آیا قهر کردن با دوستان گناه محسوب می شود؟
آیا قهر کردن با دوستان گناه محسوب می شود؟
پرسش
پاسخ
در پاسخ ، ذکر چند مطلب به عنوان مقدمه لازم است:
يکي از نيازهاي اساسي روان انسان، نياز به دل بستگي و تعلّق به گروه و ارتباط با همنوعان و همسالان است.[1] افراد انساني در هر مرحله از رشد و تحوّلات زندگي، محتاج گروه يا افرادي هستند که به آن تعلّق داشته باشند. اين گروه در ابتدا خانواده است و سپس مدرسه و دوستان و کمي بعد جامعه و افراد آن مي باشند
اهميت دوستي
سقراط، انديشمند کم نظير، مي گويد: مردم هر کدام آرزويي دارند؛ يکي مال و ثروت مي خواهد و ديگري افتخار و مقام، ولي به عقيده من، يک دوست خوب از تمام اين ها بهتر است.[2]
اگرچه داشتن رفيق خوب و شايسته براي همه طبقات مردم و براي تمام مراحل زندگي لازم است، ولي براي نسل جوان و نوجوانان از اهميت بيشتري برخوردار است؛ زيرا جوانان، که در آستانه زندگي اجتماعي قرار گرفته اند، مي توانند با کمک دوستان آگاه، دلسوز، شايسته و جوانمرد، شخصيت خود را رشد دهند و استعدادهاي خويش را به شکوفايي برسانند.
شيوه هاي دوست يابي
دوست يابي در دوران نوجواني معمولا به دو شيوه صورت مي گيرد:
الف. روش احساسي
در اين روش، انتخاب دوست تنها بر اساس هيجان و احساسات لحظه اي انجام مي پذيرد. اين روش، از انتخاب هدفمند به دور بوده و به عاقبت و ثمرات اين دوستي توجه کافي نمي شود.
ب: روش عقلاني
به کارگيري اين روش، استمداد از بهترين يار زندگي، يعني «عقل» است. عقل، حجّت و هدايتگر دروني است و اگر کارهاي انسان بر اساس هدايت و راهنمايي او انجام گيرد، با سعادت و پيروزي همراه مي شوند. شخصي را که عقل براي انسان رفيق راه مي سازد، هم در دنيا و هم در آخرت، مفيد به حال او و باعث کمالش مي گردد، عقل، به انسان توصيه مي کند تا از تجارب افراد بزرگسال و دلسوز، که مورد اطمينان نيز هستند، کمک بگيرد؛ همچنين عقل اقتضا مي کند تا به سراغ فرمايش ها و راهنمايي هاي معصومان (عليهم السلام) برويم و بر اساس معيارهايي که آن بزرگواران براي انتخاب دوست بيان کرده اند، عمل کنيم.
ج: روش ترکيبي (عقلاني و احساسي)
به دليل آن که در دوستي ها، عواطف و محبت نقش تعيين کننده و ويژه اي دارد، لازم است در انتخاب دوست، به اين جنبه توجه شود و فقط از معيارهاي عقلاني استفاده نشود و به عواطف و احساسات هم توجه گردد و از آن ها غافل نشود؛ زيرا اگر انتخاب يک دوست و رفيق هر چند با معيارهاي عقلي سازگار باشد، ولي دوست داشتني نبوده و دل انسان به او ميل و گرايشي نداشته باشد شايسته دوستي نيست؛ ولي اگر بر اساس عقل و شرع و احساس (عاطفه)، فردي را براي دوستي و رفاقت برگزينيم، اين دوستي پايدار، ارزشمند و واقعي خواهد بود.
ويژگي هاي دوست خوب
1. عقل و درايت
حضرت علي (عليه السلام) در اين زمينه مي فرمايد: «همنشيني با افراد عاقل و صاحب انديشة سالم باعث اصلاح و درستي کارها مي شود.»[3]
2. صداقت و راستي.
