آيا ازدواج فاميلي از نگاه اسلام موانع دارد يا خير؟ اگر ندارد چرا توصيه هاي پزشکي بر ترک آنست. توجيه ازدواج فاميلي در اهل بيت پيامبر چيست؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

آيا ازدواج فاميلي از نگاه اسلام موانع دارد يا خير؟ اگر ندارد چرا توصيه هاي پزشکي بر ترک آنست. توجيه ازدواج فاميلي در اهل بيت پيامبر چيست؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

نامه شما سه پرسش را به همراه دارد که مي کوشم به اختصار در اطراف هر يک نکاتي را بياورم. اميد که مقبول افتد و معمول.

پيوند زناشويي و تعهد سپردن به يک زندگي مشترک براي زن و مرد، يکي از شورانگيزترين لحظه هاي زندگي است؛ ازدواج آغاز فصل تازه اي در حيات زميني آدمي است که مي تواند و بايد که بستر شکفتن و بار آوردن درخت وجود او باشد؛ ازدواج موسم تجربه دوست داشتن و دوست داشته شدن است. زن و مرد با سپردن اين پيمان به هم، آماده مي شوند تا لذت، آرامش، تعهد، عشق و اعتماد را تا عميق ترين لايه هاي آن احساس کنند؛ مي کوشند تا علاوة بر بهره مندي از مزايا و سودمندي هايِ در کنار هم بودن، سهمي شايسته در ساختن نسلي نو و تازه نفس سالم و سودمند به حال جامعه خود و نوع انساني به عهده گيرند.

پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مي فرمايند: «هيچ بنايي در اسلام ساخته نشد که محبوبتر و ارجمندتر از ازدواج باشد».[1]

آنچه که از فضيلت ها و مزاياي ازدواج گفتم که قطره اي از درياست، هر آينه در گرو يک انتخاب آگاهانه و از روي خردورزي، در آغاز و آموختن و به کار بستن مهارت هاي زيستن در زندگي مشترک در ادامه راه است؛ و در اين راستا بايد که از آموزه هاي دين و راهبري هاي خرد و رهنمودهاي دانش بشري که حاصل تجارب سخت کوشانه گذشتگان و معاصران است بهره برد و علاوه بر تأکيد بر معيارهاي انساني و خدا پسندانه در انتخاب همسر از توصيه هاي پزشکي و روان شناختي غفلت نکرد؛ بديهي است که بي توجهي به اين آموزه ها و رهنمودها ممکن است آينده اي آميخته با تلخکامي سرخوردگي، افسردگي و نا اميدي براي ما رقم زند.

نصيحتي کنمت بشنو و بهانه مگير                هر آنچه ناصح مشفق بگويدت بپذير

يکم: اين که پرسيده ايد آيا ازدواج فاميلي در اسلام نهي شده يا نه؟ بايد بگويم هيچ نهي صريحي از اين مسأله در آيات و رواياتي که به دست ما رسيده نيامده است، جز چند روايت که از آنها کراهت اين قسم ازدواج استنباط مي شود؛ مثلا از پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ روايت شده که فرمود: «لا تزوجوا القرابة القريبة فانّ الولد يخرج حناويا».[2] يعني با خويشان نزديک وصلت نکنيد که (ممکن است) فرزندتان نحيف (و بيمار) متولد شود؛ البته اين سخن بدين معنا نيست که چنين ازدواجي قطعا و ضرورتا به چنان بيماري در فرزندان مي انجامد بلکه حامل اين معناست که در چنين ازدواجي احتمال مبتلا شدن فرزندان به پاره اي بيماري ها از ازدواج با خويشان دور و غريبه ما بيشتر است؛ «امروزه طبق آمار، به دست آمده که در ازدواج هاي فاميلي احتمال ابتلاء فرزندان به پاره اي بيماري هاي ژنتيک،نسبت به ديگر ازدواج ها بسيار بالاتر است».[3]

به عبارت ديگر در ازدواج هايي که با خويشان دور يا غريبه ها صورت مي گيرد به احتمال زياد هوش و سلامتي جسمي و رواني فرزندان در حد متوسط خواهد بود و احتمال به دنيا آمدن آنها با بيماري هاي ژنتيک بسيار اندک است؛ بخلاف ازدواج، با خويشان نزديک که احتمال ابتلاء بالاست و خطر پذيري بالايي را مي طلبد.

