آيا پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله ـ جوانان را درک مي کرد؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

آيا پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله ـ جوانان را درک مي کرد؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

خداوند متعال پيامبر اسلام را بهترين الگو براي کساني که در پي خدا و روز رستاخيز هستند معرفي مي کند.[1] پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله ـ بهترين الگو و سرمشقي است که هر نوجوان و جواني که به دنبال حقيقت و سعادت اخروي است، مي تواند از او درسها بگیرد.

خداي متعال در قرآن کريم يکي از وظايف پيامبر اسلام را تزکيه و تعليم[2] بشر مي داند. به شهادت قرآن کريم، آنچه که رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله ـ بيان مي کند برگرفته از وحي بوده است[3] و به فرموده خود رسول مکرّم اسلام ـ صلي الله عليه و آله ـ معلّم و مؤدب ايشان خداوند متعال بوده است.[4] با اين وصف، آيا مي توان گفت پيامبر اسلام جوانان را درک نمي کرده است!؟ يک الگو و يک معلّم اگر شخص مخاطب خود (جوان) را درک نکند و آشنا به روحيات، احساسات، عقيده و تفکّر او نباشد، چگونه مي تواند به عنوان الگو و معلّم بشر بسوي آنان از سوي خداوند مبعوث شود!؟ در حالي که خداوند او را بهترين الگو ومعلّم براي بشر مي داند.

براي روشن شدن اين حقيقت بايد سيرة رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله ـ و کلمات و سخنان ايشان را خوب مطالعه کنيم. بنابراین، به صورت اجمالی به برخي از اين موارد که نشانگر درک بالاي ايشان از مردم، به‌خصوص جوانان مي باشد، اشاره مي کنيم:

1. جواني را غنيمت بشماريد

توجه دادن جوانان به اينکه جواني را غنيمت بشمارند، چرا که جواني بهترين فرصت براي آموختن علم و تهذيب نفس مي باشد. پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله ـ در وصيت خويش به علي عليه السلام مي فرمايند: «اي علي! چهار چيز را پيش از چهار چيز درياب: جواني ات را پيش از پيري و تندرستي ات را پيش از بيماري و بي نيازي ات را پيش از نيازمندي و زندگي ات را پيش از مرگ».[5]

همچنين از ايشان نقل شده که فرمودند: «بنده بايد براي سراي آخرتش از دنيا و براي مرگش از زندگي و براي پيري اش از جواني توشه برگيرد، زيرا که دنيا براي شما آفريده شده و شما براي آخرت آفريده شده ايد».[6]در جاي ديگر مي فرمايد: «آن که در جواني اش بياموزد آموخته اش مانند نقش بر سنگ است و آن که در بزرگسالي بياموزد نقش بر روي آب باشد».[7]

2. بهره گيري از توانايي، و استعداد، شور و نشاط جوانان شايسته در هدايت و رهبري جامعه

ایشان از انرژی و توانی جوانان داشتند استفاده می‌کردن و حتی با معترضین که اشکال می‌گرفتند چرا فرد جوانی را به عنوان فرماندهی برگزیده است، مقابله می‌کردند. براي نمونه مي توان به علي عليه السلام، مصعب بن عمير، عتاب بن اسيد، اسامه بن زيد اشاره کرد.

مصعب بن عمير: جواني کم سن و سال و از حافظان و قاريان قرآن بود و بسياري از قرآن را آموخته بود. مصعب از طرف پيامبر ـ صلي الله عليه و آله ـ به عنوان اولين نماينده رسمي خارج از مکّه براي آموزش قرآن و دعوت مردم بسوي اسلام انتخاب شد. طولي نکشيد همه اقشار مدينه، بخصوص نسل جوان دعوت او را پذيرفتند و مسلمان شدند، و او نخستين کسي بود که در مدينه نماز جمعه برگزار کرد و اسيد بن خضير و سعد بن معاذ به دست او مسلمان شدند.  همچنين براي او افتخار و نشاني بزرگ در اسلام است.[8]

عتّاب بن اسيد: پس از فتح مکه طولي نکشيد که جنگ حنين پيش آمد و به ناچار، پيامبر خدا و سربازانش بايد از مکه خارج شده و به سوي جبهه جنگ مي رفتند. بنابراين براي اداره امور آن شهر که به تازگي از دست مشرکان خارج شده بود بايد فرماندار لايق و با تدبيري تعيين مي شد که به امور شهر مکه رسيدگي کند.

