از بچگي اعتقاداتم بالا بود. يک سال است که به بلوغ رسيده ام. مدتي است که در اعتقاداتم مکرر شک مي افتم و افکار بد و تردیدآمیزی در ذهنم ایجاد می‌شود، ولي من مقاومت مي کنم. به نظر شما چه کنم؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

از بچگي اعتقاداتم بالا بود. يک سال است که به بلوغ رسيده ام. مدتي است که در اعتقاداتم مکرر شک مي افتم و افکار بد و تردیدآمیزی در ذهنم ایجاد می‌شود، ولي من مقاومت مي کنم. به نظر شما چه کنم؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

مقدمه

 وسواس در واقع فكر، كلمه و يا تصوير است كه به رغم ارادة انسان به هشياري او هجوم مي‌آورد و سازمان روحي و رواني او را تحت سيطره خود قرار مي‌دهد و اضطراب گسترده‌اي را در فرد برمي‌انگيزد. که خود دو قسم مي‌شود:

1. وسواس فكري: مثل فكرهاي تكرار شونده و آزار دهنده كه بي‌اختيار به ذهن خطور مي‌كنند.

2. وسواس عملي: در اين حالت انسان بدون ارادة خود عملي را چندين بار انجام مي‌دهد. اين قسم در واقع به تبع برخي از افكار وسواسي عارض مي‌شود؛ يعني انسان به خاطر اين‌كه از افكار وسواسي خود رهايي پيدا كند، بي‌اختيار شروع به انجام برخي از اعمال مي‌كند؛ مثل شستشو‌هاي مكرّر.[1]

وسواس بهنجار و نابهنجار: نوعي از وسواس در برخي كارهاي روزمرّة زندگي همة افراد وجود دارد، كه تا حدودي باعث دقّت در كار و پيشرفت است، اين نوع وسواس‌ها بهنجارند. امّا زماني افكار و اعمال وسواسي نابهنجارند كه مشخصّات زير را داشته باشند:

1. جنبة افراطي، نامعقول و اجباري (از درون است و از بيرون تحميل نشده) و نامتناسب داشته باشند.

2. انصراف از آنها مشكل باشد.

3. درماندگي مشخصّي را در فرد برانگيزد.

4. دقّت قابل ملاحظه‌اي را به خود اختصاص دهد.

5. بازده فعاليّت‌هاي روزمرّه را تحت تأثير خود قرار دهد.[2]

موضوع وسواس‌ها: موضوع وسواس‌ها چند چيز است: مذهبي و ماوراء الطبيعه‌اي، اخلاقي، حمايتي عليه خطرات بيروني، گذشت زمان، حمايت بدني، پاكي، نظم و ترتيب،[3] که شايع ترين آنها در دو قسم وسواس فکري و عملي عبارتند از:

الف: شايع‌ترين وسواس‌هاي فكري عبارتند از: (البته به اين معني نيست كه همة اينها در افراد وسواسي وجود دارد)

1. افكار تكراري دربارة احساس آلودگي. (مثلاً از طريق دست دادن با ديگران)

2. شك‌هاي تكراري. (شير گاز را بسته‌ام يا نه؟، لباس من كه نجس بود با شستنم پاك شد يا نه؟)

3. مرتّب كردن اشياء به طريق خاص.

4. تكانه‌هاي پرخاشگري يا هراس‌آور، مثلاً فكرهاي مكرّر براي صدمه زدن به فرزند خود و يا بر زبان آوردن كلمات زشت در مكان مقدس و يا برای افراد مقدس.

5. نگراني‌هاي افراطي دربارة مسائل زندگي (شغلي، تحصيلي و ...)[4]

ب: شايع‌ترين وسواس‌هاي عملي عبارتند از:

1. رفتارهاي تكراري، شستن دست، مرتّب كردن، طهارت گرفتن.

2. اعمال رواني مثل: شمارش، تكرار برخي از اشعار كه به طور بي‌صدا كه براي كاهش اضطراب و نگراني صورت مي‌گيرد.[5]

درمان وسواس نابهنجار:

اگر مشكل شما با مشخّصات ذکر شده براي وسواس نابهنجار فوق همخواني داشته باشد، بايد در صدد درمان آن برآييد. بهترين كاري كه شما انجام داده‌ايد همين است كه با عزم و ارادة خود مي‌خواهيد از اين حالت نجات پيدا كنيد و در پي حلّ مشكل خود هستيد. وسواس يک بيماري قابل درمان، كنترل و پيشگيري است. ابتداي امر، خيلي راحت مي‌توان آن را كنار گذاشت امّا اگر فرد نسبت به بيماري‌اش بي‌تفاوت باشد و در صدد حلّ مشكل از طريق رجوع به روانشناس باليني و همكاري جهت درمان بر‌نيايد، درمانش سخت‌تر مي‌گردد. به طوري كه در مراحل شديد آن نيازمند به مصرف دارو مي‌باشد و سال‌ها مراقبت لازم دارد تا آن را کاملاً كنار بگذارد.

