چرا در ايران در خصوص فرهنگ سازي ازدواج مجدد، که يک معروف است اقدامي نمي‌شود و از طرفي به عنوان يک منکر با آن برخورد مي‌شود؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

چرا در ايران در خصوص فرهنگ سازي ازدواج مجدد، که يک معروف است اقدامي نمي‌شود و از طرفي به عنوان يک منکر با آن برخورد مي‌شود؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

در متن سؤال خود مشخص نکرده‌ايد که مرادتان از ازدواج مجدد، ازدواج آقايان است يا خانم‌ها، و يا ازدواج بعد از فوت همسر و ... . زيرا هر کدام از اينها مقتضيات و مباحث خاص خود را دارد. ولي به هر حال ما با نگاهي کلي، به اصل ازدواج مجدد اشاره مي‌نمائيم اميدواريم مفيد واقع شود.

قبل از ارائه پاسخ لازم است در مورد مسائلي با هم گفتگو کنيم و بعد ببينيم آيا واقعا نيازي به چنين فرهنگ سازي احساس مي‌شود؟ و اينکه شرائط اينکار فراهم است يا نه؟

تعدد زوجات يک سنت ديرينه‌اي است که در بيشتر ملتهاي قديم چون مصر و هند و چين و فارس قديم، و حتي روم يونان ديده مي‌شود. اينها يک‌زن مي‌گرفتند ولي زنهاي ديگري به عنوان اينکه رفيق و همدم او باشند اضافه مي‌کردند. اين جريان نزد برخي ملتها چون يهود و عرب عدد بسياري داشت چه بسا يک نفر ده يا بيست و بيشتر زن مي‌گرفت. نوعا تعدد زوجات در قبائل و ده‌نشينان و کوه نشينان که زندگيشان چون زندگي قبيلگي بوده بيشتر رواج داشت، صاحب‌خانه احتياج شديدي به جمعيت و اعوان زياد داشت و از اين راه مي‌خواست فرزندان زيادي پيدا کند تا کار دفاع، که از لوازم زندگي آنها بود برايشان آسان شود و تا زيادي فرزندان و دامادها وسيله‌اي براي رياست و سيادتشان در قبيله شود. در اين ملتها علاوه بر آنچه گفته شد يک عامل ديگر هم براي تعدد زوجات بوده و آن اينکه تعداد زنان به مقدار زيادي بر مردها فزوني داشته است.[1]

بنابراين اسلام نه چند همسري را اختراع کرد (زيرا قرنها پيش از اسلام در جهان وجود داشت) و نه آنرا نسخ کرد (زيرا از نظر اسلام براي برخي افراد اجتماع مشکلاتي پيش مي‌آمد که راه چارة آن منحصر به تعدد زوجات است). ولي اسلام رسم تعدد زوجات را اصلاح کرد. اول اصلاحي که به عمل آورد اين بود که آن را محدود کرد. همانطور که ذکر شد قبل از اسلام تعدد زوجات نامحدود بود، يک نفر به تنهائي مي‌‌توانست صدها زن داشته باشد و از آنها حرمسرايي به وجود آورد؛ ولي اسلام، حداکثر براي آن معين کرد؛ به يک نفر اجازه نداد بيش از چهار زن داشته باشد.

اصلاح ديگري که اسلام به عمل آورد اين بود که عدالت را شرط کرد و اجازه نداد به هيچ وجه تبعيضي ميان زنان يا ميان فرزندان آنها صورت بگيرد. قرآن کريم در کمال صراحت فرمود: «اگر بيم داريد که عدالت نکنيد ـ يعني اگر به خود اطمينان نداريد که با عدالت رفتار کنيد ـ پس به يکي اکتفا کنيد.»[2]

در دنياي قبل از اسلام اصل عدالت به هيچ وجه رعايت نمي‌شد، نه ميان خود زنان و نه ميان فرزندان آنها. در ايران ساساني رسم تعدد زوجات شايع بود و ميان زنان و همچنين ميان فرزندان آنها تبعيض قائل مي‌‌شدند. يکي يا چند زن، زنان ممتاز (پادشاه زن) خوانده مي‌شدند و از حقوق کامل برخودار بودند و سائر زنان به عنوان «چاکر زن» و غيره خوانده مي‌شدند و مزاياي کمتري داشتند.

اسلام همة اين رسوم و عادات را منسوخ کرد؛ و اجازه نداد که براي يک زن يا فرزندان او امتيازات قانوني کمتري قائل گردند.

