آيا اسلام و دين ما تك فرزندي را قبول دارد يا خير؟ تك فرزندي چه معايبی و چه محاسنی دارد؟ لطفاً با توضيح كامل و معرفي كتاب.

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

آيا اسلام و دين ما تك فرزندي را قبول دارد يا خير؟ تك فرزندي چه معايبی و چه محاسنی دارد؟ لطفاً با توضيح كامل و معرفي كتاب.

پاسخ کارشناسی

پاسخ

مقدمه

يكي از مهم‌ترين مشكلاتي كه جامعة ايران با آن دست به گريبان بوده، رشد بي رويه و نامتناسب جمعيت است. افزايش زاد و ولد از يك سو و محدوديت امكانات مالي و رفاهي از سوي ديگر اشكالات بسيار زيادي را در قلمرو اقتصادي، فرهنگي و اجتماعي براي جامعة ايران به وجود آورده است. از اين رو بحث كنترل جمعيت در ايران به يكي از مباحث روز تبديل شده  باعث تصميم‌گيري دولتمردان در اين مورد شده است.

از طرف ديگر اكثريت مردم ايران خواهان آن هستند كه امور اجتماعي خود را به گونه‌اي تنظيم كنند كه با قوانين و موازين اسلامي هماهنگ باشد. به همين خاطر مباحث مربوط به كنترل جمعيت يكي از مهم‌ترين بحث‌هاي فقهي محسوب مي‌شود.

قبل از پاسخ به سؤال شما، موضوع كنترل جمعيت را از ديدگاه اسلام بررسي مي‌كنيم.

كثرت اولاد از ديدگاه روايات

از پيغمبر اكرم  و ائمه ـ عليهم السّلام ـ مكرر روايت شده كه پيروان خود را به ازدياد نسل و افزايش جمعيت تشويق فرموده اند. در زير به برخي از آن روايات اشاره مي‌كنيم و به بررسي اجمالي آن مي‌پردازيم.

الف) قال رسول الله ـ صلّي الله عليه و آله ـ تزوجوا بكراً ولوداً و لا تزوجوا حسناء جميله عاقراً فاني اباهي بكم الامم يوم القيامه[1]

با زن باكرة بچه زا ازدواج كن و با زن زيبايي كه نازا است ازدواج نكن، زيرا من به واسطة شما بر امت‌هاي پيشين مباهات مي‌كنم.

ب) قال رسول الله ـ صلّي الله عليه و آله ـ النكاح سنتي، فمن لم يعمل سنتي فليس مني و تزوجوا فاني مكاثر بكم الامم[2]

ازدواج سنت من است، هر كه به سنت من رفتار نكند از من نيست، ازدواج كنيد زيرا به زيادي جمعيت شما بر ساير امتها فخر مي‌فروشم.

ج) اني مباهٍ بكم الامم يوم القيامه، اما علمت ان الولدان تحت العرش يستغفرون لابائهم[3]

من به زيادي جمعيت شما بر امتها فخر مي‌فروشم آيا نمي‌داني كه فرزندان براي والدين خود استغفار مي‌كنند.

د) قال علي ـ عليه السّلام ـ : تزوجوا فان التزويج سنة رسول الله فانه كان يقول من كان يحب ان يتبع سنتي فليتزوج فان من سنتي التزويج و اطلبوا الولد فاني مكاثر بكم الامم غداً و توقوا علي اولادكم من لبن البغي من النساء والمجنونه فان اللبن يعدي.[4]

ازدواج كنيد زيرا ازدواج سنت رسول خداست . پيامبر دائماً مي‌فرمود كسي كه دوست دارد از سنت من پيروي كند بايد ازدواج نمايد و بچه بياورد زيرا من به زيادي جمعيت شما بر امم سابق در روز قيامت مباهات مي‌كنم و مراقب باشيد كه فرزندان شما از شير زن فاسد و مجنون نخورند. زيرا شير (در تربيت فرزند) اثر دارد.