سئوال ديگري که ممکن است مطرح شود اين است که اگر توصيه هاي پزشکي ناظر بر رجحان ترک ازدواج خويشاوندان نزديک است چرا اسلام اين نوع ازدواج را نهي نکرده است بايد گفت که چند علت را مي توان ذکر کرد:

1. با توجه به اين که دين اسلام در سرزمين عربستان متولد شد و نظام اجتماعي حاکم بر جامعه آن روز عرب، نظام قبيله اي بود و قبايل به مسأله هم خوني و ازدواج هاي فاميلي بسيار بها مي دادند، و از طرفي آثار زيان آور ازدواج هاي فاميلي در حد يک احتمال است، اگر اسلام آن را صريحا نهي مي کرد، موجب مشکلات و اختلالات جامعه شناختي و روان شناختي مي شد؛ و اين امر، خردمندانه به نظر نمي رسد.

2. در پاره اي از روايات به ازدواج با غيره فاميل ترغيب شده است و بيان شده که موجب توسعه خويشاوندان داماد و عروس مي شود. البته بايد توجه داشته باشيم که بنا نيست اسلام درباره همه امور پزشکي و بهداشتي و فيزيکي و... حديث و آيه اي داشته باشد. هدف اصلي اسلام سعادت انسان است و در ضمن توصيه هايي نيز براي بهبود زندگي دنيوي آورده است.

3. بخش قابل توجهي از روايات اهل بيت ـ عليهم السلام ـ و پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ به علل تاريخي، سياسي و جامعه شناختي به دست ما نرسيده که ممکن است در آنها نکته هاي روشن گرانه اي وجود داشته است.

4. تشويق و ترغيب حيرت انگيز اسلام به علم آموزي و بهره مندي از دستاوردهاي دانش بشري خود حجتي براي توجه و اعتناء و اهميت دادن به توصيه هاي پزشکي است.

دوّم: چرا پزشکان و مشاوران خانواده توصيه به ترک ازدواج خويشان نزديک مي کنند؟ محققان دانش ژنتيک براساس يافته هاي علمي، و مشاوران خانواده بر اساس آمار موجود باور دارند که ازدواج با خويشان نزديک از قبيل دختر عمو و پسر عمو، دختر عمه و پسر عمه و... به صلاح نيست، زيرا عيب بزرگ اين ازدواج ها اين است که احتمال متولد شدن فرزندان ناقص و معيوب بسيار قابل توجه است؛ گفته مي شود که طبق آمارهاي موجود، تعداد کودکان معلول و ناقص الخلقه و عقب مانده و نيز مبتلايان به بيمارهاي رواني و برخي نابهنجاري هاي خوني و استخواني و هم چنين برخي از انواع جنون جواني (اسکيز وفرني) و کوري و لالي، در ميان ازدواج هاي فاميلي بيش از ساير ازدواج ها ديده مي شود.

دکتر ونوس الموتي مي گويد: مطالعات دانشمندان ژنتيک نشان مي دهد که بسياري از ازدواج هاي فاميلي موجب خواهد شد که فرزندان عقب افتاده باشند؛ البته هر ازدواج فاميلي اين را نتيجه نمي دهد، چنانکه هم اکنون ميليون ها انسان سالم و شايسته در دنيا زندگي مي کنند که از ازدواج هاي فاميلي اند.

در بسياري از کشورها قبل از هر ازدواجي سعي مي شود آزمايش هاي دقيق ژنتيکي از عروس و داماد به عمل آيد که با مثبت بودن نتيجه آزمايش، اين گونه ازدواج ها صورت مي گيرد».[4]

علت چيست؟

دانشمندان وجود اين نواقص در خلقت يا کارکردهاي رواني را معلول بيماري هاي ارثي مي دانند.

