عاشق چه کسي است و عشق يعني چه؟
عاشق چه کسي است و عشق يعني چه؟
پرسش
پاسخ
از صداي سخن عشق نديدم خوشتر يادگاري كه در اين گنبد دوار بماند[1]
عشق و علاقه و ضد آن يعني نفرت و انزجار در نهاد همه انسان ها نهفته است. عشق در لغت به معناي زيادي محبت است. «در زبان عربي كلمه عشق در اصل از ماده «عَشَقَه» است و «عشقه» نام گياهي است كه در فارسي به آن پيچك مي گويند كه به هر چيزي برسد دور آن مي پيچد. مثلا وقتي به يك گياه ديگر برسد دور آن چنان مي پيچد كه آن را تقريباً محدود و محصور مي كند و در اختيار خودش قرار مي دهد. يك چنين حالتي در انسان پيدا مي شود و اثرش اين است كه ـ برخلاف محبّت عادي ـ انسان را از حال عادي خارج مي كند و خواب و خوراك را از او مي گيرد. توجه را منحصر به همان معشوق مي كند.[2]
عشق مافوق محبت
عشق چيزي مافوق محبت است. محبت در حد عادي در هر انساني هست، انواع محبت ها در انسان وجود دارد. از قبيل محبتي كه دو دوست نسبت به يكديگر پيدا مي كنند، محبتي كه مريد نسبت به مرادش پيدا مي كند؛ بنابراين محبت وقتي به آن حالت (يعني بيش از حد) رسيد «عشق» ناميده مي شود. به يك حالتي كه زمام فكر و اراده انسان را مي گيرد و بر عقل و بر اراده تسلط پيدا مي كند. حالتي شبيه جنون مي شود. يعني عقل را ديگر در آن جا حكمي نيست.[3]
واژه عشق در روايات اسلامي
گر چه لفظ عشق در كتب روايي ما بسيار محدود است و در قرآن كريم نيز اين واژه نيامده است، اما واژگان مترادف آن با عباراتي مانند «حب» و«ود» و يا «مودت» آمده است. در دعاي كميل علي ـ عليه السّلام ـ عبارتي دارد كه مي فرمايد: «و اجعل قلبي بحبك متّيما». «متيم» همان حالتي را مي گويند كه ما «عشق» مي ناميم.[4].
اقسام عشق
عشق انساني به دو گونه است. حقيقي و مجازي، عشق حقيقي همان محبت به خداوند متعال و صفات و افعال الهي است. «اساساً عشق حقيقي هميشه متوجه نوعي از كمال است، انسان هرگز عاشق عدم و كمبودها نمي شود. بلكه همواره دنبال هستي و كمال مي گردد. و به همين دليل آن كس كه هستي و كمالش از همه برتر است از همه كس به عشق ورزيدن سزاوارتر مي باشد.»[5] در حقيقت تميز دهنده انساني از ساير حيوانات نيز همين عشق حقيقي و معنوي است. يعني عشق به كمالات و فضايل و خوبيها و سجاياي انساني و كمال مطلق كه همان خداوند متعال است.
عشق مجازي خود دو گونه است: نفساني و حيواني. نفساني آن است كه مبدأ آن هم شكل و هم سنخ شدن عاشق با معشوق است. يعني عاشق علاقمند به سيرت معشوق است و بيشترين توجه وي به فضايل معشوق است چون كه آن آثار از نفس معشوق صادر مي شود. در حقيقت ميان دو روح نوعي كشش روحاني وجود دارد. ولي عشق حيواني آن است كه مبدأ آن قواي شهوي و بدني و طلب لذات حيواني است كه در اين صورت بيشترين توجه عاشق به ظواهر معشوق از بدن و رنگ و قيافه و صورت است. به عبارتي عشق نفساني از روح لطيف انساني سرچشمه مي گيرد و حيواني از نفس سركش امّاره».[6]
عشق هايي كز پي رنگي بود عشق نبود عاقبت ننگي بود[7]
البته، عرفاي اسلامي اعتقاد دارند كه تمام عشق ها حقيقياند؛ يعني در واقع يك نوع عشق بيشتر نداريم. حتي در عشق هاي مجازي هم عاشق، معشوق را به اعتبار اين كه پرتوي از او (خدا) است دوست دارد.[8]
عشق حقيقي است مجازي مگير اين دم شير است به بازي مگير[9]
مصاديق عشق سازنده
انسان فطرتاً كمال جو و خيرخواه است و هر چه را كه براي خود كمال تلقي كند طالب آن هست. در اين مجال به مواردي تحت عنوان (مصاديق عشق سازنده) اشاره میشود:
الف) عشق به خداوند متعال
هر انساني طالب كمال و زيبايي است و چون خداوند متعال كمال مطلق است، بنابراين معشوق و مطلوب بالذات است. «اساساً علاقه و محبت است كه اطاعت آور است. عاشق را آن يارا نباشد كه از خواست معشوق سر بپيچد. اطاعت و پرستش حضرت حق به نسبت محبت و عشقي است كه انسان به حضرت حق دارد».[10] هر اندازه شناخت انسان به خداوند متعال زيادتر گردد. علاقه و محبت نسبت به او زيادتر مي شودو در نتيجه اطاعت و عبادت و اخلاص وي نيز افزون تر مي شود. به نحوي كه همه چيز عاشق همان معشوق است و دوست دارد همه چيزش را براي معشوق فدا كند. و خودش را در مقابل او فاني ونيست نشان دهد. يعني اين براي او عظمت و شكوه است كه در مقابل معشوق از خود چيزي ندارد و هرچه هست اوست.