پيامبر خدا در ميان همه ياران، جوان 21 ساله اي را به نام «عتاب بن اسيد» براي اين مسئوليت بزرگ برگزيد. بديهي است که انتصاب جواني 21 ساله به فرمانداري مکه، موجب رنجش خاطر و آزردگي بزرگان مکه مي شد. پيامبر خدا، براي پيشگيري از اعتراض آنان، در پايان نامه مفصلي خطاب به مردم مکه نوشت: «کسي در نافرماني از او به کمي سنّش استدلال نکند، زيرا مسن تر، شايسته تر نيست، بلکه شايسته، بزرگ تر است».[9]

اسامه بن زيد: پيامبر اسلام در روزهاي آخر زندگي خود، مسلمانان را براي جنگ با کشور نيرومند روم بسيج کرد.تمام افسران ارشد، فرماندهان سپاه اسلام و بزرگان مهاجر و انصار در اين لشکر عظيم گرد آمده بودند. پيامبر اسلام، اسامه بن زيد را که جواني 18 ساله بود براي فرماندهي لشکر انتخاب کرد. اين کار موجب اعتراض برخي شد. لذا پيامبر اسلام بر فراز منبر قرار گرفت و فرمود:

«همانا مردم به فرماندهي اسامه، زخم زبان زدند. آنان پيش از اين نيز نسبت به فرماندهي پدر اسامه، چنين کرده بودند، در حالي که آن دو، شايسته فرماندهي بودند، و اسامه از دوست داشتني­ترين فرماندهان در نزد من است، شما را نسبت به اسامه به نيکي سفارش مي کنم.»[10]

3. سرکوب نکردن عواطف و احساسات جوانان و ترغيب جوانان به پرسشگري و قانع کردن آنان با دلايل و حکمت هاي عقلاني و منطقي

پيامبر اسلام مي فرمايند: «دانش گنجينه هايي است که کليد آن پرسش است، بپرسيد، خداوند شما را رحمت کند که چهار گروهند که پاداش مي برند، سؤال کننده، پاسخ دهنده، شنونده و دوستدار آنان».[11] به داستان ذيل که در نوع خود جالب و شنيدني است توجه کنيد: «جواني نزد پيامبر ـ صلي الله عليه و آله ـ آمد و گفت: اي پيامبر خدا! اجازه دهيد زنا کنم! مردم بسويش هجوم آوردند و آزارش دادند و گفتند: ساکت شو پيامبر خدا فرمود: او را نزديک بياوريد. جوان به پيامبر ـ صلي الله عليه و آله ـ نزديک شد و نشست، پيامبر ـ صلي الله عليه و آله ـ پرسيد: «آيا اين عمل را براي مادرت مي پسندي؟ گفت نه به خدا. فرمود: «مردم هم اين عمل را براي مادران خود نمي پسندند.» سپس فرمود: آيا اين عمل را براي دخترت مي پسندي؟ جوان گفت: نه به خدا. فرمود: مردم هم اين عمل را براي دختران خود نمي پسندند» سپس فرمود: آيا اين عمل را براي خواهرت مي پسندي؟ گفت نه به خدا. فرمود: مردم هم اين عمل را براي خواهران خود نمي پسندند. آنگاه فرمود: آيا اين عمل را بر عمّه ات مي پسندي؟ فرمود نه به خدا. سپس پيامبر خدا دست خويش به آن جوان نهاد و گفت: «بار خدايا! گناهش را ببخش ودلش را پاکيزه گردان و به وي پاکدامني ده!» آن جوان از آن پس هرگز سراغ کار (خلاف) را نگرفت.[12]

4. ترغيب جوانان به کار و فعاليت

روزي پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله ـ در ميان ياران خود نشسته بود چشمش به جواني چالاک و نيرومند افتاد که از پگاه، کار مي کرد. ياران گفتند: واي بر او! چه مي شد اگر جواني و چالاکي اش در راه خدا بود؟ پيامبر ـ صلي الله عليه و آله ـ فرمود: «چنين مگوييد، اگر او براي خود تلاش مي کند تا خود را از مردم بي نياز کند و نزد آنان دست دراز نکند در راه خدا کار مي کند. اگر براي پدر و مادر ناتوان و يا فرزندان ناتوان خويش تلاش مي کند تا آنان را بي نياز و زندگي شان را اداره کند، کار او در راه خداست ولي اگر براي ثروت اندوزي و فخر فروشي تلاش مي کند، کار او در راه شيطان است».[13]

5. احترام گذاشتن به شخصيت جوانان

پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله ـ مي فرمودند: «براي جوانان در مجلس­ها جا باز کنيد و حديث را به آنان بفهمانيد زيرا آنان جانشين (پدران خويش) اند و اهل حديث اند.»[14] براي پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله ـ ظرف شيري آوردند. از آن نوشيد در طرف راست ايشان جواني بود که از همه کم سن تر بود و در طرف چپ ايشان، پيرمردان نشسته بودند. پيامبر ـ صلي الله عليه و آله ـ فرمود: «اي جوان! اجازه مي دهي اين شير را به پير مردها بدهم؟ جوان گفت: من در اين زياده اي که از شما به من رسيده کسي را مقدم نمي دارم اي پيامبر خدا! پس پيامبر شير را به وي داد.[15]

