آيا استمناء گناه کبيره است؟ آيا احتمال دارد استمناء جزء گناهاني باشد که معصوم فرمود هم اميد بخشش نسبت به آن مي رود و...

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

آيا استمناء گناه کبيره است؟ آيا احتمال دارد استمناء جزء گناهاني باشد که معصوم فرمود هم اميد بخشش نسبت به آن مي رود و هم بيم عذاب؟ اگر استمناء گناه کبيره باشد آيا براي اکثريتي که توانايي ازدواج ندارند و سن بلوغ و ازدواج شان 10 تا 15 سال شايد هم بيش تر فاصله است قرار دادن آنها در عصر و حرج نيست؟ مگر در روايات نداريم که در اسلام سختي و عصر و حرج نيست. کبيره بودن خود ارضايي يعني يکسان بودن با شراب و زنا، آن دسته از علمايي که خود ارضايي را گناه کبيره مي شمارند با استناد به کدام آيه از آيات قرآن عذاب جهنم را لايق چنين فردي مي دانند در حالي که قرآن مستقيماً به کبيره بودن آن تصريح ننموده است؟ در ضمن اين ناهمخواني بين شريعت و طبيعت چه توجيهي دارد؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

سئوال فوق متشکل از چند بخش است. لذا جهت سهولت در پاسخ، هر بخش از سئوال به عنوان سر فصل آورده و سپس در ذيل آن پاسخ داده می‌شود.

  1. آيا استمناء گناه کبيره است؟

در تعداد گناهان کبيره اختلاف است و روايات مختلفي در اين باره وجود دارد؛ امّا آيه يا روايتي که همه آنها را يکجا شمرده باشد وجود ندارد. در اصول کافي ج2 باب الکبائر[1] 24 روايت در باب گناهان کبيره وجود دارد که در بعضي از آنها اشاره به تعدادي از گناهان کبيره شده است. اما به طور کلي در بين روايات، روايتي که مستقيما به کبيره بودن استمناء اشاره داشته باشد وجود ندارد. اما بلاشک استمناء گناه است و فقها فتوي به حرمت آن داده اند و روايات زیادی  در مذمت آن وارد شده است.

امام صادق ـ عليه السلام ـ مي فرمايد: استمناء کننده جزو کساني است که خدا در قيامت با آنها سخن نمي گويد.[2]

پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مي فرمايد: ملعون است کسي که استمناء کند.[3]

امام صادق ـ عليه السلام ـ مي فرمايد: کسي که استمناء کند مثل اين است که با خودش ازدواج کرده است (خودش را وطي کرده است).[4]

البته شهيد دستغيب در کتاب گناهان کبيره استمناء را در شمار گناهان کبيره غير منصوصه ذکر نموده است. يعني گناهاني که نص صريح بر کبيره بودن آن وارد نشده اما از بررسي مجموع رواياتي که در مذمت آن وارد شده است مي توان احتمال کبيره بودن آن را داد.

نکته قابل توجه اين که به فرض، استمناء، گناه صغيره باشد نه کبيره، اما قابليت تبديل به کبيره شدن را دارد؛ زيرا کسي که مبتلا به آن شود با يک بار انجام دادن آن راضي و قانع نمي شود بلکه به ارتکاب آن عادت مي کند و ممکن است هر روز و يا هفته اي چند بار اين گناه را انجام دهد. بدين سبب مرتکب گناه کبيره مي شود زيرا يکي از گناهان کبيره، اصرار بر گناه صغيره است. امير المومنين ـ عليه السلام ـ مي فرمايد: إياک و الإصرار فإنه من أکبر الکبائر و أعظم الجرائم.[5] بپرهيز از اصرار بر گناه، به درستي که آن از بزرگ ترين گناهان است.

گذشته از همه اين ها درست است که در لسان آيات و روايات، گناه به صغيره و کبيره تقسيم شده است اما هر گناهي هر چند کوچک در برابر عظمت پروردگار عالم بزرگ است و کوچک شمردن گناه، خود از گناهان کبيره است. امير المومنين ـ عليه السلام ـ مي فرمايد: اشد الذنوب ما استهان به صاحبه.[6] شديد ترين گناهان آن است که انسان نسبت به آن بي تفاوت باشد و آن را کوچک بشمارد. پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ به ابوذر مي فرمايد: يا اباذر لا تنظر الي صغر الخطيئه و لکن انظر الي من عصيت.[7] به کوچکي گناه نگاه نکن بلکه ببين نافرماني چه کسي را انجام ميدهي.