عدالت، عالي‎ترين فضيلت انساني است. شرط عدالت يعني شرط واجد بودن عالي‎ترين نيروي اخلاقي. با توجه به اينکه معمولا احساسات مرد نسبت به همة زنها يکسان و در يک درجه نيست، رعايت عدالت و پرهيز از تبعيض ميان زنان يکي از مشکل‌ترين وظايف به شمار مي‌رود. تعدد زوجات با اين شرط اخلاقي اکيد و شديد به جاي آنکه وسيله‌اي براي هوسراني مرد واقع گردد، شکل و قيافه انجام وظيفه به خود مي‌گيرد. هوسراني و شهوت پرستي جز با آزادي کامل و دنبال هواي دل رفتن سازگار نيست. هوسراني آنگاه صورت عمل به خود مي‌گيرد که آدمي خود را در اختيار دل قرار دهد و دل را در اختيار خواهشها و ميلها. دل و خواهشهاي دل منطق و حساب برنمي‌دارد. آنجا که پاي انضباط و عدالت و انجام وظيفه به ميان مي‌آيد، هوسراني و هوا پرستي بايد رخت بربندد.

انصاف بايد داد، افرادي که شرايط اسلامي را در تعدد زوجات کاملا رعايت مي‌کنند، بسيار کم‌اند. در فقه اسلامي مي‌گويند: «اگر بيم داري که استعمال آب براي بدنت زيان دارد وضو نگير»، «اگر بيم داري که روزه برايت زيان دارد روزه نگير»[3]. اين دو دستور در فقه اسلامي رسيده است. شما افراد بسياري را مي‌بينيد که مي‌پرسند: مي‌ترسم آب برايم زيان داشته باشد، وضو بگيرم يا نگيرم؟ مي‌ترسم روزه برايم ضرر داشته باشد، روزه بگيرم يا نگيرم؟ البته اين پرسشهاي درستي است و چنين اشخاصي نبايد وضو بسازند و يا روزه بگيرند. ولي نص قرآن کريم است که «اگر بيم داريد که نتوانيد ميان زنان خود به عدالت رفتار کنيد يک زن بيشتر نگيريد». با اين حال آيا شما در عمر خود از يک نفر شنيده‌ايد که بگويد: مي‌خواهم زن دوم بگيرم اما بيم دارم که رعايت عدالت و مساوات ميان آنها نکنم، بگيرم يا نگيرم؟ برخي از مردم با علم به اينکه نمي‌توانند به عدالت رفتار کنند زنان متعدد مي‌گيرند و اين کار را به نام اسلام و زير پوشش اسلامي انجام مي‌دهند. اينها هستند که با عمل ناهنجار خود اسلام را بدنام مي‌کنند.[4]

اصل مسأله تعدد زوجات مخصوصا براي کساني که همسرشان را از دست داده‌اند و بدون پناهگاه شده‌اند امري انساني و زيباست، اما متأسفانه اگر نگاهي آسيب شناسانه به افراد اطراف خود که داراي زوجات متعدد هستند بيندازيم نيک متوجه مي‌شويم که يک امر مباح چه آسيب‌هاي رواني و اجتماعي بر خانواده‌ها، فرزندان و حتي اجتماع وارد ساخته است. وقتي زني خود را داراي «هوو» مي‌بيند و صفت حسد در او شعله‌ور مي‌شود ديگر محبت و نرمي، مهرباني و خيرخواهي، امانت و وفاء، صفا واخلاص نسبت به شوهرو فرزند و خانه و بالاخره کليه احساسات و عواطفي که طبيعي زنان است تغيير يافته و خانه‌اي که بايد محل آرامش انسان از خستگي‌هاي يوميه و ناراحتي‌هاي روحي و جسمي کارو کسب باشد جاي جنگ و جدال شده و جان و مال و حيثيت انسان در مخاطره مي‌افتد.

بنابراين  يكي از شرائط ازدواج مجدد اين است كه شرائط خانوادگي نيز پذيرش را داشته باشد و از نظر عاطفي و ديني براي او قابل قبول باشد و شبهات ديني و انساني او برطرف شود و از سوئي ديگرمردان خوشگذران و عياش که هيچ همّي جز پيروي شهوات نداشته، و حرص و ولع برگرفتن زنان متعدد دارند، باعث ضايع کردن نيمي از اجتماع ـ يعني زنان ـ مي‌شوند که به دنبال آن نيمي ديگر نيز فاسد مي‌شوند.

اين اشکالات که همه بر ما مسلمانان وارد است نه بر اسلام و تعاليمش، باعث شده که کسي جرأت سخن گفتن و اشاعة ازدواج مجدد را نداشته باشد و متأسفانه نگاه منکر گونه به آن داشته باشند.