عشق قهّار است و من مقهور عشق چون قمر روشن شدم از نور عشق[11]
قهراً هر قدر كه شناخت كم بود از علاقه و عشق هم كاسته خواهد شد.
به طور كلي، كمال ايمان از عشق به خداوند است كه در روايت آمده است «هر كس كه دوستي و دشمني اش براي خدا باشد، از جمله كساني است كه ايمان وي كامل گرديده است.[12]
ب) عشق به عبادت
يكي از مصاديق عشق سازنده علاقه و عشق به عبادت الهي مي باشد كه در روايت آمده كه «خوشا به حال كسي به عبادت عشق بورزد و آن را از صميم قلب دوست بدارد و با جان دل پذيراي آن باشد».[13]
مانند ائمه هدي ـ عليهم السّلام ـ كه عاشقانه عبادت خدا مي كردند كه امير مؤمنان ـ عليه السّلام ـ فرمود: خدايا نه به خاطر ترس از عذاب جهنمت و نه به خاطر طمع بهشتت عبادت مي كنم، بلكه به خاطر آن كه تورا شايسته عبادت يافتم عبادتت مي كنم.[14]
ج) عشق به اولياي الهي
يكي از مصاديق زيباي عشق سازنده عشق به انبياء و اولياي الهي است؛ كه نزديك ترين انسانها به خداوند متعال هستند. بنابراين داراي كمالات و فضايل فراواني خواهند بود. آري عشق به اولياي الهي يعني انسان كامل داراي ثمرات بسياري زيادي است كه پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ فرمود: «هر كس از دنيا برود، در حالي كه محبت اهل محمد ـ صلّي الله عليه و آله ـ را دارد، شهيد از دنيا رفته است و تمامي گناهان وي بخشيده شده و به صورت كسي كه داراي ايمان كامل است از دنيا مي رود.»[15] و هر كس كه با بغض و كينه آل محمد ـ صلّي الله عليه و آله ـ از دنيا برود به صورت كفر مرده است و بوي بهشت ابداً به مشام وي نخواهد رسيد.
از این رو، عاشق واقعي کسي است که عشق حقيقي و عشق عالي را دارا باشد. عاشق حقيقي، عاشق خداوند و اولياي الهي مي باشد، عاشق خدا و عبادت او مي باشد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ جاذبه و دافعه علي ـ عليه السّلام ـ ، استاد شهيد مطهري.
2ـ تفسير نمونه، ج 1، ص 565 به بعد.
[1] . ديوان حافظ، تصحيح قزويني، محمد، ص 183.
[2] . مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج 3، كتاب فطرت، ص 502.
[3] . همان، ص 569.
[4] . همان، ص 575.
[5] . مکارم شیرازی، ناصر، تفسير نمونه، ج 1، ص 565.
[6] . شیرازی، ملاصدرا، اسفار اربعه، چ بيروت، ج 7، ص 174.
[7] . مثنوي معنوي.
[8] . مجموعه آثار، ج 3، كتاب فطرت، ص 522.
[9] . مثنوي معنوي.
[10] . مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج 16، جاذبه و دافعه علي ـ عليه السّلام ـ، ص 258، .
[11] . مثنوي معنوي.
[12] . اصول كافي، ج 2، ص 124.
[13] . همان، ص 82.
[14] . بحار الانوار، ج 41، ص 14.