ضمن اين که بزرگ ترين ضربه اي که انسان در قيامت مي خورد از همين گناهان کوچک است؛ زيرا اگر انسان يک گناه بزرگي انجام دهد پيوسته در نظرش باقي مي ماند و ممکن است در وقت توبه فقط آن گناه مد نظرش باشد و از آن توبه کند؛ اما معمولاً گناهان کوچک را فراموش مي کند به طوري که گويا اصلا گناهي مرتکب نشده و اين گناهان، کم کم انباشته مي شود و روز قيامت با کوله باري از گناه بايد خدا را ملاقات کند. امام صادق ـ عليه السلام ـ مي فرمايد: اتقوا المحقرات من الذنوب فانها لا تغفر.[8] بپرهيزيد از گناهان کوچک به درستي که اين گونه گناهان آمرزيده نمي شود.

  1. آيا احتمال دارد استمناء جزء گناهاني باشد که معصوم فرموده هم اميد بخشش نسبت به آن مي رود و هم بيم عذاب؟ بله اين چنين است؛ اما براي واضح شدن مطلب، خلاصه روايت را به دقت توجه نمائيد:

امير المومنين ـ عليه السلام ـ مي فرمايد: گناهان سه دسته اند:

1. گناهي که بخشيده شده و آن گناهي است که خدا انساني را به خاطر گناهش در دنيا عذاب کرده است. لذا در آخرت عذاب نمي کند؛ زيرا خدا کريم تر از آن است که انسان را به خاطر يک گناه دوبار عذاب کند.

2. گناهي که بخشيده نمي شود و آن ظلم به بندگان خداست و به عبارتي حق الناس است و چون خدا عادل است و ظلم را در حق بندگانش روا نمي دارد. لذا بخشش آن گناه از سوي خدا مستلزم جلب رضايت مظلوم است.

3. گناهي که انسان مرتکب شده و خدا آن را پوشانده و توفيق توبه هم به او داده است؛ يعني از گناهش توبه کرده است. پس اين بنده پيوسته بين خوف و رجاء است هم خائف است که مبادا خدا مرا نبخشيده باشد و توبه ام را قبول نکرده باشد و هم اميدوار است به رحمت خدا که او قابل التوب و غافر الذنب است.[9]

حال نکته قابل توجه در روايت اين است که امير المومنين ـ عليه السلام ـ اميد بخشش قسم سوم از گناه را مشروط کرده است به توبه، يعني اگر انسان واقعا توبه نموده که از جمله شرايط توبه حقيقي پشيماني از انجام گناه و تصميم گرفتن بر انجام ندادن گناه است، اميد است که انشاء الله خدا گناه او را ببخشد.

  1. اگر استمناء گناه کبيره باشد آيا براي اکثريتي که توانايي ازدواج ندارند و سن بلوغ و ازدواجشان 10 تا 15 سال شايد هم بيش تر فاصله است قرار دادن آنها در عسر و حرج نيست. مگر در روايات نداريم که در اسلام سختي و عسر و حرج نيست؟

آيات و رواياتي در نفي عسر و حرج در دين وارد شده است و در محل خود به اثبات رسيده است.دوران بين حرمت استمناء و مشکل بودن ازدواج در اين زمان هرگز مستلزم قرار گرفتن انسان در عسر و حرج نيست. براي روشن شدن مطلب نکاتي را ذکر می‌کنیم:

1. از مجموع آيات و رواياتي که به عنوان مدرک «لاحرج» مورد استناد قرار گرفته اند چنين بر مي آيد که عنوان عسر و حرج تنها نافي تکاليف ناشي از احکام وجوبي مثل روزه، وضو، غسل و... است. يعني اگر اين اعمال براي شما مشقت دارد خدا کار را بر شما آسان مي کند؛ مثلا اگر آب برايت ضرر دارد تيمم کن، اگر روزه ضرر دارد روزه نگير بعدا اگر شد قضاي آن را به جا بياور... . بنابر اين قاعده «لاحرج» شامل احکام تحريمي نمي شود. لذا سختي و مشقت به تنهايي موجب جواز ارتکاب اعمال حرام نمي گردد، مگر آن که به حد اضطرار برسد.

