آیا دوستی و علاقه ی زیاد بین دو نفر بهگونهای که بین آنها وابستگی عاطفی شدید پدید بیاید، به طروی که اگر همدیگر را نبینند دچار بیقراری میشوند، صحیح است ؟
آیا دوستی و علاقه ی زیاد بین دو نفر بهگونهای که بین آنها وابستگی عاطفی شدید پدید بیاید، به طروی که اگر همدیگر را نبینند دچار بیقراری میشوند، صحیح است ؟
پرسش
پاسخ
انواع عشق و علاقه
برخي از روان شناسان، عشق و علاقه نوجوانان را بر دو نوع مي دانند: 1. عشق عاطفي و ملکوتي 2. عشق شهواني.
منظور از عشق ملکوتي، عاطفه محبت و علاقه اي است که نوجوان به طرف مقابل احساس مي کند و گاهي هم نوجوانان از آن به عشق پاک تعبير مي کنند. در اين مرحله عشق جنبه جسماني و شهواني ندارد، بلکه با نوعي تمجيد و تحسين و احساس فداکاري توأم است و نوجوان به شدت پرهيز دارد که اين نوع احساس را با برچسب علاقه جنسي لکه دار کند و از آن به عشق آسماني ياد مي کند. «موريس دبس» اين نوع گرايشات را عشق هاي افلاطوني مي نامد و آن را مشتمل بر احساسات محبت آميز مي داند. در مرحله عشق شهواني که به دنبال عشق عاطفي ظهور مي کند نوجوان بيشتر به مسايل توأم با لذت علاقمند مي شود.[1] بنا براین هدايت و جهت دهي آنها مهم است.
انگيزه هاي پنهاني عشق و دوستي
دوستي و عشق کم و بيش داراي انگيزه هاي پنهاني است، اما شناخت اين انگيزه ها چندان دشوار نيست. در ناخودآگاه انسان وابستگي ها و ارتباطات ناشناخته اي وجود دارد که سبب مي شود دو فرد يکديگر را براي دوستي يا عشق برگزينند. شايد گاه سالها بگذرد تا کسي به انگيزه هاي عشق خود يا ديگري پي ببرد. آن چه قطعي است اين است که: عشق در هيچ صورت بدون سبب پديد نمي آيد، جز اين که افراد در تأثير پذيري از اسباب عشق متفاوت اند. برخي سرسخت و مقاوم اند و بعضي شکننده و غير مقاوم.
دلايلي که سبب عشق را فراهم مي آورد برخي طبيعي و اختياري است و بعضي غير اختياري است و تنها بخش ناخودآگاه آدمي تصميم گيرنده است. گاهي لازم است در برابر وضعيت پديد آمده بدان علت که سبب عشق نادرست بوده است، مقاومت کرد و گاه فقط بايد به شيوه اي درست همراهش شد. از نظر روان شناختي در گرایش به دوستیهای افراطی، علاقه شدید و عشق، علل زير مؤثر است:
1. دلباختگی به افراد شبيه خود
جهان پيرامون ما بسيار ناامن، متغير و ناشناخته است و يک غريزه دروني به ما فرمان مي دهد که پيوسته براي احساس ايمني و رهيدن از ناشناختگي، به سويي رويم که تا حدي شناخته شده است. با کسي انس گيريم که شبيه خودمان فکر مي کند و سليقه اي همانند ما دارد. زماني که شبيه خود (در فکر، نگرش ها، سليقه ها، نوع و سبک زندگي، مشکلات و...) مي يابيم به او علاقمند مي شويم و ممکن است اين علاقه شدت گردد و به تدريج به عشق تبديل شود. پس از آن جنبه هاي غير مشابه را مورد توجه قرار نمي دهيم.
2. احساس فشار، تنهايي و بي پناهي
افراد رنجور، تنها، ضعيف و کم ثبات بسيار زود و ساده به عشق دچار مي شوند. آنها که از قدرت تمرکز و استقلال کمتري برخوردارند بيشتر در معرض عشق قرار مي گيرند. کمبود عاطفي، احساس پذيرفته نشدن در جمع، خود پسندي و غرور گاه القاء کننده حس تنهايي (منفرد بودن) است و همين حس زمينه ساز سير فرد به سوي برقراري ارتباطات عاطفي با ديگران است. تنهايي به معناي نداشتن دوست نيست؛ نداشتن رابطه محبت آميز دوستانه است. کم نيستند افرادي که دوستان فراواني دارند، ولي با هيچ يک رابطه صميمي ندارند. وقتي کسي چنين رابطه اي با اطرافيانش ندارد احساس خلاء روحي آزارش مي دهد. براي رهايي از درد تنهايي مي کوشد به رابطه اي محبت آميز و مهر آفرين رو کند.
