چگونه زندگي خوبي داشته باشيم؟
چگونه زندگي خوبي داشته باشيم؟
پرسش
پاسخ
انسانها اگر چه از نظر حيات مادي و طبيعي با يكديگر مشتركاند، ولي از نظر حيات معنوي با يكديگر اختلاف دارند. قرآن كريم تعريف خاصي از زندگی ایده آل و به تعبیر قرآنی «حيات طيبه» دارد. در سوره انعام آمده است: «آيا كسي كه مرده بود و ما او را زنده كرديم و براي او نوري قرار داديم تا ميان مردم گام بردارد، مَثَل او مانند كسي است كه در تاريكي قرار دارد و از آن نميتواند خارج شود.»[i]
منظور از حيات و موت در آيه فوق، زندگي و مرگ معنوي است. در پرتو اين حيات معنوي و روحاني است كه انسان، نوري پيدا ميكند و در جامعه گام ميگذارد. در سوره انفال آمده است: «اي كساني كه ايمان آوردهايد، خدا و رسول را اجابت كنيد، هنگامي كه شما را ميخواند تا شما را زنده سازد.» آيه فوق، به مردمي كه از نظر حيات مادي و طبيعي زنده هستند، خطاب كرده و ميگويد دعوت خدا و رسول را بپذيرید تا از حياتي ديگر برخوردار شويد.[ii]
در سوره نحل آمده است: «هر كس از مرد و زن كه عمل صالح انجام دهد در حالي كه ايمان داشته باشد به او زندگي پاكيزهاي را ميدهيم.»[iii] آيه فوق، از آن حيات حقيقي، كه بر اساس ارزشهاي قرآني تحقق پيدا ميكند، به نام «حيات طيبه» نام ميبرد. حال به ويژگيهاي حيات طيبه ميپردازيم:
1- زندگي خدامحورانه: در قرآن، زندگي آن گاه ارزشمند است كه در راه خدا و در ارتباط با خدا باشد. ارتباط انسان با خدا، باعث ميشود تا زندگياش هدفمند گشته و از پوچي و بيهدفي دور باشد. كسي كه زندگي خود را با خدا ارتباط دهد، به نيكبختي و سعادت حقيقي نائل ميشود. انسان واقعي، در قرآن كريم كسي است كه از ياد خدا فراموش نگردد، چرا كه غفلت از خدا و فراموشي او مساوي با از خود بيگانگي و فراموشي خويشتن است. «وَ لا تَكُونُوا كَالَّذينَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْساهُمْ أَنْفُسَهُمْ أُولئِكَ هُمُ الْفاسِقُون[iv]» «و همچون كسانى نباشيد كه خدا را فراموش كردند و خدا نيز آنها را به «خود فراموشى» گرفتار كرد، آنها فاسقاناند».
بيشك، در جهان تهي از خدا به سر بردن، نتيجهاش پوچي و بدبيني به حيات و كل هستي است. چرا كه ياد و اعتقاد خدا، به زندگي انسان، معنا و مفهوم ميدهد. در سختيهاي زندگي و رويدادهاي ناگوار حيات، تنها عاملي كه ميتواند به فرد، اميد و آرامش دهد، توكل به خدا و اعتقاد به اوست.
2- زندگي هدفدار: زندگي قرآني، از آن جا كه متكي به خداست، از هدف و غايت تهي نيست. آفرينش انسان و جهان هستي، بر پايه هدف و مقصدي خاص بوده است؛ از اين رو، انسان نيز در حيات خود بايد هدف خاصي را دنبال نمايد و آن هم رسيدن به معنويات و دينداري است. در مكتب اسلام، آغاز و پايان زندگي مشخص و غايتمند است و برنامهاي كه در طول اين مدت بايد انجام دهد نيز مشخص است. قرآن، فلسفه آفرينش و برنامه و اصول زندگي انسان را معين نموده است، تا فرد به هدف واقعي حيات معنوي خويش نائل شود. از نظر قرآن، مبدأ و منشأ انسان، خداست. «إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُون[v]»؛ «ما از آنِ خدائيم و به سوى او بازمىگرديم».