در اين باره پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مي فرمايد: فإذا أمرتکم بشي فأتوا منه ما استطعتم و إذا نهيتکم عن شيء فاجتنبوه؛ هر آن چه را که به شما امر کردم تا حدي که توانايي داريد آن را انجام دهيد و هر آن چه را که شما را از آن نهي کردم از آن بپرهيزيد.[10]

بنابراين نفي تکليف از احکام تحريمي نامش اضطرار است نه عسر و حرج. يعني اگر مضطر شدي به ارتکاب استمناء انجام دادنش حرام نيست مثلا اگر کسي تو را تهديد به مرگ کرد که اگر استمناء نکني تو را مي کشم ارتکاب آن اشکال ندارد.

2. در کتاب‌های لغت کلمه «حرج» در سه معنا به کار رفته است که عبارت اند از: «ضيق»، «اثم و گناه» و «حرام». ابن اثير گفته: «الحرج في الاصل الضيق و يقع علي الاثم و الحرام»؛ معناي اصلي حرج ضيق است؛ حرج يعني مشقت، و در معناي گناه و حرام هم استعمال مي شود. سپس مي فرمايد: «و قيل الحرج أضيق الضيق»؛ يعني بين خود حرج و ضيق هم فرق است. حرج، ضيق تر از ضيق است و يک مرحله از مشقت بالاتر است؛ مشقتي که عادتا انسان نمي تواند آن را تحمل کند. در عرف عام هم حرج به همين معناي لغوي يعني مشقت شديد استعمال شده است.

3. بسياري از تکاليف بالطبع با مقداري سختي و مشقت همراهند. حال آن چه نفي گرديده است عسر و حرج مازاد برسختي و مشقت طبيعي تکليف است و ملاک آن، طاقت متوسط مردم درحالت متعارف و عادي است. يعني در حالتي که مبرا از مرض و عذر باشد، به اين معنا که شارع عسر و حرج بر بندگانش نمي خواهد مگر از جهت تکاليفي که بر اثر طاقت و توان اشخاص معمولي و متعارف در حال عادي ايجاد شده اند و عسر و حرج مازاد بر آن منتفي است.

4. سختي ها و مشقتي که در تکاليف شرعي وجود دارد و با طاقت و توان اشخاص معمولي در حالت عادي مناسب است، همان مشقتي است که تحمل آنها لازمه تهذيب نفس و رفع نقصان آن و کسب کمالات است. عقل، تحمل اين گونه مشقات را تحسين نموده و لازم مي شمارد. به همين سبب بايد گفت در جايي که تکليفي به واسطه حکم شارع به اثبات رسيده است و طبعا با سختي و مشقت توأم است، سختي و مشقت موجود در آن تکليف، آن را ساقط نمي کند.

5. اوامر و نواهي خداوند در حد وسع و توان انسان و متناسب با طبيعت انسان است. خدا همه جوانب را در نظر گرفته و سپس انسان را به کاري امر يا نهي مي کند. براي رفع نيازهاي جنسي، ازدواج را براي انسان در نظر گرفته است. خوب حالا اگر ازدواج سخت شده و والدين دختر و پسر سخت گيري مي کنند، آيا اين تقصير خداست، تقصير دين است!؟ خير، مقصر ما هستيم «اسلام به ذات خود ندارد عيبي   هر عيب که هست از مسلماني ماست»

ما بايد خودمان را با دين وفق بدهيم نه اين که بر خلاف دين رفتار کنيم. يا این که دين را در حد خواسته هاي خودمان تنزل دهيم. با استعانت از خداوند متعال و پرهيز از محرکات شهوت و تقواي الهي مي توان خود را از اين گناه و به طور کلي از همه گناهان به دور داشت. اصلاً برنامه‌های دین برای ساختن انسان است. انسان باید تقوا و عفت را در درون خود نهادینه کند. این هدف با تحمل سختی‌ها و آموزش و به کارگیری مهارت‌های خودمهارگری و خویشتن‌داری به دست می‌آید.