3. عقده ها و آرمان ها
تجارب دوران کودکي فرد، نوع الگوي تربيتي والدين (مستبدانه و سهل گيرانه) در اين امر دخالت دارند. مثل علاقمند شدن به فردي که شبيه مادر یا پدر محبوب از دست رفته است؛ جبران خودکامگي هاي والدين با منش حمايت گرانه افراطي از ديگران.
4. آزمودن قدرت عشق ورزي
زماني که شخصي را به شيوه اي نادرست از چيزي پرهيز دهند، ممکن است آن پرهيز نتيجه واژگونه دهد. ممکن است به مرور زمان وقتي که با کسي برخورد کند و به سادگي عاشق شود و اظهار شعف و لذت نمايد و درصدد برآيد که نيرو و شهامت خود را بيازمايد و عشق خود را به ديگري اظهار کند.
5. به منظور برآوردن آرزوها
نيازهاي برآورده نشده دوران کودکي چه بسا سبب شود که انسان به فردي سخت دلبسته شود، بدان اميد که وي برآورده ساز آن نياز باشد. چون پايه عشق بر اساس نياز خاص شکل گرفته احتمال زياد دارد که پس از برآورده شدن نياز عشق دوام نياورد.
6. دلباخته جلوه هاي ويژه
در اين جا فرد تنها با مشاهده يک رفتار، يک نگاه، يک محبت، دارا بودن امتيازي ظاهري در چهره، يا سخن، عاشق کسي شود و سپس بکوشد تا با ديگر جنبه هاي ظاهري و رفتاري او به سازگاري برسد. موقعيت تربيتي، سليقه، عقايد و افکار فرد گاه نوعي رفتار يا شمايل را برايش بيش از حد مهم مي گرداند و فرد يک سو نگر مي شود. اين يک سو نگري، وي را بر آن مي دارد که شخصيت افراد را تنها با همان جلوه خاص ارزيابي کند و بدان بها دهد؛ بهايي فراتر از حقيقت آن. فردي که «زيبايي چهره»، «خوش رفتاري» يا «مراعات بهداشتي و شيک پوشي» را مهمترين عنصر شکل دهنده شخصيت افراد مي پندارد بسيار طبيعي است که تنها به همان يک جنبه توجه کند و از توجه به ديگر جنبه ها غفلت ورزد.
7. رهيدن از رنج هاي زندگي
عاشق بودن تا حدي از تمرکز به امور ناملايم زندگي مي کاهد. وقتي مدام مشغول عشق ورزيدن به کسي باشيد و تمام وقت بکوشيد که او را خوشحال کنيد و نيازهايش را شناخته، برآوريد، ديگر وقت چنداني برايتان باقي نمي ماند که به مشکلات خود فکر کنيد.
8. احساسِ بودن
بسياري، از اين رو به عشق نياز دارند که از کمبود شور و شوق و بي هدفي در زندگي خود خسته شده اند. به جاي آن که به درون خود نگاه کنند و دليل اين احساس را از درون خود جويا شوند، خود را درگير روابط عشقي کرده، آن را هدف قرار مي دهند. آنها مي خواهند در چرخه آفرينش جايي داشته باشند، دوستشان بدارند و پذيرفته شوند، در کنار ديگري احساس شادماني کنند، يا نوعي تعلق خاطر بيابند. انسان از طريق احساس «دوست داشتن و دوست داشته شدن» احساس خودباري مي کند.[2]
9. ترحم و همدردي
گاهي شخصي براي ترحم و همدردي با کسي دوست مي شود، مي کوشد تا با جلب رضايت او، شادمانش سازد. بيمناک است که اگر عشق او را پاسخ منفي دهد وي را رنجيده خاطر کند و گناهکار باشد.