امام باقر(عليه السلام) مي فرمايد: «با چهار گروه رفاقت نکن: احمق، بخيل، ترسو و دروغگو. احمق و بي عقل مي خواهد به تو سود برساند، ولي صدمه مي زند. بخيل و تنگ نظر از تو مي ستاند، ولي به تو چيزي نمي دهد. ترسو به هنگام نياز، نه تنها تو را، بلکه پدر و مادر خود را نيز تنها مي گذارد. دروغگو تو را به اشتباه و خطا مي اندازد؛ چون اگر چه گاهي راست مي گويد ولي قابل اعتماد نيست.»[4]
3. بزرگواري و اصالت خانوادگي
پيامبر گرامي حضرت محمّد(صلي الله عليه و آله) در اين باره مي فرمايد: «خوش بخت کسي است که با افراد بزرگوار و با نجابت همنشين و دوست شود».[5]
4. شايستگي و نيکي
خلق و خوهاي نيک مثل وفاداري، امانت داري، صداقت، گذشت و با تقوايي، به طور ناخودآگاه از ديگران به انسان منتقل مي شوند و آدمي هرگاه در جمع افرادي نيکوکار به سر برد به تدريج، نيکوکاري خواهد شد.
حضرت علي (عليه السلام) مي فرمايد: «به نيکوکاران نزديک شو تا از آنان شوي، و از بدکاران دوري گزين تا مانند آنان نگردي».[6]
5. وادارنده به اطاعت خدا
«حواريون حضرت عيسي(عليه السلام) به ايشان عرض کردند: يا روح الله! با چه کسي همنشيني نماييم و دوستي کنيم؟ حضرت فرمود: با کسي که سه صفت داشته باشد:
1. ديدنش شما را به ياد خدا آورد و به اطاعت خداوند ترغيب کند.
2. سخن او بر علم شما بيفزايد و باعث افزايش دانشتان گردد.
3. عمل او شما را به آخرت ترغيب کند و به ياد آخرت بيندازد.»[7]
6. بر آورنده نياز دوست
حضرت علي(عليه السلام) مي فرمايد: «بهترين دوست کسي است که موقع احتياج به ياري تو بشتابد و کمکت کند.»[8]
و به قول شاعر شيرين سخن سعدي:
دوست آن باشد که گيرد دست دوست در پــــريشان حالـــي و درماندگــي
نکته مهم
تمام نکاتي که درباره شرايط دوست و صفات دوست بيان شدند مربوط به زماني هستند که مي خواهيم با کسي دوست پايدار و رسمي داشته باشيم و مي خواهيم با آن ها رفت و آمد کنيم، و گرنه در برخوردهاي روزمرّه و روابط اجتماعي، که با افراد متعددي انسان سلام و عليک و روابط کمي دارد ـ مثلا، با هم کلاسي ها يا هم محله اي ها- وجود تمام شرايط دوستي لازم و ضروري نيست؛ چون مجبوريم با هم محله اي و هم کلاسي و چنين افرادي ارتباط کمي داشته باشيم و معيارهايي که در روابط دوستانه لازمند با معيارهايي که در روابط اجتماعي مطرحند، فرق دارند؛ زيرا دوستي يک ارتباط صميمي و عميق است، ولي روابط اجتماعي با اينکه از وسعت زيادي برخوردارند سطحي تر مي باشند و تأثير پذيري قابل توجهي در ارتباطات اجتماعي به چشم نمي خورد.
مسأله ديگر اينکه چون دوران نوجواني و جواني دوران کم تجربگي است و احتمال خطا و لغزش در افراد وجود دارد، بعضي خطاهاي دوستان که چندان حادّ و عمدي نيستند بايد ناديده انگاشته شوند و در رفع و اصلاح آن ها اقدام گردد و نبايد با کوچک ترين خطا و اشتباهي، دوستي و رفاقت را به هم زد. بله، اگر شخصي به گناه و اشتباه جدّي آلوده شده است، بايد از او جدا شد و اين کار لازم است.[9]
با توجه به مطالب ذکر شده، پاسخ پرسش شما واضح است. دين، نه برقراري ارتباط دوستانه را واجب کرده است و نه قطع آن را حرام نموده است. اگر دوست شما صفات بيان شده در مورد دوست خوب را داراست به دليل خطايي جزئي، او را رها نکنيد. اما اگر دلايلتان درباره نداشتن آن شرايط، محکم است، بهتر است از او جدا شويد بدون اينکه قهر شويد. اما دقت کنيد اگر پس از جدايي، اسرار او را فاش کنيد، شما خيانت در امانت کرده ايد؛ اگر عيبهاي او را جايي بگوييد، غيبت کرده ايد و اگر نسبت ناروايي به او بدهيد، دروغ گفته ايد و به او تهمت زده ايد. همه اينها از گناهان بزرگ است. ضمن اينکه با اين گناهان، شخصيت خود را در مقابل دوستان ديگرتان لکه دار کرده ايد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ دوستي در قرآن و حديث، محمد محمدي ري شهري، نشر دار الحديث، قم.