گر چه با بررسي ابتدايي اين روايات اينگونه نتيجه گرفته مي‌شود كه اسلام بدون مدنظر گرفتن هيچ شرطي طرفدار ازدياد نسل مسلمانان است ولي قبل از هرگونه قضات و نتيجه گيري عجولانه توجه به نكاتي حايز اهميت است كه در زير به آن اشاره مي‌شود:

در برخي از روايات مطالبي بيان شده است كه بيانگر اهميت تربيت فرزند از ديدگاه اسلام مي‌باشد. به عنوان نمونه امام علي ـ عليه السّلام ـ خطاب به امام حسن ـ عليه السّلام ـ مي‌فرمايد: دل نوجوان همچون زمين خالي است كه هر چه در آن افكنده شود مي‌پذيرد از اين رو من پيش از آنكه دلت سخت و ذهنت مشغول شود به تربيت تو پرداختم. [5] در اين روايت حضرت اهميت تربيت فرزند را در دوران نوجواني بيان مي‌كند. در روايت ديگر پيامبر گرامی اسلام ـ صلّي الله عليه و آله ـ مي‌فرمايد: فرزندان خود را بر سه خصلت تربيت كنيد: دوست داشتن پيامبرتان، دوست داشتن اهل‌بيت او و قرآن خواندن.[6] اينگونه روايات كه در آن به امر تربيت فرزند تأكيد شده است فراوان است. با در نظر گرفتن اين دسته روايات، مشخص مي‌شود كه از ديدگاه اسلام علاوه بر ازدياد نسل و افزايش جمعيت، امر تربيت فرزندان نيز از جايگاه مهم و با اهميتي برخوردار است. بنابراين مي‌توان نتيجه گرفت صرف فرزند‌دار شدن مورد نظر اسلام نمي‌باشد؛ بلكه فرزنداني مدنظر هستند كه در پرتو تربيت صحيح و اسلامي پرورش مي‌يابند و با تلاش و كوشش خود موجب پيشرفت و ترقي جامعة اسلامي مي‌شوند.

2. اگر تعداد زياد فرزندان در خانواده سبب شود كه والدين نتوانند امكانات مادي، تربيتي و فرهنگي لازم را براي تربيت فرزندان خود فراهم كنند و همين امر موجب پرورش آنها در محيطي ناسالم و غير اسلامي شود و در نتيجه محصول چنين تربيتي افراد لا ابالي و بي‌دين باشد، ديگر جايي براي مباهات به چنين فردي باقي نمي‌ماند و هيچ عقلي حكم نمي‌كند كه پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ به كساني كه نتيجه تربيت ناسالم هستند و كمترين پايبندي را به دين اسلام ندارند مباهات مي‌كند بلكه مباهات زماني معنا دارد كه اين افراد به واسطة اعمال نيك و شايسته خود باعث سربلندي و سرافرازي پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ در مقابل امم ديگر باشد و اين امر بدون تربيت صحيح و اسلامي محقق نمي‌‌‌‌شود.

3. اين روايات دال بر استحباب ازدياد نسل دارد و هرگز بيانگر حكم لزومي يعني وجوب نمي‌باشد. بنابراين در صورت تزاحم ازدياد نسل با امر مهم ديگري مي‌توان از انجام اين امر مستحبي صرف‌نظر كرد.

4. براي پي بردن به نظر دين دربارة يك موضوع بايد آيات و روايات متعدد و گاه به ظاهر متناقض را كنار هم گذاشت و پس از بررسي همة آنها به نظر دين در آن زمينه دست يافت، بنابراين فقط با در نظر گرفتن روايات فوق نمي‌توان ادعا كرد نظر اسلام دربارة كنترل جمعيت استنباط شده است، بلكه بايد روايات ديگر كه در اين باب وارد شده است مورد غفلت قرار نگيرد. به عنوان مثال حضرت علي ـ عليه السّلام ـ در اين مورد مي‌فرمايد: «قلة العيال احداليسارين.»[7] كم بودن تعداد زن و فرزند يكي از دو آسايش است و يا در مورد زيادي فرزند مي‌فرمايد: ليس الخير ان يكثر مالك و ولدك.[8] خير آن نيست مال و فرزندانت زياد باشد. با توجه به اين دو روايت مي‌توان نتيجه گرفت در برخي از موارد كم بودن فرزند باعث آسايش انسان مي‌شود كه در ادامه به ذكر آن موارد مي‌پردازيم.