10. در جستجوي حمايتگر
آسيب هاي رواني دوران کودکي يا نوجواني چه بسا موجبات وابستگي به پدر و مادر يا فردي ديگر را در شخص آسيب ديده فراهم مي آورد. آنها در حقيقت نه به خاطر امتيازات فرد، که به منظور پر کردن خلاءهاي روحي خود به چنين رابطه اي رو کرده اند.
دوستي هاي هنجار
گاهي دوستي ها بر اساس شناخت همه جانبه و پايه هاي ديني و معنوي است. در اين دوستي ها توجه و تمرکز به سيرت ها (نه صورت) و صفات نيک و اتحاد در دينداري و باورها سبب مي شود که دو نفر به هم پيوند عاطفي بخورند. اين افراد به جهت دوستي پرفايده اي که دين بر آنها طرح ريزي کرده از وفاداري، رازداري، مهرورزي، همدلي و همدردي، ايثار، تعاون و... برخوردار مي شوند. حمايت و زيارت و ديدار از همديگر را وظيفه ديني خود مي دانند. اين دوستي ها پايدار است چون شالوده آن که دين است با ثبات است. طبق روايات، مؤمن با ديدار برادر مؤمنش تسکين مي يابد و آرام مي گيرد. قرآن شريف در وصف چنين افرادي مي فرمايد: «أَشِدَّاء عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاء بَيْنَهُمْ...» محمد(ص) فرستاده خداست، و کساني که با او هستند در برابر کفار سرسخت و شديد، و در ميان خود بسيار مشفق و مهربانند».[3]
تذکر:
اگر عشق به شکل ناهنجار باشد، سازمان رواني فرد را به هم ريخته باشد، بر غذا خوردن، خواب، روابط اجتماعي، خويشتن داري و مديريت هيجاني و ذهني اثر گذاشته باشد، لازم است که براي بازگشت به حالت تعادل رواني و جسمي از روان شناس باليني کمک بگيرد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ غلامي، يوسف، اخلاق و رفتارهاي جنسي، قم، نشر معارف.
2ـ محمدي ري شهري، محمد، دوستي در قرآن و حديث، قم، دارالحديث.
3ـ بيابانگرد، اسماعيل، جوانان و ازدواج، قم، نشر فرهنگ اسلامي، فصل ششم.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 24 امرداد 01
- بازدید
- ۹۹
آیا دوستی و علاقه ی زیاد بین دو نفر بهگونهای که بین آنها وابستگی عاطفی شدید پدید بیاید، به طروی که اگر همدیگر را نبینند دچار بیقراری میشوند، صحیح است ؟
- نشان کردن
پرسش
آیا دوستی و علاقه ی زیاد بین دو نفر بهگونهای که بین آنها وابستگی عاطفی شدید پدید بیاید، به طروی که اگر همدیگر را نبینند دچار بیقراری میشوند، صحیح است ؟
پاسخ
انواع عشق و علاقه
برخي از روان شناسان، عشق و علاقه نوجوانان را بر دو نوع مي دانند: 1. عشق عاطفي و ملکوتي 2. عشق شهواني.
منظور از عشق ملکوتي، عاطفه محبت و علاقه اي است که نوجوان به طرف مقابل احساس مي کند و گاهي هم نوجوانان از آن به عشق پاک تعبير مي کنند. در اين مرحله عشق جنبه جسماني و شهواني ندارد، بلکه با نوعي تمجيد و تحسين و احساس فداکاري توأم است و نوجوان به شدت پرهيز دارد که اين نوع احساس را با برچسب علاقه جنسي لکه دار کند و از آن به عشق آسماني ياد مي کند. «موريس دبس» اين نوع گرايشات را عشق هاي افلاطوني مي نامد و آن را مشتمل بر احساسات محبت آميز مي داند. در مرحله عشق شهواني که به دنبال عشق عاطفي ظهور مي کند نوجوان بيشتر به مسايل توأم با لذت علاقمند مي شود.[1] بنا براین هدايت و جهت دهي آنها مهم است.
انگيزه هاي پنهاني عشق و دوستي
دوستي و عشق کم و بيش داراي انگيزه هاي پنهاني است، اما شناخت اين انگيزه ها چندان دشوار نيست. در ناخودآگاه انسان وابستگي ها و ارتباطات ناشناخته اي وجود دارد که سبب مي شود دو فرد يکديگر را براي دوستي يا عشق برگزينند. شايد گاه سالها بگذرد تا کسي به انگيزه هاي عشق خود يا ديگري پي ببرد. آن چه قطعي است اين است که: عشق در هيچ صورت بدون سبب پديد نمي آيد، جز اين که افراد در تأثير پذيري از اسباب عشق متفاوت اند. برخي سرسخت و مقاوم اند و بعضي شکننده و غير مقاوم.