روش‌هاي مقابله با وسواس فكري: (فكرهاي تكراري و آزار دهنده)

1. بازداري انديشه (Thought Stopping )

در اطاقي آرام و ساكت بنشينيد و به افكار وسواسي به خواست خود اجازه دهيد به ذهن شما خطور كنند. وقتي افكار وسواسي به ذهن شما آمدند، به يكي از اطرافيان خود اشاره كنيد كه با صداي بلند بگويد ايست، يا زنگي را به صدا درآورد، (قبلاً او را توجيه كنيد) يا خودتان اين تمرين را انجام دهيد. تمرين ديگر اين که يك مچ‌بند پلاستيكي به دست خود ببنديد، وقتي افكار وسواسي به ذهن شما آمدند، با كشيدن مچ‌بند و رها كردن آن بر دست خود دستور توقّف افكار وسواسي را براي خود صادر كنيد.[6]

2. جابجايي انديشه: انديشه‌هاي غير ارادي و وسواسي را ناديده بگيريد و با انتقال ذهن و فكر به افكار عالي و مناسب، عمل جايگزيني را انجام دهيد.[7]

3. آموزش مواجهه صحيح با افكار مزاحم: اين عمل به روشهاي مختلفي صورت مي گيرد؛ از جمله:

عادت دهي: اين روش عكس روش بازداري انديشه است، دقايقي به افكار وسواسي توجّه و تأمل كنيد و اجازه دهيد آن افكار به ذهن شما آيند، به آن افكار توجّه كنيد و به بي‌معني بودن آنها دقّت كنيد و براي لحظاتي طولاني آن افكار را در ذهن حفظ كنيد. (با دقّت به بيهوده بودن آنها) مواجهه گسترده با چنين افكاري باعث مي‌شود كه معني تهديد آميز آنها كاهش يابد.

روش ديگر: در طول روز دو بار و هر بار بيش از يك ساعت به صداي ضبط شدة خود كه افكار وسواسي را دائماً تكرار مي‌كند گوش دهيد. اين روش از مؤثرترين و كارآمدترين روش‌هاي درمان است.[8]

4. مقابله با تصاوير ذهني:

الف) تصاوير وسواسي را با تمرين ذهني، كوچك و كوچك‌تر كنيد تا پس از مدّتي كم كم محو شود.

ب) به جاي توجّه به اصل تصوير به جزئيات تصوير ذهني متمركز شويد و آن شكل جزئي و بي‌اهميّت را آنقدر بزرگ نماييد كه اصل تصوير وسواسي از بين برود.[9]

5. دارو درمانگري: در موارد شديدتر بايد دركنار استفاده از تكنيك‌‌هاي بالا از داروهاي مخصوص وسواس، زير نظر روان پزشك كمك گرفت. پس توصيه‌ مي‌شود اگر تكينيك‌هاي فوق در مورد شما اثر بخش نيست به روان‌پزشك جهت دريافت دارو رجوع نماييد.[10] البته توجه داشته باشيد که دارو تاحدی وسواس را کنترل می‌کند اما برای درمان کامل همزان بايد از  روان‌درمانی زير نظر مشاور باتجربه استفاده کرد.

روش‌هاي مقابله با وسواس عملي (مثل شستن‌هاي مكرّر دستها)

1. سرمشق گيري: به ديگران نگاه كنيد كه چگونه آنها زندگي معمولي خود را انجام مي‌دهند و به شستشوهاي تكراري اقدام نمي‌كنند. ائمه ـ عليهم السّلام ـ و علماي ما نيز در مصرف آب بسيار دقيق بود‌ه‌اند و از اسراف پرهيز مي‌كردند. آيا به عواقب گناه اسراف توجّه كرده‌ايد؟ آيا فكر نمي‌كنيد كه شما مقدس‌تر از ائمه و علماء نيستيد. اگر اين كار درست بود آنها اين اعمال را تكرار مي‌كردند.[11]   

2. عهد: عهد كنيد اگر مرتكب شستشوي اضافي شديد، فلان مبلغ انفاق كنيد يا به عنوان جريمه ظرف‌هاي آشپزخانه را بشوييد و اگر از افكار وسواسي جلوگيري كرديد خودتان را تشويق كنيد. (تفريح، مشاهدة فيلم و ...)