6. ترغيب جوانان به پاکيزگي و آراستگي

پيامبر خدا ـ صلي الله عليه و آله ـ فرمودند: «خداوند زيباست و زيبايي را دوست مي دارد».[16] ایشان مي فرمايند: «هر که مويش را بلند گذاشت، از آن نيکو مراقبت کند، وگرنه آن را کوتاه کند.[17] همچنين فرمودند: «ناخن هايتان را کوتاه کنيد. به زنان فرمودند: ناخن بگذاريد؛ زيرا برايتان زيباتر است.»[18]

7. ترغيب جوانان به ازدواج و ايجاد شرايط آن

پيامبر خدا ـ صلي الله عليه و آله ـ فرمودند: «هر جواني که در سن کم ازدواج کند، شيطان فرياد برمي آورد که: واي بر من، واي بر من! دو سوم دينش را از دستبرد من مصون نگه داشت. پس بنده در يک سوم باقي مانده تقوي الهي پيشه سازد.[19] همچنين پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله ـ فرمودند: اي جماعت جوان! بر شما باد ازدواج. اگر نمي توانيد بر شما باد روزه گرفتن که روزه مهار شهوت است.[20]

امام صادق عليه السلام فرمودند: جواني از انصار، نزد پيامبر ـ صلي الله عليه و آله ـ آمد و از نيازمندي اش نزد ايشان، شکوه کرد. پيامبر به وي فرمود: «ازدواج کن!» جوان گفت: خجالت مي کشم بار ديگر نزد پيامبر ـ صلي الله عليه و آله ـ بازگردم (و بگويم که با دست خالي چگونه ازدواج کنم). آن گاه مردي از انصار به وي رسيد و گفت: دختري زيبا دارم، آن گاه او را به ازدواج آن جوان در آورد، پس از آن خداوند گشايش در زندگي او ايجاد کرد...»[21]

پرهيز از لعن و نفرين جوانان، دعوت جوانان به توبه و پاکدامني، ترغيب به مشورت با جوانان، ترغيب جوانان به انتخاب دوستان شايسته و با ايمان و دوري از دوستان بد و منحرف، توجه به نيازهاي خاص جوانان، زياده روي نکردن در نکوهش جوانان، اهتمام به حقوق فرزندان، بيان ارزشها و اخلاق نيکو با گفتار و عمل براي جوانان و... موارد بسيار زيادي که در اين مختصر نمي گنجد؛ همه و همه بيانگر توجه خاص و درک بالاي پيامبر اسلام از نوجوانان و جوانان دارد.

 


[1] . احزاب/21.

[2] . جمعه/2.

[3] . نجم/53.

[4] . «انا اديب الله من تربيت شدۀ خدايم» بحار الانوار، ج 16، ص 231.

[5] . من لا يحضره الفقيه. شيخ صدوق، مؤسسه نشر اسلامي، ج 4، ص 357، ح 5763.

[6] . ورّام بن ابي فراس الحمدان، تنبيه الخواطر و نزهة النواظر (مجموعه ورّام) دارالتعارف، ص 131.

[7] . فضل الله بن علي الحسني الراوندي، النوادر، دارالحديث، ص 132، ح 169.

[8] . مجلسي، محمد باقر، بحار الانوار، ج 19، ص 10.

[9] . همان، ج 21، ص 123.

[10] . البخاري، محمد بن اسماعيل، صحيح البخاري، دار ابن کثير، ج 3، ص 1365، ح 3524.

[11] . الحراني، حسن بن علي ،تحف العقول من آل الرسول، مؤسسه النشر الاسلامي، ص 41.

[12] . المسند ابن حنبل، دارالفکر. ج 8، ص 285، ح 22274.

[13] . فيض کاشاني،  المحجه البيضاء في تهذيب الاحياء، جامعه مدرسين حوزه علميه، ج 3، ص 140.

[14] . الديلمي الهمداني، الفردوس بمأثور الخطاب،دارالکتب العلميه، ج 1، ص 98، ح 320.

[15] . صحيح بخاري، پيشين، ج 2، ص829، ح 2224.

[16] . النيشابوري، مسلم بن الحجاج، صحيح مسلم، دارالحديث، ج 1، ص63، ح 147.

[17] . الکليني، محمد بن يعقوب ، الکافي، دار صعب و دارالتعارف، ج 6، ص 485، ح 2.

[18] . همان، ص 491، ح 15.

[19] . بحار الانوار، ج 103، ص 221، ح 34.

[20] . الکافي، ج 4، ص 180، ح 2.

[21] . همان، ج 5، ص 330، ح 3.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
24 امرداد 01
بازدید
۶۶
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.