بيكاري چيست؟ آيا به شغل‌هاي كاذب هم كار اطلاق مي‌شود و عوارض...

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

بيكاري چيست؟ آيا به شغل‌هاي كاذب هم كار اطلاق مي‌شود و عوارض بيكاري را بفرمائيد و تأثيرات فردي و اجتماعي آن‌را بيان نمائيد.
پاسخ کارشناسی

پاسخ

مقدمه: سوال شما در واقع به سه موضوع مهم و مرتبط بهم اشاره دارد. 1ـ بيكاري چيست؟ 2ـ آيا به شغل‌هاي كاذب هم كار اطلاق مي‌شود؟ 3ـ عوارض و پيامدهاي فردي و اجتماعي بيكاري كدام‌اند؟
در تعاريفي كه از سوي صاحب‌نظران در مورد كار، شغل و اشتغال ارايه شده است، دو ديدگاه (جامعه شناختي اقتصادي) وجود دارد در ديدگاه اقتصادي، ملاك سنجش و شاخص ارزشيابي اين مفاهيم، «توليد» و «درآمد» و «دريافت مزد» و مفاهيمي از اين قبيل معرفي شده است. براساس اين ديدگاه، كار عبارتست از فعاليت انساني كه به قصد توليد انجام شود.[1]
اشتغال نيز به معناي مشغول بودن در كاري است كه پاداش و دست‌مزد به همراه داشته باشد.[2] مركز آمار ايران نيز در نظام آمارگيري خود «شاغل» را چنين تعريف كرده است: «كلية جمعيّت ده ساله و بيشتر كه در هفت روز پيش از مراجعه مأمور سرشماري به كاري اشتغال داشته‌اند.»[3] براساس اين معيار همة افراد ده ساله و بيشتر كه حداقل هشت ساعت كار كرده باشند، شاغل محسوب مي‌شوند.
نتيجه آن‌كه، طبق معيارهاي ياد شده به همة فعاليت‌هايي كه به «درآمد» ، «پاداش» و «دستمزد» منجر شود چه از طريق مشاغل تخصصي و رسمي باشد و يا كارهاي غير رسمي مانند كاسبي و ...، «كار» و «اشتغال» صدق مي‌كند و اساساً در طبقه‌بندي‌هاي اشتغال از نظر اقتصادي، اصطلاح «شغل كاذب» وجود ندارد. بلكه به جاي آن مفاهيمي چون اشتغال اتفاقي، اشتغال كامل، اشتغال ناقص، اشتغال رسمي و غير رسمي، كار توليدي و غير توليدي و كار فكري و كار دستي، آمده است.
امّا از نظر جامعه‌شناسي كه بيشتر به هنجارها و ناهنجارها و بررسي زمينه‌ها و علل پديده‌هاي اجتماعي مي‌پردازد، مفهوم «كار»، «اشتغال» و «بيكاري»، معاني ديگري به خود مي‌گيرد كه مشخصة اصلي آن‌ها با توجّه به فرهنگ و ارزش‌هاي اجتماعي هر جامعه تعيين شده است. و اين مفاهيم در جامعه شناسي از آن نظر طرح مي‌شود كه تا راه حلّي براي مشكلات اجتماعي و امنيت و آسايش رواني افراد در جامعه به‌دست آيد. با اين ديد كار و اشتغال به معناي فعاليت‌هايي است كه از ثبات و پايداري بيشتري برخوردار بوده و فرد در يكي از مراكز دولتي و يا شخصي به فعاليت قابل توجّه و آبرومندانه‌اي مشغول باشد به‌گونه‌اي كه از نظر هنجار اجتماعي مورد پذيرش ديگران بوده و فرد در برابر كار خود درآمد و يا حقوقي را نيز دريافت نمايد. بنابراين به فعاليت‌هايي كه مطابق با هنجارهاي اجتماعي نيست مانند قاچاق فروشي و ... يا آن‌كه مورد رضايت فرد نبوده و كفايت اقتصادي او را نمي‌كند چون از ثبات لازم برخوردار نيست، نمي‌توان كار و شغل اطلاق نمود، بلكه از آن‌ها به شغل كاذب، ياد مي‌شود و از نظر تحليل جامعه‌شناختي عوامل بسياري ممكن است باعث شود تا افراد به‌جاي انتخاب شغل مناسب و آبرومندانه به شغل‌هاي كاذب روي آورند. و از سوي ديگر خود نيز ممكن است تأثيرات فردي و اجتماعي چندي را در پي داشته باشد.