3- زندگي رهبري شده: زندگي قرآني، زندگي رهبري شده و ضابطهدار است. مسير زندگي، سرشار از فراز و نشيب است و در اين مسير بايد معيار و رهبري آسماني وجود داشته باشد تا انسان را در اين مسير، هدايت نمايد. بيترديد انسان با انديشه و تفكر محدود خود، همواره موفق به شناخت راه حقيقي نخواهد بود، مگر آنكه معيار و برنامهاي الاهی، راهنماي او باشد. انسان مؤمن، از آنجا كه قرآن راهنماي اوست، در انتخاب راه خويش هيچگونه شك و ترديدي به خود راه نخواهد داد. زندگي چنين انساني بر اساس قرآن و تعاليم پيامبر (ص) كه از منبع وحي سرچشمه گرفته است، شكل ميگيرد. «ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فيهِ هُدىً لِلْمُتَّقين[vi]»؛ «آن كتاب با عظمتى است كه شك در آن راه ندارد و مايه هدايت پرهيزكاران است».
4- زندگي خلاق و آگاهانه: آن زندگي كه مورد نظر قرآن است بايد از تلاش و كوشش خلاقانه انسان لبريز باشد. انسان بايد سعي کند كه زندگياش مفيد واقع شود و هر روز قدمي به سوي كمال بردارد. انسان مؤمن بايد آن چنان زندگي كند كه امروزش نسبت به ديروزش از ارزشي والاتر و بالاتر برخوردار باشد. امام صادق علیه السلام ميفرمايند: «مغبون است كسي كه دو روزش با هم مساوی باشد ... و ملعون است کسی که فردایش بدتر از امروزش باشد و کسی که در خود میل به پیشرفت و ترقی نبیند، پس او به سوی نقصان و خسران پیش خواهد رفت و کسی که به سوی نقصان پیش برود، مرگ برای او بهتر از زندگی و حیات است»[vii] براي آن كه انسان از يك زندگي خلاقانه برخوردار باشد، بايد همواره مراقب اعمال و رفتار خود بوده و به «محاسبه نفس» بپردازد.
5- زندگي آزادانه: زندگي مورد تأييد قرآن، زندگي آزادانه است. زندگياي است كه در آن بندها از دست و پاي آدمي گشوده شده باشد. از ديد قرآن، انسان بايد جز قيد و بندگي خدا، هيچ تعلقي نداشته باشد و آزادانه مسير زندگي خود را انتخاب كند. فضاي اجتماعي انسان باز و آزادانه است. اجتماع ايدهآل قرآن، اجتماعي است كه انسان بتواند با اختيار زندگي كند.
6- زندگي مادي و معنوي توأمان: زندگي ايدهآل، زندگياي است كه در آن مسائل معنوي و مادي در كنار يكديگر قرار بگيرند. دنيا و آخرت مكمل يكديگرند. وجود يكي بدون ديگري ناقص و ناتمام است. قرآن ميان جنبه مادی و معنوی زندگی، تضادی قائل نيست و اين دو را لازمه يكديگر در رساندن انسان به کمال ميداند. قرآن اين دو را با يكديگر و بدون هيچ تفكيك عيني به عنوان زندگي واقعي به حساب ميآورد. از اين رو توجه بيش از حد به زندگي معناگرايانه و اغفال از زندگي دنيوي مورد نكوهش قرار گرفته است. «وَ ابْتَغِ فيما آتاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ وَ لا تَنْسَ نَصيبَكَ مِنَ الدُّنْيا وَ أَحْسِنْ كَما أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ...[viii]»؛ «و در آنچه خدا به تو داده، سراى آخرت را بطلب و بهرهات را از دنيا فراموش مكن و همانگونه كه خدا به تو نيكى كرده نيكى كن...».
7- زندگي با ديگران نه در ديگران: زندگي انزواطلبانه، در اسلام سخت نكوهش شده است؛ به طوري كه هيچ مسلماني حق ندارد به رهبانيت و گوشهنشيني تن دهد. انسان مسلمان بايد در متن اجتماع و در ميان انسانها به سر برد و خود را عنصري مجزي از ديگران در نظر بگيرد، چه آنكه جدايي از ديگران با تعهد الهي هيچ گونه سازشي ندارد. اين شعار اسلام است كه ميگويد: «لارهبانيه في الاسلام؛ گوشه نشیني و ترك دنيا در اسلام نيست.»[ix]
اسلام آييني اجتماعي و مردمي است و انسانها را به همكاري و معاضدت با يكديگر فرا ميخواند. اسلام با جهانبيني خاص خود، انسان ايده آل خويش را از چنين زندگاني بر حذر داشته است. فرد مسلمان بايد از نعمتها و مواهب الهي، كه خداوند براي بشر آفريده است، استفاده كند.