طبق بيان بالا روشن شد كه اسلام مخالف كنترل جمعيت نيست؛ بلكه در مواردي آن را جايز مي‌داند و اگر در روايات مسلمانان نسبت به ازدياد فرزند تشويق شده‌اند، اين روايات دال بر استحباب هستند. البته گرچه اسلام به خاطر برخي از مصالح اجتماعي با كنترل جمعيت موافق است ولي هرگز نبايد در اين باره دچار افراط و زياده‌روي شد بلكه بايد جانب اعتدال و ميانه‌روي در كنترل جمعيت رعايت شود.

اكنون به بررسي سؤال شما مي‌پردازيم ولي قبل از آن نكته‌اي را متذكر مي‌شويم.

مردم ايران بر اين باورند كه تك فرزندي ساده‌تر و راحت‌تر از چند فرزندي است و حال آنكه تك فرزندي مشكلات خاص خودش را دارد و چه بسا مشكلات آن بيش از چند فرزندي است در زير به برخي از آنها اشاره مي‌كنيم.

الف) مضرات تك فرزندي

1. ممكن است خانواده تك فرزند بر اثر حادثة ناگواري فرزند خود را از دست بدهند. بديهي است چنين حادثه‌اي با توجه به دلبستگي خاص والدين به فرزند خود صدمات جبران ناپذيري را به خانواده تك فرزند وارد كند. در برخي موارد مشاهده شده است خانواده تك فرزند بنابر دلايل مختلف (مانند بالا بودن سن پدر و مادر و يا عقيم كردن دائمي زن وشوهر) قادر به توليد مثل نبوده و خلاء كمبود فرزند در اين خانواده تا آخر عمر مشاهده مي‌شود.

2. در خانواده تك فرزند، فرزند به تنهايي تمام آرزوها و تمايلات والدين خود را به دوش مي‌كشد. اين امر ممكن است فرزند را تحت فشار  روانی قرار دهد و روند طبيعي تربيت او را تحت تأثير منفي قرار دهد.

3. انساني كه در خانواده تك فرزند تكامل پيدا مي‌كند بعد از طي مراحل كودكي و نوجواني، در دوران جواني به دليل نداشتن خواهر و برادر احساس دلتنگي و خلاء مي‌كند و خود را دراين دنياي پرهياهو بي‌يار و ياور مي‌يابد.

4. تجربه نشان داده است رشد عقلي و اجتماعي فرزندان در خانواده‌هايي كه داراي چند فرزند مي‌باشند به دليل رقابت، بازي و درگيري با برادر و خواهر به مراتب بيشتر از خانواده‌هاي تك فرزند مي‌باشد زيرا فرزند در خانواده تك فرزند از تعامل با خواهر و برادر در دوران رشد و شكل گيري شخصيت محروم مي‌باشد و اين مسئله تأثير بسزايي در عدم رشد عقلي و اجتماعي تك فرزند دارد.

5. حساسيت فراوان و مراقبت بيش از حد والدين از تك فرزند استقلال او را به خطر مي‌اندازد و موجب وابستگي بيش از حد او به والدين مي‌شود در چنين خانواده‌اي فرزند در حل مشكلات زندگي خود به جاي اين‌كه به خدا توكل كند و با اعتماد نفس خويش بر مشكلات زندگي فائق آيد به كمك پدر و مادر چشم طمع مي‌دوزد.[9]

6. تسليم پذيري و عدم مخالفت والدين در برابر تك فرزند سبب شكنندگي و آسيب پذيري فرزند در برابر مشكلات زندگي مي‌شود. چنين فردي وقتي وارد اجتماع مي‌شود توقع دارد كه مردم مانند والدين او از اميال او پيروي كنند و چرخ روزگار طبق ميل او به گردش درآيد و حال آنكه چنين امري امكان پذير نيست در نتيجه از اجتماع دلسرد و احساس حقارت و دلشكستگي مي‌كند.[10]

 عوامل تك فرزندي

1. هزينة كمتر براي خانواده يكي از عوامل اشتياق خانواده‌ها به تك فرزندي است. هزينة سرسام‌آور زندگي در دنياي صنعتي امروز از يك سو و رشد بي‌‌رويه تورم از طرف ديگر خانواده‌ها را به سوي تك فرزندي تشويق مي‌كند.