از بررسي و تعريف مفاهيم ياد شده، به اين نتيجه رسيديم كه بر اساس آن دسته از نظريّة هاي اقتصادي كه ملاك كار و اشتغال را «درآمد» و «دستمزد» مي‌دانند، به شغل‌هاي كاذب نيز به شرط آن‌كه فرد بتواند از طريق آن مخارج و هزينه‌هاي زندگي خود را تأمين نمايد، كار اطلاق مي‌شود، امّا بر اساس روي‌كرد جامعه شناختي، شغل‌هاي كاذب را نمي‌توان در گسترة مفهوم «كار» و «اشتغال» داخل نمود.
2ـ بيكاري چيست؟
در پاسخ به اين بخش از پرسش شما كه «بيكاري چيست؟» به طور خلاصه مي‌توان گفت كه «بيكاري» وضعيتي است كه در آن گروهي به كار اشتغال نداشته باشند يا در جريان انتقال به‌كار جديدي باشند يا نتوانند در سطح دستمزد‌هاي واقعي موجود، كاري بيابند.[4] و بنا بر تعريف دفتر بين‌المللي كار، تمام افرادي كه در يك روز معيّن در جستجوي كارند امّا با وجود داشتن توان براي انجام كار موفق به كسب كار نمي‌شوند، بيكار به حساب مي‌آيند.[5] و به تعبير ديگر بيكار كسي است كه در جستجوي كار است و در فنّ و حرفة عادي خود كاري را نمي‌يابد كه مزد عادي را به دست آورد.[6] و از سوي ديگر اصطلاح بيكاري را مي‌توان هم در مورد يك صنعت يا يك ماشين و هم در مورد يك كارگر به كار برد ولي، در زبان محاوره، بيكاري به معناي توقف اجباري كار، توسط كارگران يا مزد بگيران است. خواه به جهت پيدا نكردن كار باشد خواه به دليل اخراج آن‌ها از محل كار قبلي.[7]
3ـ  عوارض و پيامدهاي فردي و اجتماعي بيكاري
بيكاري پيامدهاي منفي بسياري هم از نظر فردي و هم از نظر خانوادگي و اجتماعي در پي دارد كه كم‌ترين آن‌ها عبارتند از:
1ـ احساس بي ارزشي؛
بيكاري به هر علتي باشد باعث مي‌شود كه فرد مورد سرزنش اطرافيان به‌خصوص خانواده قرار گيرد و يا حدّاقل اطرافيان توجّه لازم را نسبت به فرد بيكار نداشته باشند، در اين صورت، فرد احساس بي‌ارزشي مي‌كند.
2ـ فقر و تنگدستي؛
دومين پيامد بيكاري، فقر و تنگدستي و محروميت از رفاه و آسايش مادي است. بيكاري باعث مي‌شود كه فرد و خانواده از امكانات مورد نياز و رفاه و آسايش زندگي محروم گردد. اين مسئله به مرور زمان، آرامش رواني خانواده را متزلزل نموده و چه بسا باعث محروميت فرزندان از تحصيل و ديگر مزاياي زندگي اجتماعي مي‌گردد و....