[15] . مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج 3، كتاب ولاءها و ولايت ها، ص 274.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 23 امرداد 01
- بازدید
- ۸۵
عاشق چه کسي است و عشق يعني چه؟
- نشان کردن
پرسش
عاشق چه کسي است و عشق يعني چه؟
پاسخ
از صداي سخن عشق نديدم خوشتر يادگاري كه در اين گنبد دوار بماند[1]
عشق و علاقه و ضد آن يعني نفرت و انزجار در نهاد همه انسان ها نهفته است. عشق در لغت به معناي زيادي محبت است. «در زبان عربي كلمه عشق در اصل از ماده «عَشَقَه» است و «عشقه» نام گياهي است كه در فارسي به آن پيچك مي گويند كه به هر چيزي برسد دور آن مي پيچد. مثلا وقتي به يك گياه ديگر برسد دور آن چنان مي پيچد كه آن را تقريباً محدود و محصور مي كند و در اختيار خودش قرار مي دهد. يك چنين حالتي در انسان پيدا مي شود و اثرش اين است كه ـ برخلاف محبّت عادي ـ انسان را از حال عادي خارج مي كند و خواب و خوراك را از او مي گيرد. توجه را منحصر به همان معشوق مي كند.[2]
عشق مافوق محبت
عشق چيزي مافوق محبت است. محبت در حد عادي در هر انساني هست، انواع محبت ها در انسان وجود دارد. از قبيل محبتي كه دو دوست نسبت به يكديگر پيدا مي كنند، محبتي كه مريد نسبت به مرادش پيدا مي كند؛ بنابراين محبت وقتي به آن حالت (يعني بيش از حد) رسيد «عشق» ناميده مي شود. به يك حالتي كه زمام فكر و اراده انسان را مي گيرد و بر عقل و بر اراده تسلط پيدا مي كند. حالتي شبيه جنون مي شود. يعني عقل را ديگر در آن جا حكمي نيست.[3]
واژه عشق در روايات اسلامي
گر چه لفظ عشق در كتب روايي ما بسيار محدود است و در قرآن كريم نيز اين واژه نيامده است، اما واژگان مترادف آن با عباراتي مانند «حب» و«ود» و يا «مودت» آمده است. در دعاي كميل علي ـ عليه السّلام ـ عبارتي دارد كه مي فرمايد: «و اجعل قلبي بحبك متّيما». «متيم» همان حالتي را مي گويند كه ما «عشق» مي ناميم.[4].
اقسام عشق
عشق انساني به دو گونه است. حقيقي و مجازي، عشق حقيقي همان محبت به خداوند متعال و صفات و افعال الهي است. «اساساً عشق حقيقي هميشه متوجه نوعي از كمال است، انسان هرگز عاشق عدم و كمبودها نمي شود. بلكه همواره دنبال هستي و كمال مي گردد. و به همين دليل آن كس كه هستي و كمالش از همه برتر است از همه كس به عشق ورزيدن سزاوارتر مي باشد.»[5] در حقيقت تميز دهنده انساني از ساير حيوانات نيز همين عشق حقيقي و معنوي است. يعني عشق به كمالات و فضايل و خوبيها و سجاياي انساني و كمال مطلق كه همان خداوند متعال است.
عشق مجازي خود دو گونه است: نفساني و حيواني. نفساني آن است كه مبدأ آن هم شكل و هم سنخ شدن عاشق با معشوق است. يعني عاشق علاقمند به سيرت معشوق است و بيشترين توجه وي به فضايل معشوق است چون كه آن آثار از نفس معشوق صادر مي شود. در حقيقت ميان دو روح نوعي كشش روحاني وجود دارد. ولي عشق حيواني آن است كه مبدأ آن قواي شهوي و بدني و طلب لذات حيواني است كه در اين صورت بيشترين توجه عاشق به ظواهر معشوق از بدن و رنگ و قيافه و صورت است. به عبارتي عشق نفساني از روح لطيف انساني سرچشمه مي گيرد و حيواني از نفس سركش امّاره».[6]
عشق هايي كز پي رنگي بود عشق نبود عاقبت ننگي بود[7]
البته، عرفاي اسلامي اعتقاد دارند كه تمام عشق ها حقيقياند؛ يعني در واقع يك نوع عشق بيشتر نداريم. حتي در عشق هاي مجازي هم عاشق، معشوق را به اعتبار اين كه پرتوي از او (خدا) است دوست دارد.[8]
عشق حقيقي است مجازي مگير اين دم شير است به بازي مگير[9]
مصاديق عشق سازنده
انسان فطرتاً كمال جو و خيرخواه است و هر چه را كه براي خود كمال تلقي كند طالب آن هست. در اين مجال به مواردي تحت عنوان (مصاديق عشق سازنده) اشاره میشود:
الف) عشق به خداوند متعال
هر انساني طالب كمال و زيبايي است و چون خداوند متعال كمال مطلق است، بنابراين معشوق و مطلوب بالذات است. «اساساً علاقه و محبت است كه اطاعت آور است. عاشق را آن يارا نباشد كه از خواست معشوق سر بپيچد. اطاعت و پرستش حضرت حق به نسبت محبت و عشقي است كه انسان به حضرت حق دارد».[10] هر اندازه شناخت انسان به خداوند متعال زيادتر گردد. علاقه و محبت نسبت به او زيادتر مي شودو در نتيجه اطاعت و عبادت و اخلاص وي نيز افزون تر مي شود. به نحوي كه همه چيز عاشق همان معشوق است و دوست دارد همه چيزش را براي معشوق فدا كند. و خودش را در مقابل او فاني ونيست نشان دهد. يعني اين براي او عظمت و شكوه است كه در مقابل معشوق از خود چيزي ندارد و هرچه هست اوست.