خدا در قرآن مي فرمايد: «و من يتق الله يجعل له مخرجاً[11]» و در جاي ديگر مي فرمايد «من يتق الله يجعل له من امره يسرا[12]ً» اگر انسان با تقوا باشد خدا راه را برايش هموار و آساني در کارها را برايش فراهم مي سازد. در جاي ديگر مي فرمايد: «و ليستعفف الذين لا يجدون نکاحا حتي يغنيهم الله من فضله[13]»؛ آنان که توانايي ازدواج ندارند پاکدامني را پيشه خود سازند خدا آنها را از فضل خود بي نياز مي کند».

  1. آن دسته از علمايي که استمناء را گناه کبيره مي شمارند با استناد به کدام آيه از قرآن عذاب جهنم را لايق چنين فردي مي دانند، در حالي که قرآن مستقيما به کبيره بودن آن تصريح ننموده است؟

قرآن کتاب جامعي است که تمام اخبار و احکام در آن قرار دارد. خدا در قرآن مي فرمايد: و نزلنا عليک الکتاب تبيانا لکلّ شيء؛[14] يعني ما قرآن را بر تو نازل کرديم که بيان گر همه چيز است. امير المومنين ـ عليه السلام ـ از پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نقل مي کند که درباره قرآن فرمود: فيه (في القرآن) نبأ من کان قبلکم و نبا من کان بعدکم و حکم ما کان بينکم.[15] تمام اخبار گذشتگان و آيندگان و احکام مورد نياز شما، همه در قرآن موجود است.

همان گونه که هر چيزي ظاهري دارد و باطني، قرآن نيز چنين است. امام باقر ـ عليه السلام ـ به جابر بن يزيد جعفي مي فرمايد: يا جابر انّ للقرآن بطنا و للبطن بطنا و له ظهر و للظهر ظهر...[16] قرآن باطني دارد و باطنش نيز خود باطني دارد کما اين که ظاهري دارد و ظاهرش نيز ظاهري دارد. هم چنين امام سجاد ـ عليه السلام ـ مي فرمايد: «کتاب الله عزوجل علي أربعه أشياء علي العباره و الاشاره و اللطائف و الحقائق فالعباره للعوام و الإشاره للخواص و اللطائف للأولياء و الحقائق للأنبياء».[17] فهم حقايق و باطن قرآن کار پيامبر و ائمه است. قرآن بر پيامبر نازل شده است؛ پس مبين قرآن پيامبر است. همان گونه که مي دانيد معمولا کتاب نياز به معلم دارد، معلم قرآن، پيامبر و ائمه هستند. معلمانی که آگاه به تأويل آن هستند. در ماجراي جنگ صفين وقتي قرآنها را سر نيزه کردند امير المومنين ـ عليه السلام ـ فرمود: انا القرآن الناطق[18] و به روايت ديگري فرمود: انا الکلام الله الناطق.[19]

اگر ما قرآن را تفسير مي کنيم با استفاده از احاديث و سخنان ائمه و پيامبر سلام الله عليهم اجمعين است و حق تفسير به رأي نداريم. امام باقر ـ عليه السلام ـ در پايان مناظره خود با قتاده بن دعامه، فقيه مردم بصره، در بر حذر داشتن وي از تفسير قرآن چنين مي فرمايد: ويحک يا قتاده انما يعرف القرآن من خوطب به.[20] واي بر تو اين است و جز اين نيست که قرآن را کسي مي فهمد که مخاطب آن قرار گرفته است و آن کسي نيست جز پيامبر و اهل بيت او.

اين که بعضي چيزها را ما در قرآن نمي يابيم دليل بر نبودن آن در قرآن نيست؛ بلکه ما قادر بر فهم عميق قرآن نيستيم. فهم عميق قرآن کار معصومين است، که در قالب احاديث و روايات براي ما تبيين کرده اند.  لذا منابع احکام منحصر در قرآن نيست، بلکه شامل سنت، اجماع و عقل نيز مي باشد. وانگهي اين که مي‌گویید در قرآن به حرمت استمناء تصريح نشده است،عرض مي کنيم که خيلي چيزها در قرآن نيامده است؛ مثلا کجاي قرآن نام ائمه آمده، کجاي قرآن نوشته نماز صبح دو رکعت است و... . پس اگر بخواهيم به ظاهر قرآن عمل کنيم چيزي از دين براي ما باقي نمي ماند.