3. حذف تدريجي: در اين روش سعي مي‌شود كه هر روز از اعمال تكراري خود بكاهيد. مثلاً اگر عادت داريد 4 بار بشوييد اين دفعه تلاش كنيد به 3 مرتبه متوقّف سازيد. پس از مدّتي باز هم يك شماره از آن بكاهيد تا به حدّ متعارف برسيد.

نكات راهگشا:

1. مراقب باشيد اين كار را براي خود نظم تلقّي نكنيد و خود را به خاطر اين كار نزد ديگران آدم منظّمي جلوه ندهيد. به ديگران يادآوري کنيد كه اين كار به خاطر نظم فوق العاده و نكته مثبت من نيست؛ چرا كه ائمه ـ عليهم السّلام ـ از اين كار نهي كرده‌اند.

2. به رسالة توضيح المسائل مرجع خودتان رجوع كنيد، و آن را معيار اعمال خود قرار دهيد. كسي كه زياد از حدّ متعارف در مسائل شرعي شك مي‌كند نبايد به شك خود اعتنا كند و اگر اعتنا كند در واقع خلاف خواست خدا را انجام داده است.[12]

3. در فقه اصلي داريم كه مي‌گويد: اگر به چيزي يقين داشتي بعد نسبت به آن شك كردي، اصل را بر همان يقين گذشته‌ات بگذار و ائمه ـ عليهم السّلام ـ نيز به اصحاب خود توصيه مي‌كردند كه با شك، يقين ثابت خود را به هم نزن. مثلاً اگر ساعت قبل يقين داشتي كه با طهارت بودي يا لباست پاك بوده و الآن شك داري كه آيا طاهر هستي يا نه، بنا را بر همان پاكي سابق بگذار.[13]

4. هرگز خودتان را به خاطر اين افكار ملامت نكنيد، اين افكار و محتويات آن جزء اين بيماري خفيف شما است و در واقع چون شما قصد و نيّت بد نداريد، هيچ گناهي مرتكب نشده‌ايد. امّا شما وظيفه داريد جهت بهبودي و سلامت خود از مشاوره و تكنيك‌هاي درمانِ وسواس، كمك بگيريد. (بيماري روحي مثل سرماخوردگي است، براي همه امكان ابتلاء به آن وجود دارد.)

5. در مورد اين بيماري نگران نباشيد با ارادة شما، قابل حل است. اگر روش‌هاي فوق را به كار بگيريد ان‌شاء الله سريع بهبودي حاصل مي‌شود و در صورت نياز خيلي راحت‌تر از آن كه گمان شود با كمك دارو (در صورت شدّت و مزمن شدن) برطرف مي‌شود، چون قابل درمان است.

6. با دفتر مرجع تقليد خود تماس بگيريد، و مسألة خود را با آنها مطرح كنيد و طبق نظر كارشناسانه و عالمانة ايشان اعمال عبادي خود را كه همان دستورات خداست عمل كنيد.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1. جمشيد احمدي، وسواس و درمان آن، نشر نويد.

2. ديويد برنز، از حال بد به حال خوب، ترجمه مهدي قراچه داغي، نشر آرين كار.

 


[1] . شرفي، محمد رضا، با فرزندان خود چگونه رفتار كنيم؟،  تهران، نشر جهاد دانشگاهي، چاپ چهارم، 1373، ص 1730.

[2] . پريرخ دادستان، روان‌شناسی مرضی تحولی، ج1، ص 155.

[3] . همان، ص 153.

[4] . شاكر، رضا ، وسواس و روش‌هاي مقابله با آن، جزوه مركز مشاوره بلاغ، ص2.

[5] . همان، ص2.

[6] . همان، ص4.

[7] . همان، ص4.

[8] . روانشناسي مرضي تحولي، ص174. 

[9] . وسواس و روش‌هاي مقابله با ان، ص6.

[10] . روانشناسي تحولي،مرضي ص 175.

[11] . وسواس و روش‌هاي مقابله با آن، ص 7.

[12] . فلاح زاده، محمد حسين آموزش فقه، نشر الهادي، چاپ دهم 1379، ص 179.

[13] . ولايي، عيسي، فرهنگ تشريحي اصطلاحات اصول، نشر ني، چاپ دوم 1380، ص 67 ـ 66، (اقتباس)

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
23 امرداد 01
بازدید
۶۱
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.