2. كنترل راحت‌تر تك فرزند يكي ديگر از عوامل تك فرزندي محسوب مي‌شود. با توجه به اين‌كه متأسفانه در جامعة كنوني شاغل بودن زن خانواده به عنوان يك ارزش مطرح است. زنان جامعه به شغل‌هاي درآمدزا رو آورده‌اند. زنان شاغل به دليل كمبود فرصت كافي براي تربيت فرزندان متعدد و همچنين صرف انرژي خود در خارج از خانه، ديگر تمايل و حوصله‌اي براي نگهداري از فرزندان متعدد ندارند و به همين خاطر به داشتن يك فرزند بسنده مي‌كنند.

نظر اسلام در مورد تك فرزندي

الف) با مطالعه و بررسي اجمالي روايات باب ازدواج و تربيت فرزند، مي‌توان اينگونه نتيجه گيري كرد كه اسلام تك فرزندي را فقط در موارد خاص و بسيار اضطراري (مثل موردي كه حاملگي مجدد منجر به فوت مادر شود) تجويز مي‌كند و تك فرزندي در اسلام جايگاهي ندارد و به آن سفارش نشده است. همانگونه كه اشاره شد ازدياد نسل مسلمانان (در صورتي كه شرائط تربيت صحيح وجود داشته باشد) مستحب است، بنابراين اگر پدر و مادري از لحاظ اقتصادي و فرهنگي توانايي تربيت چند فرزند را در خود مي‌بينند بايد به اين كار اقدام كنند.

ب) با بيان مشكلات و معايب تك فرزندي روشن شد، خانواده‌هاي داراي چند فرزند از پويايي، نشاط، رشد و تعالي بيشتري نسبت به خانواده‌هاي تك فرزند برخوردار هستند و فرزنداني كه در خانواده‌هاي چند فرزند تربيت مي‌يابند از لحاظ تربيتي و اجتماعي از سطح بالاتري نسبت به تك فرزند برخوردار هستند. با توجه به اين‌كه يكي از برنامه‌هاي اسلام در زندگي مشترك تربيت انسان كامل مي‌باشد و تك فرزندي به چنين تربيتي آسيب جدي مي‌رساند، مي‌توان نتيجه گرفت اسلام با تك فرزندي بدون دليل مخالف است. ج) با توجه به اين‌كه يكي از  عوامل قدرت در جهان امروز جمعيت زياد و كارآمد مي‌باشد و كشوري قدرتمند محسوب مي‌شود كه داراي جمعيت زياد باشد و از طرف ديگر كشور ما هر روز با توطئه‌ها و تهديدهاي جديد دشمنان اسلام روبرو است؛ مي‌توان گفت براي مقابله كردن با اين تهديدها و تبديل ايران به يك كشور قدرتمند، نياز به جمعيت زياد و كارآمد احساس مي‌شود. بديهي است چنين امر مهمي با تك فرزندي محقق نمي‌‌‌‌شود.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1. بهداشت و تنظيم خانواده شهيد بهشتي، مؤسسة نشر آثار شهيد بهشتي.

2. نسيم مهر، حسين دهنوي، انتشارات خادم الرضا ـ عليه السّلام ـ .

3. كتابهايي كه مورد تربيت فرزند نوشته شده است و به بحث تك فرزندي پرداخته است.

 


[1] . وسائل الشيعه، ج 20، ص 54.

[2] . محمدي ري شهري، محمد، ميزان الحكمه، چاپ هشتم، ج 5، ص 2248، حديث 7801.

[3] . بحارالانوار، ج 101، ص 100.

[4] . همان.

[5] . محمدي ري شهري، محمد، ميزان الحكمه، ج 1، حديث 394.

[6] . همان، ج 14، حديث 22748.

[7] . بحارالانوار، ج 101، ص 101.

[8] . دشتي، محمد، نهج البلاغه، حكمت 94.

[9] . اقتباس از دهنوي، حسين ، نسيم مهر، انتشارات خادم الرضا ـ عليه السّلام ـ . ج 1، ص 86.

[10] . همان.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
11 امرداد 01
بازدید
۲۲۲
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.