بنابراين از ديدگاه اسلام، دنيا هم جنبه مثبت دارد و هم جنبه منفي. اگر توجه به آن در حد معقول باشد و آدمی به آن به چشم هدف نگاه نکند، از ارزش مثبت برخوردار خواهد بود. آنچه اصيل است، زندگي آخرت است و زندگي دنيا گذرگاهي براي رسيدن به آن است. بايد دنيا را وسيلهاي براي رسيدن به هدف حقیقی حيات، كه جهان آخرت است، تلقي كرد.
راه رسیدن به تمام معیارهائی که گفته شد، به صورت یک مجموعه کامل و بدون نقص، تحت عنوان دین الهی، که شامل بخش اعتقادات و احکام و اخلاقیات است، از طرف خدای متعال برای بشر هدیه فرستاده شده است تا با اجرای آن در تمام جوانب زندگی خود، به معیارهای یک حیات طیبه و زندگی ایدهآل دست پیدا کند.[x]
[i]. انعام، آیه 122.
[ii]. انفال، آیه 24.
[iii]. نحل، آیه 97.
[iv]. حشر، آیه 19.
[v]. بقره، آیه 156.
[vi]. بقره، آیه 2.
[vii]. ر.ک : شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، قم، آل البیت، 1409 هـ. ق، ج 16 ، ص94.
[viii]. قصص، آیه 88.
[ix]. ابن حیون ، دعائم الاسلام، قم، موسسه آل البیت، 1385هـ.ش، ج 2، ص 193.
[x]. اقتباس از: ابراهیم زاده، رضا، حيات طيبه از منظر قرآن كريم، روزنامه رسالت، شماره 7348، تاريخ 6/6/90، صفحه 18 .
{M{Tمعرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:T}
مهارت های زندگی، کریس ، ال کلینکه، مترجم شهرام محمدخانی، نشر اسپند هنر، 1384 .M}
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 23 امرداد 01
- بازدید
- ۸۰
چگونه زندگي خوبي داشته باشيم؟
- نشان کردن
پرسش
چگونه زندگي خوبي داشته باشيم؟
پاسخ
انسانها اگر چه از نظر حيات مادي و طبيعي با يكديگر مشتركاند، ولي از نظر حيات معنوي با يكديگر اختلاف دارند. قرآن كريم تعريف خاصي از زندگی ایده آل و به تعبیر قرآنی «حيات طيبه» دارد. در سوره انعام آمده است: «آيا كسي كه مرده بود و ما او را زنده كرديم و براي او نوري قرار داديم تا ميان مردم گام بردارد، مَثَل او مانند كسي است كه در تاريكي قرار دارد و از آن نميتواند خارج شود.»[i]
منظور از حيات و موت در آيه فوق، زندگي و مرگ معنوي است. در پرتو اين حيات معنوي و روحاني است كه انسان، نوري پيدا ميكند و در جامعه گام ميگذارد. در سوره انفال آمده است: «اي كساني كه ايمان آوردهايد، خدا و رسول را اجابت كنيد، هنگامي كه شما را ميخواند تا شما را زنده سازد.» آيه فوق، به مردمي كه از نظر حيات مادي و طبيعي زنده هستند، خطاب كرده و ميگويد دعوت خدا و رسول را بپذيرید تا از حياتي ديگر برخوردار شويد.[ii]
در سوره نحل آمده است: «هر كس از مرد و زن كه عمل صالح انجام دهد در حالي كه ايمان داشته باشد به او زندگي پاكيزهاي را ميدهيم.»[iii] آيه فوق، از آن حيات حقيقي، كه بر اساس ارزشهاي قرآني تحقق پيدا ميكند، به نام «حيات طيبه» نام ميبرد. حال به ويژگيهاي حيات طيبه ميپردازيم:
1- زندگي خدامحورانه: در قرآن، زندگي آن گاه ارزشمند است كه در راه خدا و در ارتباط با خدا باشد. ارتباط انسان با خدا، باعث ميشود تا زندگياش هدفمند گشته و از پوچي و بيهدفي دور باشد. كسي كه زندگي خود را با خدا ارتباط دهد، به نيكبختي و سعادت حقيقي نائل ميشود. انسان واقعي، در قرآن كريم كسي است كه از ياد خدا فراموش نگردد، چرا كه غفلت از خدا و فراموشي او مساوي با از خود بيگانگي و فراموشي خويشتن است. «وَ لا تَكُونُوا كَالَّذينَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْساهُمْ أَنْفُسَهُمْ أُولئِكَ هُمُ الْفاسِقُون[iv]» «و همچون كسانى نباشيد كه خدا را فراموش كردند و خدا نيز آنها را به «خود فراموشى» گرفتار كرد، آنها فاسقاناند».