2ـ جوان و نيروي چهارم زندگي، محمد رضا شرفي.
3ـ جوانان موفق، عباس رحيمي.
[1] . شرفي، محمد رضا مراحل رشد و تحوّل انسان، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، 1364، ص 163.
[2] کاشفي، محمد رضا، آيين مهرورزي، قم، نشر اسلامي، 1376ش، ص130.
[3] . محمّدي ري شهري، محمّد، پيشين، ج 75، ص 301، ح 10244.
[4] . شيخ صدوق، الخصال، تهران، مکتبه الصدوق، 1348، ص 244، ح 100.
[5] . « اَسعَدُ الناس من خالط کرام النّاس». علامه مجلسي، بحار الانوار، نشر الوفاء بيروت، 1404(ه.ق)، ج 1، ص 202، حديث 13.
[6] . «قارن أهل الخير تکُن مِنهم و باِئن أهل الشرّ تَبن عنهُم». عبدالحميد ابن ابي الحديد، شرح نهج البلاغه، نشر کتابخانه آيت الله مرعشي نجفي، 1404(هـ .ق)، ج 16، ص 97.
[7] . «قالتِ الحَواريون لعيسي، يا روح اللهِ! مَن نُجالس؟ قال: مَن يذکِرُکُمُ اللهَ رؤيتُهُ و يزيدُ في عِلمِکُم مَنطِقهُ و يرَغّبُکُم في الآخرة عَمَلهُ» الکافي، ثقه الاسلام کليني، نشردار الکتب الاسلاميه، 1365، ج 1، ص 39.
[8] . محمدي ري شهري، محمد، پيشين، ج1، ص57.
[9] . احمد پناهي، علي مقاله «دوستي از منظر ديني» مجله معرفت، نشر مؤسسه امام خميني(ره)، شماره 97.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 24 امرداد 01
- بازدید
- ۱۴۴
آیا قهر کردن با دوستان گناه محسوب می شود؟
- نشان کردن
پرسش
آیا قهر کردن با دوستان گناه محسوب می شود؟
پاسخ
در پاسخ ، ذکر چند مطلب به عنوان مقدمه لازم است:
يکي از نيازهاي اساسي روان انسان، نياز به دل بستگي و تعلّق به گروه و ارتباط با همنوعان و همسالان است.[1] افراد انساني در هر مرحله از رشد و تحوّلات زندگي، محتاج گروه يا افرادي هستند که به آن تعلّق داشته باشند. اين گروه در ابتدا خانواده است و سپس مدرسه و دوستان و کمي بعد جامعه و افراد آن مي باشند
اهميت دوستي
سقراط، انديشمند کم نظير، مي گويد: مردم هر کدام آرزويي دارند؛ يکي مال و ثروت مي خواهد و ديگري افتخار و مقام، ولي به عقيده من، يک دوست خوب از تمام اين ها بهتر است.[2]
اگرچه داشتن رفيق خوب و شايسته براي همه طبقات مردم و براي تمام مراحل زندگي لازم است، ولي براي نسل جوان و نوجوانان از اهميت بيشتري برخوردار است؛ زيرا جوانان، که در آستانه زندگي اجتماعي قرار گرفته اند، مي توانند با کمک دوستان آگاه، دلسوز، شايسته و جوانمرد، شخصيت خود را رشد دهند و استعدادهاي خويش را به شکوفايي برسانند.
شيوه هاي دوست يابي
دوست يابي در دوران نوجواني معمولا به دو شيوه صورت مي گيرد:
الف. روش احساسي
در اين روش، انتخاب دوست تنها بر اساس هيجان و احساسات لحظه اي انجام مي پذيرد. اين روش، از انتخاب هدفمند به دور بوده و به عاقبت و ثمرات اين دوستي توجه کافي نمي شود.