3ـ زمينه ساز بزه‌كاري؛
بيكاري باعث مي‌شود جوانان براي تأمين زندگي خود مرتكب كارهاي خلاف نظير اعتياد به مواد مخدر، فحشاء سرقت... شوند.[8] تحقيقات نشان داده است كه بيش از نصف افرادي كه مبتلا به بزه‌كاري شده‌اند، افراد بيكار بوده‌اند و يا حداكثر عمر خود را به صورت فصلي كار كرده و مرتب تغيير شغل داده‌اند.[9]
4ـ يكي از عوامل عقب‌ماندگي كشور و جامعه؛
در ميان كشورهاي جهان، بعضي از ملّت‌ها را مي‌بينيم كه ميانگين كار در ميان آنان به ساعت‌ها مي‌رسد و بدين سبب از نظر اقتصادي به رتبه‌هاي بالايي رسيده و به پيشرفت‌هاي چشم‌گيري نايل شده‌اند تا جايي‌كه مورد تحسين و حسرت و حسادت كشورهاي ديگر حتّي ابرقدرت‌ها واقع گرديده‌اند، در حالي‌كه شايد از كشورهاي ديگر اين ميزان به دقايقي چند، بيشتر نرسد و از اين روي باعث شده تا در زمرة كشورهاي عقب مانده و توسعه نيافته و يا در حال رشد باقي بمانند و نتوانند لذت رشد و پيشرفت و استقلال اقتصادي را درك نمايند. [10]
5- بيكاري و قوة خيال:
انسان يك نيرويي دارد و آن اين است كه دائما ذهنش و خيالش كار مي‌كند. انسان اگر نفس خود را هميشه مشغول داشت، يعني هميشه يك كاري داشته باشد كه او را متمركز كنند و وادار به آن كار نمايد؛ در اين صورت قوّة خيال او متمركز است و الاّ اگر شما به او كار نداشته باشيد او شما را به آنچه كه دلش مي خواهد وادار مي كند، و آنوقت است كه دريچة خيال به روي انسان باز مي شود؛ در رختخواب فكر مي‌كند، در بازار فكر مي‌كند، همينطور خيال خيال خيال، و همين خيالات است كه انسان را به هزاران نوع گناه مي‌كشاند. اما بر عكس، وقتي كه انسان يك كار و يك شغل دارد، آن كار و شغل، او را به سوي خود مي‌كشد و جذب مي‌كند و به او مجال براي فكر و خيال باطل نمي‌دهد.[11]
6ـ بيماري جسمي و رواني
يکي از عوامل سلامتي فعاليت و تحرک است. کسي که بي‌کار است، به دليل نداشتن کار نشاط و تحرک هم ندارد، لذا از ميزان سلامتي کمتري‌برخوردارند. پژوهش‌هاي به‌عمل آمده در خصوص عوارض بيكاري نشان مي‌دهد كه بي‌کاري تحرك كمتر، نارضايتي از زندگي، مصرف بيشتر نيكوتين، و بستري شدن طولاني‌تر در بيمارستان‌ها را به همراه دارد. از سوي ديگر اين بررسي‌ها نشان مي‌دهد كه وضعيت سلامتي افراد بي‌كار به مراتب بدتر از افراد شاغل است. آنها با اطمينان كمتري نسبت به سلامتي‌شان در مقايسه با انسان‌هاي شاغل زندگي مي‌كنند. اين نتايج از يک پژوهش جديد به دست آمده است كه تحت عنوان “بيكاري و سلامت” منتشر شده است. در اين تحقيق 7124 نفر از سنين 20 تا 59 سالگي مورد مطالعه قرار گرفته است. بر اساس اين تحقيق 23% افراد بي‌کار سلامتي خود را «پايين‌تر از خوب» تا «بد» معين كرده‌اند. در حالي كه از افراد شاغل فقط 11% وضعيت سلامتي‌ خود را چنين توصيف نموده‌اند. هر چه ميزان بي‌کاري طولاني تر باشد، افراد از سلامت کم‌تري برخوردارند و نظر منفي نسبت به سلامتي خود پيدا مي‌کنند. علاوه بر اين، افراد بي‌کار به احتمال بالايي به سوي سيگار و مواد مخدر رو مي‌آورند. در تحقيق فوق در ميان افراد بي‌کار 49% سيگاري و در ميان افراد شاغل فقط 34% سيگاري مشاهده شد.[12]
در گزارش ديگر در مورد افرادي که به علت بحران مالي غرب در سال 2009 بي‌کار شده‌اند، ابتلا به بيماري رواني افزايش يافته است. نتايج نظرسنجي هاي اخير شبکه خبري سي بي اس و روزنامه نيويورک تايمز نشان مي دهد که 50 در صد از بيکاران آمريکايي دچار افسردگي هاي رواني وبرخي ديگر از روان نژندي ها شده اند و 40 در صد از آنان اين افسردگي ها و روان نژندي ها را به افراد خانواده هاي خود نيز انتقال داده اند.[13]
7ـ تنفر خداوند از افراد بي‌کار
امام باقر (ع) مي‌فرمايد که حضرت موسي (ع) به خداوند فرمود که مبغوض‌ترين بنده تو چه کسي است؟ خداوند فرمود کسي که شب مانند جيفه (تن بي‌روح) خواب و روزها بي‌کار باشد. «قَالَ مُوسَى (ع) يَا رَبِّ أَيُّ عِبَادِكَ أَبْغَضُ إِلَيْكَ قَالَ جِيفَةٌ بِاللَّيْلِ بَطَّالٌ بِالنَّهَار»[14] امام کاظم (ع) مي‌فرمايد: «إِنَّ اللَّهَ لَيُبْغِضُ الْعَبْدَ الْفَارِغَ»[15] خداوند از فرد بي‌کار تنفر دارد.