ضمن اين که آيه اي در قرآن است که فقها براي حرمت استمناء به آن استناد مي کنند، که خلاصه آن اين است: از امام صادق ـ عليه السلام ـ از خضخضه (استمناء) سئوال شد، فرمود گناه بزرگي است که خداوند در قرآن از آن نهي فرموده و استمناء کننده مثل کسي است که با خودش ازدواج کرده است (خودش را وطي کند) و اگر بداني آن چه را که او انجام مي دهد حقيقتش چيست با او سر سفره غذا نمي نشستي. آن شخص عرض کرد: يابن رسول الله براي حرمت استمناء برايم دليل از قرآن بياور حضرت فرمود: سخن خداي متعال که مي فرمايد: «فمن ابتغي وراء ذلک فأولئک هم العادون[21]» و هو مما وراء ذلک.

دو آيه قبل از اين آيه يعني آيات 5 و 6 سوره مومنون «و الذين هم لفروجهم حافظون إلا علي أزواجهم أو ما ملکت أيمانهم فإنهم غير ملومين» دلالت بر اين دارند که مرد از نظر حفظ مواضع جنسی خود، فقط مي تواند با حليله (زن خود) خود ارتباط داشته باشد.«وراء ذلک»، عمومیت دارد و غیر مورد خاصی که ذکر شده است را شامل می‌شود؛ که یکی از مصادیق آن هم خودارضایی است.امام مي فرمايد: « فمن ابتغي وراء ذلک فاولئک هم العادون و هو مما وراء ذلک» يعني اين استمناء از مصاديق وراء ذلک است... . سپس حضرت فرمود بعضي مردم مي گويند بعضي گناهان از بعضي ديگر کوچکترند در حالي که همه گناهان نزد خدا بزرگند؛ زيرا نافرماني خداست و خدا نافرماني از بندگانش را دوست ندارد و بندگان را از آن نهي کرده زيرا نافرماني کار شيطان است... .[22]

تذکر: با توجه به مطالبي که ذکر شد مشخص مي شود که هيچ گونه ناهمخواني بين طبيعت انسان و شريعت نيز وجود ندارد.

 


[1]. کلینی، محمدبن یعقوب، اصول کافي، باب الکبائر. تهران، دارالکتاب اسلاميه، چاپ چهارم، 1365ش ج2، ص276.

[2]. مجلسي، محمدباقر، بحارالانوار، بيروت، موسسه الوفاء 1404 ق. ج73، ص106.

[3]. ابن أبي جمهور، عوالي اللآلي، قم، انتشارات سيد الشهدا، چاپ اول. ج1، ص260.

[4]. بحارالانوار ، ج101، ص30.

[5]. آمدی، غررالحکم، قم، دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه، چاپ اول، ص187.

[6]. شیخ حر عاملی، وسائل الشيعه، موسسه آل البيت لاحياء التراث قم، چاپ اول، ج15، ص312.

[7]. نوری، حسين بن محمد تقى‏، مستدرک الوسائل، موسسه آل البيت لاحياء التراث قم، چاپ اول، ج11، ص329.

[8]. بحارالانوار، ج70، ص345.

[9]. بحارالانوار، ج6، ص29.

[10]. همان، ج22، ص31.

[11]. طلاق / 2.

[12]. طلاق / 4.

[13]. نور / 33.

[14]. نحل / 89.

[15]. مستدرک الوسائل، ج4، ص239.

[16]. وسائل الشيعه، ج27، ص192.

[17]. بحارالانوار، ج89، ص20.

[18]. ينابيع الموده، ج1، ص214.

[19]. بحارالانوار، ج30، ص546.

[20]. وسائل الشيعه، ج27، ص185.

[21]. مومنون / 7.

[22]. وسائل الشيعه، ج28، ص364.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
23 امرداد 01
بازدید
۵۸۴
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.