ب: روش عقلاني
به کارگيري اين روش، استمداد از بهترين يار زندگي، يعني «عقل» است. عقل، حجّت و هدايتگر دروني است و اگر کارهاي انسان بر اساس هدايت و راهنمايي او انجام گيرد، با سعادت و پيروزي همراه مي شوند. شخصي را که عقل براي انسان رفيق راه مي سازد، هم در دنيا و هم در آخرت، مفيد به حال او و باعث کمالش مي گردد، عقل، به انسان توصيه مي کند تا از تجارب افراد بزرگسال و دلسوز، که مورد اطمينان نيز هستند، کمک بگيرد؛ همچنين عقل اقتضا مي کند تا به سراغ فرمايش ها و راهنمايي هاي معصومان (عليهم السلام) برويم و بر اساس معيارهايي که آن بزرگواران براي انتخاب دوست بيان کرده اند، عمل کنيم.
ج: روش ترکيبي (عقلاني و احساسي)
به دليل آن که در دوستي ها، عواطف و محبت نقش تعيين کننده و ويژه اي دارد، لازم است در انتخاب دوست، به اين جنبه توجه شود و فقط از معيارهاي عقلاني استفاده نشود و به عواطف و احساسات هم توجه گردد و از آن ها غافل نشود؛ زيرا اگر انتخاب يک دوست و رفيق هر چند با معيارهاي عقلي سازگار باشد، ولي دوست داشتني نبوده و دل انسان به او ميل و گرايشي نداشته باشد شايسته دوستي نيست؛ ولي اگر بر اساس عقل و شرع و احساس (عاطفه)، فردي را براي دوستي و رفاقت برگزينيم، اين دوستي پايدار، ارزشمند و واقعي خواهد بود.
ويژگي هاي دوست خوب
1. عقل و درايت
حضرت علي (عليه السلام) در اين زمينه مي فرمايد: «همنشيني با افراد عاقل و صاحب انديشة سالم باعث اصلاح و درستي کارها مي شود.»[3]
2. صداقت و راستي.
امام باقر(عليه السلام) مي فرمايد: «با چهار گروه رفاقت نکن: احمق، بخيل، ترسو و دروغگو. احمق و بي عقل مي خواهد به تو سود برساند، ولي صدمه مي زند. بخيل و تنگ نظر از تو مي ستاند، ولي به تو چيزي نمي دهد. ترسو به هنگام نياز، نه تنها تو را، بلکه پدر و مادر خود را نيز تنها مي گذارد. دروغگو تو را به اشتباه و خطا مي اندازد؛ چون اگر چه گاهي راست مي گويد ولي قابل اعتماد نيست.»[4]
3. بزرگواري و اصالت خانوادگي
پيامبر گرامي حضرت محمّد(صلي الله عليه و آله) در اين باره مي فرمايد: «خوش بخت کسي است که با افراد بزرگوار و با نجابت همنشين و دوست شود».[5]
4. شايستگي و نيکي
خلق و خوهاي نيک مثل وفاداري، امانت داري، صداقت، گذشت و با تقوايي، به طور ناخودآگاه از ديگران به انسان منتقل مي شوند و آدمي هرگاه در جمع افرادي نيکوکار به سر برد به تدريج، نيکوکاري خواهد شد.
حضرت علي (عليه السلام) مي فرمايد: «به نيکوکاران نزديک شو تا از آنان شوي، و از بدکاران دوري گزين تا مانند آنان نگردي».[6]
5. وادارنده به اطاعت خدا
«حواريون حضرت عيسي(عليه السلام) به ايشان عرض کردند: يا روح الله! با چه کسي همنشيني نماييم و دوستي کنيم؟ حضرت فرمود: با کسي که سه صفت داشته باشد:
1. ديدنش شما را به ياد خدا آورد و به اطاعت خداوند ترغيب کند.
2. سخن او بر علم شما بيفزايد و باعث افزايش دانشتان گردد.