دلايلي که سبب عشق را فراهم مي آورد برخي طبيعي و اختياري است و بعضي غير اختياري است و تنها بخش ناخودآگاه آدمي تصميم گيرنده است. گاهي لازم است در برابر وضعيت پديد آمده بدان علت که سبب عشق نادرست بوده است، مقاومت کرد و گاه فقط بايد به شيوه اي درست همراهش شد. از نظر روان شناختي در گرایش به دوستیهای افراطی، علاقه شدید و عشق، علل زير مؤثر است:
1. دلباختگی به افراد شبيه خود
جهان پيرامون ما بسيار ناامن، متغير و ناشناخته است و يک غريزه دروني به ما فرمان مي دهد که پيوسته براي احساس ايمني و رهيدن از ناشناختگي، به سويي رويم که تا حدي شناخته شده است. با کسي انس گيريم که شبيه خودمان فکر مي کند و سليقه اي همانند ما دارد. زماني که شبيه خود (در فکر، نگرش ها، سليقه ها، نوع و سبک زندگي، مشکلات و...) مي يابيم به او علاقمند مي شويم و ممکن است اين علاقه شدت گردد و به تدريج به عشق تبديل شود. پس از آن جنبه هاي غير مشابه را مورد توجه قرار نمي دهيم.
2. احساس فشار، تنهايي و بي پناهي
افراد رنجور، تنها، ضعيف و کم ثبات بسيار زود و ساده به عشق دچار مي شوند. آنها که از قدرت تمرکز و استقلال کمتري برخوردارند بيشتر در معرض عشق قرار مي گيرند. کمبود عاطفي، احساس پذيرفته نشدن در جمع، خود پسندي و غرور گاه القاء کننده حس تنهايي (منفرد بودن) است و همين حس زمينه ساز سير فرد به سوي برقراري ارتباطات عاطفي با ديگران است. تنهايي به معناي نداشتن دوست نيست؛ نداشتن رابطه محبت آميز دوستانه است. کم نيستند افرادي که دوستان فراواني دارند، ولي با هيچ يک رابطه صميمي ندارند. وقتي کسي چنين رابطه اي با اطرافيانش ندارد احساس خلاء روحي آزارش مي دهد. براي رهايي از درد تنهايي مي کوشد به رابطه اي محبت آميز و مهر آفرين رو کند.
3. عقده ها و آرمان ها
تجارب دوران کودکي فرد، نوع الگوي تربيتي والدين (مستبدانه و سهل گيرانه) در اين امر دخالت دارند. مثل علاقمند شدن به فردي که شبيه مادر یا پدر محبوب از دست رفته است؛ جبران خودکامگي هاي والدين با منش حمايت گرانه افراطي از ديگران.
4. آزمودن قدرت عشق ورزي
زماني که شخصي را به شيوه اي نادرست از چيزي پرهيز دهند، ممکن است آن پرهيز نتيجه واژگونه دهد. ممکن است به مرور زمان وقتي که با کسي برخورد کند و به سادگي عاشق شود و اظهار شعف و لذت نمايد و درصدد برآيد که نيرو و شهامت خود را بيازمايد و عشق خود را به ديگري اظهار کند.
5. به منظور برآوردن آرزوها
نيازهاي برآورده نشده دوران کودکي چه بسا سبب شود که انسان به فردي سخت دلبسته شود، بدان اميد که وي برآورده ساز آن نياز باشد. چون پايه عشق بر اساس نياز خاص شکل گرفته احتمال زياد دارد که پس از برآورده شدن نياز عشق دوام نياورد.