وقتي مردي در خود چنين اطميناني يافت و مقدماتش را درست ديد او همان کسي است‌ که دين اجازة تعدد زوجات را به او مي دهد، اما برخي که هيچگونه توجهي به سعادت خود و خانواده و فرزندان خود نداشته و آرماني جز راضي کردن شکم و شهوت خود ندارند و زن در نظرشان مفهومي جز موجوديکه براي شهوت و لذت مرد آفريده شده ندارد اسلام با اينها کاري ندارد و ازدواج بيش از يک زن را بدانها اجازه نمي‌دهد.[5]

اين نگاه آسيب شناسانه را مي‌توان يک دليل عمده‌اي براي عدم اقدام در زمينه فرهنگ سازي ازدواج مجدد دانست.

عامل ديگر اين کار را مي‌توان ويژگيها و شرائط فرهنگي جامعه دانست.[6]در فرهنگ ما ازدواج به عنوان يک امر مقدس و پيمان ناگسستني شناخته شد. که هيچ عاملي نمي‌تواند در آن خللي وارد کند. پيمان زناشوئي در فرهنگ ما تعهد، مسؤليت و وفاداري را به همراه دارد، بنابراين وفتي افراد براي نخستين بار ازدواج مي‌کنند، تمام تلاش، کوشش و توان خويش را در استحکام و پايداري اين امر مقدس بکار مي‌گيرند، و روحيه وفاداري آنچنان در زن و شوهر وجود دارد که هيچگاه در فکر ازدواج نبوده و حتي بعد از مرگ همسر نيز خود را وفادار به آن مي‌دانند. براساس اين باور، افرادي که به ازدواج مجدد اقدام نمايند، شديدا مورد نکوهش از سوي بستگان و ديگران واقع مي‌شوند.

نکته دیگر این که  اين مسأله از خارج و داخل كشور با مقاومت عده‎اي روشنفكر مواجه شده است و در اين زمينه شبهاتي وارد كرده‎ا و اصل آن را زير سؤال برده‎اند؛در نتیجه فرهنگ‎سازي در اين زمينه اگر چه فرايندي صعودي نيست، ولي رفع شبه نيز كمكی براي ايجاد فرهنگ صحيح آن است كه از سويي نيز فمنيست‎ها تلاش دارند كه اين مسأله را خلاف انسانيت تلقي كنند و در جلسات و نشريات و حتي رسانه‎ها به رد اين ازدواج اقدام مي‎كنند.

پس برخي از مشكلات به شرايط سخت اين دستور الهي و عدم رعايت اين شرائط در اغلب اين ازدواج‎ها باز مي‎گردد و برخي ديگر به شبهات مخالفان  مربوط مي‎شود؛ از این رو لازمه تحقق فرهنگ صحیح در این رابطه از یک سو پاسخ به شبهات طرح شده در این باب و از سوی دیگر زمینه سازی جهت رفتارهای عدالت محور در میان افراد جامعه و استحکام بنیاد خانواده خواهد بود.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

نظام حقوق زن در اسلام. شهيد مطهري. تهران: انتشارات صدرا.

مسائل ازدواج و حقوق خانواده علي اکبربابازاده. تهران: انتشارات بدر، 1372.

سيماي زن در اسلام. احمد آذري قمي. چ1. قم: انتشارات دارالعلم، 1372.

تعدد زوجات و مقام زن در اسلام. علامه طباطبائي. قم: انتشارات آزادي، بي تا.

 


[1] طباطبائي، سید محمد حسین، تعدد زوجات و مقام زن در اسلام. قم: انتشارات آزادي، بي تا. ص 42.

[2] .{Q فإن خفتم ألا تعدلوا فواحده Q}. نساء آيه 3.

[3] . ر.ک: توضيح المسائل مراجع . ج 1. ص 186. مسئله 288. و ص 992. مسئله 1725. قم: انتشارات جامع مدرسين، 1378.

[4] مطهري. مرتضي، مجموعه آثار. ج تهران: انتشارات صدرا، 1378.(اقتباس). 19. ص357 تا 362.

[5] علامه طباطبائي. تعدد زوجات و مقام زن در اسلام. قم: انتشارات آزادي، بي تا. ص 57.

[6] براي مطالعه بيشتر ر.ک: سيماي زن در اسلام. آذري قمي احمد. چ1. فصل اول. قم: انتشارات دارالعلم، 1372.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
20 امرداد 01
بازدید
۵۱
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.