بيشك، در جهان تهي از خدا به سر بردن، نتيجهاش پوچي و بدبيني به حيات و كل هستي است. چرا كه ياد و اعتقاد خدا، به زندگي انسان، معنا و مفهوم ميدهد. در سختيهاي زندگي و رويدادهاي ناگوار حيات، تنها عاملي كه ميتواند به فرد، اميد و آرامش دهد، توكل به خدا و اعتقاد به اوست.
2- زندگي هدفدار: زندگي قرآني، از آن جا كه متكي به خداست، از هدف و غايت تهي نيست. آفرينش انسان و جهان هستي، بر پايه هدف و مقصدي خاص بوده است؛ از اين رو، انسان نيز در حيات خود بايد هدف خاصي را دنبال نمايد و آن هم رسيدن به معنويات و دينداري است. در مكتب اسلام، آغاز و پايان زندگي مشخص و غايتمند است و برنامهاي كه در طول اين مدت بايد انجام دهد نيز مشخص است. قرآن، فلسفه آفرينش و برنامه و اصول زندگي انسان را معين نموده است، تا فرد به هدف واقعي حيات معنوي خويش نائل شود. از نظر قرآن، مبدأ و منشأ انسان، خداست. «إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُون[v]»؛ «ما از آنِ خدائيم و به سوى او بازمىگرديم».
3- زندگي رهبري شده: زندگي قرآني، زندگي رهبري شده و ضابطهدار است. مسير زندگي، سرشار از فراز و نشيب است و در اين مسير بايد معيار و رهبري آسماني وجود داشته باشد تا انسان را در اين مسير، هدايت نمايد. بيترديد انسان با انديشه و تفكر محدود خود، همواره موفق به شناخت راه حقيقي نخواهد بود، مگر آنكه معيار و برنامهاي الاهی، راهنماي او باشد. انسان مؤمن، از آنجا كه قرآن راهنماي اوست، در انتخاب راه خويش هيچگونه شك و ترديدي به خود راه نخواهد داد. زندگي چنين انساني بر اساس قرآن و تعاليم پيامبر (ص) كه از منبع وحي سرچشمه گرفته است، شكل ميگيرد. «ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فيهِ هُدىً لِلْمُتَّقين[vi]»؛ «آن كتاب با عظمتى است كه شك در آن راه ندارد و مايه هدايت پرهيزكاران است».
4- زندگي خلاق و آگاهانه: آن زندگي كه مورد نظر قرآن است بايد از تلاش و كوشش خلاقانه انسان لبريز باشد. انسان بايد سعي کند كه زندگياش مفيد واقع شود و هر روز قدمي به سوي كمال بردارد. انسان مؤمن بايد آن چنان زندگي كند كه امروزش نسبت به ديروزش از ارزشي والاتر و بالاتر برخوردار باشد. امام صادق علیه السلام ميفرمايند: «مغبون است كسي كه دو روزش با هم مساوی باشد ... و ملعون است کسی که فردایش بدتر از امروزش باشد و کسی که در خود میل به پیشرفت و ترقی نبیند، پس او به سوی نقصان و خسران پیش خواهد رفت و کسی که به سوی نقصان پیش برود، مرگ برای او بهتر از زندگی و حیات است»[vii] براي آن كه انسان از يك زندگي خلاقانه برخوردار باشد، بايد همواره مراقب اعمال و رفتار خود بوده و به «محاسبه نفس» بپردازد.
5- زندگي آزادانه: زندگي مورد تأييد قرآن، زندگي آزادانه است. زندگياي است كه در آن بندها از دست و پاي آدمي گشوده شده باشد. از ديد قرآن، انسان بايد جز قيد و بندگي خدا، هيچ تعلقي نداشته باشد و آزادانه مسير زندگي خود را انتخاب كند. فضاي اجتماعي انسان باز و آزادانه است. اجتماع ايدهآل قرآن، اجتماعي است كه انسان بتواند با اختيار زندگي كند.