عشق قهّار است و من مقهور عشق چون قمر روشن شدم از نور عشق[11]
قهراً هر قدر كه شناخت كم بود از علاقه و عشق هم كاسته خواهد شد.
به طور كلي، كمال ايمان از عشق به خداوند است كه در روايت آمده است «هر كس كه دوستي و دشمني اش براي خدا باشد، از جمله كساني است كه ايمان وي كامل گرديده است.[12]
ب) عشق به عبادت
يكي از مصاديق عشق سازنده علاقه و عشق به عبادت الهي مي باشد كه در روايت آمده كه «خوشا به حال كسي به عبادت عشق بورزد و آن را از صميم قلب دوست بدارد و با جان دل پذيراي آن باشد».[13]
مانند ائمه هدي ـ عليهم السّلام ـ كه عاشقانه عبادت خدا مي كردند كه امير مؤمنان ـ عليه السّلام ـ فرمود: خدايا نه به خاطر ترس از عذاب جهنمت و نه به خاطر طمع بهشتت عبادت مي كنم، بلكه به خاطر آن كه تورا شايسته عبادت يافتم عبادتت مي كنم.[14]
ج) عشق به اولياي الهي
يكي از مصاديق زيباي عشق سازنده عشق به انبياء و اولياي الهي است؛ كه نزديك ترين انسانها به خداوند متعال هستند. بنابراين داراي كمالات و فضايل فراواني خواهند بود. آري عشق به اولياي الهي يعني انسان كامل داراي ثمرات بسياري زيادي است كه پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ فرمود: «هر كس از دنيا برود، در حالي كه محبت اهل محمد ـ صلّي الله عليه و آله ـ را دارد، شهيد از دنيا رفته است و تمامي گناهان وي بخشيده شده و به صورت كسي كه داراي ايمان كامل است از دنيا مي رود.»[15] و هر كس كه با بغض و كينه آل محمد ـ صلّي الله عليه و آله ـ از دنيا برود به صورت كفر مرده است و بوي بهشت ابداً به مشام وي نخواهد رسيد.
از این رو، عاشق واقعي کسي است که عشق حقيقي و عشق عالي را دارا باشد. عاشق حقيقي، عاشق خداوند و اولياي الهي مي باشد، عاشق خدا و عبادت او مي باشد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ جاذبه و دافعه علي ـ عليه السّلام ـ ، استاد شهيد مطهري.
2ـ تفسير نمونه، ج 1، ص 565 به بعد.
[1] . ديوان حافظ، تصحيح قزويني، محمد، ص 183.
[2] . مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج 3، كتاب فطرت، ص 502.
[3] . همان، ص 569.
[4] . همان، ص 575.
[5] . مکارم شیرازی، ناصر، تفسير نمونه، ج 1، ص 565.
[6] . شیرازی، ملاصدرا، اسفار اربعه، چ بيروت، ج 7، ص 174.
[7] . مثنوي معنوي.
[8] . مجموعه آثار، ج 3، كتاب فطرت، ص 522.
[9] . مثنوي معنوي.
[10] . مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج 16، جاذبه و دافعه علي ـ عليه السّلام ـ، ص 258، .
[11] . مثنوي معنوي.
[12] . اصول كافي، ج 2، ص 124.
[13] . همان، ص 82.
[14] . بحار الانوار، ج 41، ص 14.
[15] . مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج 3، كتاب ولاءها و ولايت ها، ص 274.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 23 امرداد 01
- بازدید
- ۸۵
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.