6. دلباخته جلوه هاي ويژه
در اين جا فرد تنها با مشاهده يک رفتار، يک نگاه، يک محبت، دارا بودن امتيازي ظاهري در چهره، يا سخن، عاشق کسي شود و سپس بکوشد تا با ديگر جنبه هاي ظاهري و رفتاري او به سازگاري برسد. موقعيت تربيتي، سليقه، عقايد و افکار فرد گاه نوعي رفتار يا شمايل را برايش بيش از حد مهم مي گرداند و فرد يک سو نگر مي شود. اين يک سو نگري، وي را بر آن مي دارد که شخصيت افراد را تنها با همان جلوه خاص ارزيابي کند و بدان بها دهد؛ بهايي فراتر از حقيقت آن. فردي که «زيبايي چهره»، «خوش رفتاري» يا «مراعات بهداشتي و شيک پوشي» را مهمترين عنصر شکل دهنده شخصيت افراد مي پندارد بسيار طبيعي است که تنها به همان يک جنبه توجه کند و از توجه به ديگر جنبه ها غفلت ورزد.
7. رهيدن از رنج هاي زندگي
عاشق بودن تا حدي از تمرکز به امور ناملايم زندگي مي کاهد. وقتي مدام مشغول عشق ورزيدن به کسي باشيد و تمام وقت بکوشيد که او را خوشحال کنيد و نيازهايش را شناخته، برآوريد، ديگر وقت چنداني برايتان باقي نمي ماند که به مشکلات خود فکر کنيد.
8. احساسِ بودن
بسياري، از اين رو به عشق نياز دارند که از کمبود شور و شوق و بي هدفي در زندگي خود خسته شده اند. به جاي آن که به درون خود نگاه کنند و دليل اين احساس را از درون خود جويا شوند، خود را درگير روابط عشقي کرده، آن را هدف قرار مي دهند. آنها مي خواهند در چرخه آفرينش جايي داشته باشند، دوستشان بدارند و پذيرفته شوند، در کنار ديگري احساس شادماني کنند، يا نوعي تعلق خاطر بيابند. انسان از طريق احساس «دوست داشتن و دوست داشته شدن» احساس خودباري مي کند.[2]
9. ترحم و همدردي
گاهي شخصي براي ترحم و همدردي با کسي دوست مي شود، مي کوشد تا با جلب رضايت او، شادمانش سازد. بيمناک است که اگر عشق او را پاسخ منفي دهد وي را رنجيده خاطر کند و گناهکار باشد.
10. در جستجوي حمايتگر
آسيب هاي رواني دوران کودکي يا نوجواني چه بسا موجبات وابستگي به پدر و مادر يا فردي ديگر را در شخص آسيب ديده فراهم مي آورد. آنها در حقيقت نه به خاطر امتيازات فرد، که به منظور پر کردن خلاءهاي روحي خود به چنين رابطه اي رو کرده اند.
دوستي هاي هنجار
گاهي دوستي ها بر اساس شناخت همه جانبه و پايه هاي ديني و معنوي است. در اين دوستي ها توجه و تمرکز به سيرت ها (نه صورت) و صفات نيک و اتحاد در دينداري و باورها سبب مي شود که دو نفر به هم پيوند عاطفي بخورند. اين افراد به جهت دوستي پرفايده اي که دين بر آنها طرح ريزي کرده از وفاداري، رازداري، مهرورزي، همدلي و همدردي، ايثار، تعاون و... برخوردار مي شوند. حمايت و زيارت و ديدار از همديگر را وظيفه ديني خود مي دانند. اين دوستي ها پايدار است چون شالوده آن که دين است با ثبات است. طبق روايات، مؤمن با ديدار برادر مؤمنش تسکين مي يابد و آرام مي گيرد. قرآن شريف در وصف چنين افرادي مي فرمايد: «أَشِدَّاء عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاء بَيْنَهُمْ...» محمد(ص) فرستاده خداست، و کساني که با او هستند در برابر کفار سرسخت و شديد، و در ميان خود بسيار مشفق و مهربانند».[3]
تذکر:
اگر عشق به شکل ناهنجار باشد، سازمان رواني فرد را به هم ريخته باشد، بر غذا خوردن، خواب، روابط اجتماعي، خويشتن داري و مديريت هيجاني و ذهني اثر گذاشته باشد، لازم است که براي بازگشت به حالت تعادل رواني و جسمي از روان شناس باليني کمک بگيرد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ غلامي، يوسف، اخلاق و رفتارهاي جنسي، قم، نشر معارف.
2ـ محمدي ري شهري، محمد، دوستي در قرآن و حديث، قم، دارالحديث.
3ـ بيابانگرد، اسماعيل، جوانان و ازدواج، قم، نشر فرهنگ اسلامي، فصل ششم.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 24 امرداد 01
- بازدید
- ۹۹
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.