8ـ دور شدن از خوش‌بختي
فرد زماني به سعادت و خوش‌بختي در اين دنيا و در آخرت مي‌رسد که تلاش و کوشش کند و در زندگي خود براي حوايج دنيوي و اخروي خود زحمت بکشد. اما فرد بي‌کار هرگز به سعادت و خوش‌بختي نخواهد رسيد. حضرت اميرالمؤمنين (ع): «هَيْهَاتَ مِنْ نَيْلِ السَّعَادَةِ السُّكُونُ إِلَى الْهُوَيْنَا وَ الْبَطَالَةِ»[16] سستي و بي‌کاري کجا، رسيدن به سعادت و خوش‌بختي کجا!. امام باقر (ع): « مَنْ كَسِلَ عَنْ أَمْرِ دُنْيَاهُ فَهُوَ عَنْ أَمْرِ آخِرَتِهِ أَكْسَلُ»[17] کسي که نسبت به مسائل دنيايي خود کسل و بي‌حال باشد، نسبت به مسائل اخرويي بي‌حال‌تر و کسل‌تر خواهد بود.  
9ـ از دست دادن توان کار
کار و فعاليت نياز به آمادگي دارد. کسي که مدام کار مي‌کند، آمادگي کار در او وجود دارد. اما بي‌کاري آمادگي را از انسان سلب مي‌کند، فردي که مدتي بي‌کار مي‌ماند، توان و تحمل کار را ندارد. امام علي (ع): «آفة العمل البطالة»[18] آفت کار کردن بي‌کاري است. ظاهرا منظور امام اين نيست که بي‌کاري آفت کار است. چون اين يک امر روشن است و نياز به گفتن ندارد، بلکه منظور امام اين مي‌تواند باشد که بي‌کاري آفت براي کار است از اين جهت که توان کار را از انسان سلب مي‌کند.

معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. دكتر غلام علي عباس توسلي، جامعه‌شناس كار و شغل، سمت، 1375.
2. علي‌رضا علي‌آبادي، ريشه‌هاي توسعه نيافتگي در جهان سوّم، رامين، 1372.
3. ريچارد جولي و همكاران، اشتغال و جهان سوّم، ترجمه احمد خزاعي، وزارت برنامه بودجه، 1368.
4. تعليم و تربيت در اسلام، مرتضي مطهري، انتشارات صدرا.
5. روان شناسي نوجوانان، سيد احمد احمدي، انتشارات مشعل.

پي نوشت ها:
[1] . توماس سووه، فرهنگ اصطلاحات اجتماعي و اقتصادي، ترجمه م.آزاده، مازيار، 1354، ص 373، ذيل واژة كار.
[2] . توماس سووه، همان، ص 124، ذيل واژة اشتغال.
[3]  ـ توماس سووه، همان.
[4]  ـ مريدي، سياوش، فرهنگ اقتصادي، انتشارات نگاه، 1373، ص 190، ذيل واژة بيكاري.
[5] ـ ساروخاني، باقر، درآمدي بر دايرة المعارف علوم اجتماعي، تهران، كيهان، 1370، ص 831.
[6] ـ توماس سووه، فرهنگ اصطلاحات اجتماعي و اقتصادي، همان، ص 124.
[7] ـ بابايي، فاطمه، تعديل ساختاري فقر و ناهنجاري‌هاي اجتماعي، كوير، 1380، ص 40 ـ 39.
[8]  ـ احمدي، سيّد احمد، روان‌شناسي نوجوانان و جوانان، مشعل، 1374، ص 150 به بعد.
 [9]ـ‌ همان.
[10]  ـ مظاهري، اخلاق و جوان، شفق، 1371، ص 206.
[11]  ـ مطهري، مرتضي، تعليم و تربيت در اسلام، انتشارات صدرا، چاپ سي و پنچم، 1379، ص414.
[12] - سايت باشگاه انديشه، http://www.bashgah.net/pages-589.html
[13] - خبرگزاري جمهوري اسلامي ايران، 25/9/1388.
[14] - بحارالأنوار، ج 13، ص354.
[15] - وسائل‏الشيعه، ج17، ص58.
[16] - تصينف غررالحکم، ص326.
[17] - کافي، ج5، ص85. وسائل الشيعه، ج17، ص58.
[18] - تصنيف غررالحکم، ص463.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
15 آذر 93
بازدید
۴٬۳۵۵
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.