3. عمل او شما را به آخرت ترغيب کند و به ياد آخرت بيندازد.»[7]
6. بر آورنده نياز دوست
حضرت علي(عليه السلام) مي فرمايد: «بهترين دوست کسي است که موقع احتياج به ياري تو بشتابد و کمکت کند.»[8]
و به قول شاعر شيرين سخن سعدي:
دوست آن باشد که گيرد دست دوست در پــــريشان حالـــي و درماندگــي
نکته مهم
تمام نکاتي که درباره شرايط دوست و صفات دوست بيان شدند مربوط به زماني هستند که مي خواهيم با کسي دوست پايدار و رسمي داشته باشيم و مي خواهيم با آن ها رفت و آمد کنيم، و گرنه در برخوردهاي روزمرّه و روابط اجتماعي، که با افراد متعددي انسان سلام و عليک و روابط کمي دارد ـ مثلا، با هم کلاسي ها يا هم محله اي ها- وجود تمام شرايط دوستي لازم و ضروري نيست؛ چون مجبوريم با هم محله اي و هم کلاسي و چنين افرادي ارتباط کمي داشته باشيم و معيارهايي که در روابط دوستانه لازمند با معيارهايي که در روابط اجتماعي مطرحند، فرق دارند؛ زيرا دوستي يک ارتباط صميمي و عميق است، ولي روابط اجتماعي با اينکه از وسعت زيادي برخوردارند سطحي تر مي باشند و تأثير پذيري قابل توجهي در ارتباطات اجتماعي به چشم نمي خورد.
مسأله ديگر اينکه چون دوران نوجواني و جواني دوران کم تجربگي است و احتمال خطا و لغزش در افراد وجود دارد، بعضي خطاهاي دوستان که چندان حادّ و عمدي نيستند بايد ناديده انگاشته شوند و در رفع و اصلاح آن ها اقدام گردد و نبايد با کوچک ترين خطا و اشتباهي، دوستي و رفاقت را به هم زد. بله، اگر شخصي به گناه و اشتباه جدّي آلوده شده است، بايد از او جدا شد و اين کار لازم است.[9]
با توجه به مطالب ذکر شده، پاسخ پرسش شما واضح است. دين، نه برقراري ارتباط دوستانه را واجب کرده است و نه قطع آن را حرام نموده است. اگر دوست شما صفات بيان شده در مورد دوست خوب را داراست به دليل خطايي جزئي، او را رها نکنيد. اما اگر دلايلتان درباره نداشتن آن شرايط، محکم است، بهتر است از او جدا شويد بدون اينکه قهر شويد. اما دقت کنيد اگر پس از جدايي، اسرار او را فاش کنيد، شما خيانت در امانت کرده ايد؛ اگر عيبهاي او را جايي بگوييد، غيبت کرده ايد و اگر نسبت ناروايي به او بدهيد، دروغ گفته ايد و به او تهمت زده ايد. همه اينها از گناهان بزرگ است. ضمن اينکه با اين گناهان، شخصيت خود را در مقابل دوستان ديگرتان لکه دار کرده ايد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ دوستي در قرآن و حديث، محمد محمدي ري شهري، نشر دار الحديث، قم.
2ـ جوان و نيروي چهارم زندگي، محمد رضا شرفي.
3ـ جوانان موفق، عباس رحيمي.
[1] . شرفي، محمد رضا مراحل رشد و تحوّل انسان، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، 1364، ص 163.
[2] کاشفي، محمد رضا، آيين مهرورزي، قم، نشر اسلامي، 1376ش، ص130.
[3] . محمّدي ري شهري، محمّد، پيشين، ج 75، ص 301، ح 10244.
[4] . شيخ صدوق، الخصال، تهران، مکتبه الصدوق، 1348، ص 244، ح 100.
[5] . « اَسعَدُ الناس من خالط کرام النّاس». علامه مجلسي، بحار الانوار، نشر الوفاء بيروت، 1404(ه.ق)، ج 1، ص 202، حديث 13.
[6] . «قارن أهل الخير تکُن مِنهم و باِئن أهل الشرّ تَبن عنهُم». عبدالحميد ابن ابي الحديد، شرح نهج البلاغه، نشر کتابخانه آيت الله مرعشي نجفي، 1404(هـ .ق)، ج 16، ص 97.
[7] . «قالتِ الحَواريون لعيسي، يا روح اللهِ! مَن نُجالس؟ قال: مَن يذکِرُکُمُ اللهَ رؤيتُهُ و يزيدُ في عِلمِکُم مَنطِقهُ و يرَغّبُکُم في الآخرة عَمَلهُ» الکافي، ثقه الاسلام کليني، نشردار الکتب الاسلاميه، 1365، ج 1، ص 39.
[8] . محمدي ري شهري، محمد، پيشين، ج1، ص57.
[9] . احمد پناهي، علي مقاله «دوستي از منظر ديني» مجله معرفت، نشر مؤسسه امام خميني(ره)، شماره 97.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 24 امرداد 01
- بازدید
- ۱۴۴
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.