6- زندگي مادي و معنوي توأمان: زندگي ايدهآل، زندگياي است كه در آن مسائل معنوي و مادي در كنار يكديگر قرار بگيرند. دنيا و آخرت مكمل يكديگرند. وجود يكي بدون ديگري ناقص و ناتمام است. قرآن ميان جنبه مادی و معنوی زندگی، تضادی قائل نيست و اين دو را لازمه يكديگر در رساندن انسان به کمال ميداند. قرآن اين دو را با يكديگر و بدون هيچ تفكيك عيني به عنوان زندگي واقعي به حساب ميآورد. از اين رو توجه بيش از حد به زندگي معناگرايانه و اغفال از زندگي دنيوي مورد نكوهش قرار گرفته است. «وَ ابْتَغِ فيما آتاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ وَ لا تَنْسَ نَصيبَكَ مِنَ الدُّنْيا وَ أَحْسِنْ كَما أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ...[viii]»؛ «و در آنچه خدا به تو داده، سراى آخرت را بطلب و بهرهات را از دنيا فراموش مكن و همانگونه كه خدا به تو نيكى كرده نيكى كن...».
7- زندگي با ديگران نه در ديگران: زندگي انزواطلبانه، در اسلام سخت نكوهش شده است؛ به طوري كه هيچ مسلماني حق ندارد به رهبانيت و گوشهنشيني تن دهد. انسان مسلمان بايد در متن اجتماع و در ميان انسانها به سر برد و خود را عنصري مجزي از ديگران در نظر بگيرد، چه آنكه جدايي از ديگران با تعهد الهي هيچ گونه سازشي ندارد. اين شعار اسلام است كه ميگويد: «لارهبانيه في الاسلام؛ گوشه نشیني و ترك دنيا در اسلام نيست.»[ix]
اسلام آييني اجتماعي و مردمي است و انسانها را به همكاري و معاضدت با يكديگر فرا ميخواند. اسلام با جهانبيني خاص خود، انسان ايده آل خويش را از چنين زندگاني بر حذر داشته است. فرد مسلمان بايد از نعمتها و مواهب الهي، كه خداوند براي بشر آفريده است، استفاده كند.
بنابراين از ديدگاه اسلام، دنيا هم جنبه مثبت دارد و هم جنبه منفي. اگر توجه به آن در حد معقول باشد و آدمی به آن به چشم هدف نگاه نکند، از ارزش مثبت برخوردار خواهد بود. آنچه اصيل است، زندگي آخرت است و زندگي دنيا گذرگاهي براي رسيدن به آن است. بايد دنيا را وسيلهاي براي رسيدن به هدف حقیقی حيات، كه جهان آخرت است، تلقي كرد.
راه رسیدن به تمام معیارهائی که گفته شد، به صورت یک مجموعه کامل و بدون نقص، تحت عنوان دین الهی، که شامل بخش اعتقادات و احکام و اخلاقیات است، از طرف خدای متعال برای بشر هدیه فرستاده شده است تا با اجرای آن در تمام جوانب زندگی خود، به معیارهای یک حیات طیبه و زندگی ایدهآل دست پیدا کند.[x]
[i]. انعام، آیه 122.
[ii]. انفال، آیه 24.
[iii]. نحل، آیه 97.
[iv]. حشر، آیه 19.
[v]. بقره، آیه 156.
[vi]. بقره، آیه 2.
[vii]. ر.ک : شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، قم، آل البیت، 1409 هـ. ق، ج 16 ، ص94.
[viii]. قصص، آیه 88.
[ix]. ابن حیون ، دعائم الاسلام، قم، موسسه آل البیت، 1385هـ.ش، ج 2، ص 193.
[x]. اقتباس از: ابراهیم زاده، رضا، حيات طيبه از منظر قرآن كريم، روزنامه رسالت، شماره 7348، تاريخ 6/6/90، صفحه 18 .
{M{Tمعرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:T}
مهارت های زندگی، کریس ، ال کلینکه، مترجم شهرام محمدخانی، نشر اسپند هنر، 1384 .M}
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 23 امرداد 01
- بازدید
- ۸۰
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.