تعدادي از بيماري ها در اثر وراثت از پدران و مادران و اجداد به فرزندان منتقل مي شود و عامل وراثت را وجود ژن هاي معيوب و حامل بيماري مي دانند که در يکي از اجداد فرد وجود دارد و به کودک منتقل مي شود. ژن حامل بيماري گاهي به وسيله پدر، و گاهي به وسيله مادر، و گاهي به وسيله هر دو به فرزند منتقل مي شود: در صورتي که ژن مخصوص هم از طريق پدر و هم از طريق مادر انتقال يابد، احتمال بروز بيماري بيشتر خواهد بود.[5]

دانشمندان مي گويند: هر گاه زوجين به علت داشتن اجداد مشترک، صاحب فرزندان بيمار شوند، جاي تعجب نيست؛ زيرا احتمال اين که هر دوي آنها هتروزيگوت باشند، به شدت افزايش مي يابد. در اين قبيل موارد اساس محاسبه احتمالات بر وجود ژن هاي معيوب اجداد گذشته گذارده مي شود. در اصطلاح علم ژنتيک، نتيجه حاصل از ازدواج بين دو خويشاوند را هم خوني مي گويند. لازم به ذکر است که کلمه هم خون به هيچ وجه رابطه اي با گروه خون و امثال آن ندارد. بلکه منظور از هم خون همان هموزيگوت بودن يا خالص بودن فردي از نظر ژنتيکي است. خلاصه، لازمه هم خوني در درجه اول خويشاوندي است و خويشاوند نيز به کساني گفته مي شود که جد يا اجداد مشترک دارند.!

سوم: اگر مقصود از ازدواج هاي فاميلي در ميان اهل بيت ـ عليهم السلام ـ ازدواج حضرت زهرا ـ سلام الله عليها ـ و امير المؤمنين علي ـ عليه السلام ـ است بايد بگويم اولا عوامل مختلفي در انتقال و فعال شدن ژن هاي معيوب دخيلند که اگر هر کدام محقق نشود، بيماري پديد نخواهد آمد و ثانيا اگر زن و مرد خويشاوند حامل ژن معيوب نباشند، طبيعتا، بيماري وجود نخواهد داشت؛ که در اين صورت مي توان به تبار و نياي پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ و امير المؤمنين علي ـ عليه السلام ـ اشاره کرد که در نسل هاي پي در پي انسان هايي سالم و صالح بوده اند: ثالثا: امير المؤمنين و حضرت زهرا ـ سلام الله عليها ـ پسر عمو و دختر عمو نبوده اند بلکه، فاطمه زهرا ـ سلام الله عليها ـ دختر پسر عموي امير المؤمنين ـ عليه السلام ـ بوده اند، رابعا: مي توان به مسأله علم غيب هم به عنوان يک مسأله قابل توجه اشاره نمود.

نکته پاياني

خرد انساني و آموزه هاي وحياني و نيز تجربه حکم مي کند که براي يک انتخاب مطلوب و سازنده همه رهنمودهاي قابل توجه و سرنوشت ساز را بايد در نظر گرفت و آنگاه با توکل بر خداوند قدم ها را يکي پس از ديگري برداشت؛ در اين رابطه نيز پزشکان توصيه مي نمايند در صورتي که دو فرد از اقوام نزديک خواهان ازدواج با هم باشند، پيش از عقد، آزمايشات ژنتيک انجام دهند و در صورتي که مشکلي نداشته باشند، مي توانند ازدواج نمايند و بچه هاي سالم به دنيا آورند.

اميدواريم که زندگي پرشور و نشاط و فعالي را داشته باشيد و با ازدواجي مناسب قدم در راه تکامل و تقرب بيشتر به خداوند متعال برداريد.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ انتخاب همسر، ابراهيم اميني، قم، سازمان تبليغات اسلامي.

2ـ ازدواج هاي فاميلي و بيماري هاي ژنتيکي کودکان، علي اصغر سروري، اصفهان، دانشگاه علوم پزشکي اصفهان.

3ـ مشاوره ژنتيک، محمد علي مولوي و ديگران، تهران، کتيبه، شباهنگ، 1369.

 


[1]. محمدي ري شهري، محمد، منتخب ميزان الحکمه، قم، انتشارات دارالحديث، ج1، ص456، ح2773.

[2]. مکارم شيرازي، ناصر، استفتائات، ج1، ص242.

[3]. معظمي، داوود، جزوه هاي درسي نورولوژي.

[4]. اميني، ابراهيم، انتخاب همسر، سازمان تبليغات اسلامي، چاپ سوم، ص150، به نقل از مجله دانشمندان، سال 16، ش177، ص21.

[5]. همان، ص148.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
21 امرداد 01
بازدید
۳۹۳
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.