابي، ترجمه رشيد ياسمي، نشر اساطير، چاپ دوم، 1371ش، ص92.
[3] . همان، ص99.
[4] . همان، ص109-108.
[5] . جولياتي وود، ارتباطات ميان فردي، ترجمه مهرداد فيروزبخت، نشر مهتاب، چاپ اول، 1379ش، ص87-88.
[6] . آيين دوست يابي، همان، چاپ دوم، ص123.
[7] . همان، ص127.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 12 امرداد 01
- بازدید
- ۹۷
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.