قسمت يعني چه؟ آيا اين که مي گويند اگر قسمت باشد که دو جوانان به هم برسند پس اينها به هم مي رسند و اگر قسمت نباشد اين اتفاق نمي افتد پس اگر قسمت در سرنوشت ما مشخص شده است پس قدرت انتخاب انسان چه مي شود؟
قسمت يعني چه؟ آيا اين که مي گويند اگر قسمت باشد که دو جوانان به هم برسند پس اينها به هم مي رسند و ...
پرسش
پاسخ
شکي نيست که چيزي در جهان بدون اراده و خواست الهي تحقق نمي پذيرد. تمام کارهاي بشر و از جمله ازدواج يکي از رويدادهايي است که از حوزه اراده الهي بيرون نيست، اما معناي اين سخن ناديده گرفتن اراده و نقش انسان و سلب اختيار از او نمي باشد. اراده خداوند در مورد افعال انسان، صدور آن به اختيار و انتخاب است به عبارتي خداوند اراده کرده که کارهاي انسان از روي اختيار و انتخاب انجام پذيرد. انسان به حکم اين که ذاتاً موجودي مختار و آزاد است، در تصميم گيري هيچ نوع فشاري از برون يا درون بر او وارد نمي شود. و به فرمودة شهيد مطهري: «همان طوري که هيچ حادثه طبيعي بدون علت طبيعي رخ نميدهد، افعال اختياري انسانها نيز بدون اراده و اختيار انسان رخ نميدهد، قانون خدا در مورد انسان اين است که آدمي داراي اراده، قدرت و اختيار باشد و کارهاي نيک يا بد را خود انتخاب کند».[1]
بنابراين آن چه در بين مردم معروف است که در ازدواج قسمت و تقدير دخالت دارد و قبلاً همه چيز معلوم و مشخص شده است، يا مثلاً ميگويند: فلان دختر «قسمت» فلان پسر است و آن پسر قسمت اين دختر نيست و يا اگر قسمت باشد خودش درست ميشود و ديگر لازم نيست ما کاري بکنيم و اگر قسمت نباشد، ما هر کاري هم بکنيم فايده اي ندارد، و سخناني از اين قبيل، صحيح نيست و هيچ ريشه ديني و عقلي ندارد. همان طور که به روشني، اختيار و انتخاب را در خريد و فروش، انتخاب شغل و تعيين رشته تحصيلي مي بينيم، در ازدواج نيز که موضوع مهم و سرنوشت سازي است، اين اراده و اختيار را مشاهده مي کنيم، علاوه بر حکم عقل و منطق و شهادت و وجدان، رواياتي که در آن معيارهاي انتخاب همسر ذکر شده دليل محکمي بر دخالت انسان در سرنوشت خويش است.[2] پيشوايان دين به ما توصيه کرده اند که در انتخاب همسر نهايت دقت را مبذول کنيم و چشم بسته ازدواج نکنيم، چرا که ازدواج يک موضوع حياتي است و براي هر کس به طور طبيعي در طول زندگي اش فقط يک بار اين فرصت پيش مي آيد. حياتي بودن امر ازدواج از اين نظر است که دختر و پسر مي خواهند براي خود شريکي در زندگي انتخاب کنند، شريکي که تا پايان عمر با او خواهد بود، شريکي که بايد فرزند او را تربيت کند و در صورت خوب بودن براي او آبرو خواهد بود و در صورت بد بودن، آبروي او، فاميل و خانواده اش را به خطر مي اندازد. چنان که امام صادق ـ عليه السّلام ـ مي فرمايد: «بنگر شخصيت خود را کجا قرار مي دهي و چه کسي را در مالت شريک مي کني و از دين و رازت آگاه مي سازي؟ و درجايي ديگر مي فرمايد: زن مانند گردن بند است، بنگر چه گردن بندي براي خود مي گيري».[3]
بر اين اساس، پسر و دختر جوان، نبايد دست روي دست گذاشته و به اميد بخت و شانس و قسمت بنشينند، بلکه چه پسر و چه دختر بايد براي اين تصميم سرنوشت ساز خود را آماده نموده و با کمال دقت و خردورزي و با کمک تجارب خانواده، راهنمايي مشاوران دلسوز و کاردان، فرد مورد نظر را انتخاب کنند. چرا که منشأ و سرچشمه بسياري از گرفتاري ها و بدبختي هاي انسان غفلت و بيتفاوتي است.
غفلت، در تمام امور، خسارت بار است و در مسأله انتخاب همسر، خسارت بارتر. ممکن است يک لحظه غفلت و يا انتخاب غيرصحيح، يک عمر پشيماني و حسرت را به دنبال داشته باشد. افراد زيادي را مي بينيم که علت ناکامي هاي خود از زندگي زناشويي را يک لحظه غفلت در انتخاب همسر مي دانند.
به همين دليل پيشوايان معصوم ـ عليهم السّلام ـ ملاک و معيارهايي را هم در انتخاب همسر ارائه نموده اند تا دختر و پسر يا زن و شوهري که قصد ازدواج دارند با استفاده از آن بتوانند يک عمر با سعادت و آرامش در کنار هم زندگي کنند که در برخي روايات بر دو عنصر دين و اخلاق در انتخاب همسر بسيار تأکيد شده است که در اين جا تنها به ذکر يک روايت اکتفا مي کنيم.[4] شخصي به نام حسين بن بشّار باسطي نامه اي خدمت امام رضا ـ عليه السّلام ـ مينويسد و درباره خواستگاري که براي دخترش آمده است کسب تکليف مي کند و مي گويد: «فردي از خويشاوندانم به خواستگاري دخترم آمده در حاليکه بداخلاق است، وظيفه من چيست؟ حضرت در پاسخ فرمودند: اگر بداخلاق است دخترت را به او نده».[5]
در اين روايت، حضرت نفرمود: ازدواج قسمت است، دخترت را به ازدواج شخص مذکور درآور، بلکه به صراحت از اين ازدواج منع فرمودند. انسان در امر ازدواج و انتخاب همسر بايد شناخت کافي پيدا کند. اگر معيارهاي ديني و فرهنگي طرف مقابل مناسب و از نظر خانوادگي اصيل و نجيب باشد، مي تواند با او ازدواج کند.
علاوه بر اين در متون ديني، بر حق انتخاب دختر نيز در ازدواج بسيار تاکيد شده است، که نشان دهنده قدرت انتخاب و آزادي او مي باشد.
نکته:
موضوعي که در اين رابطه اهميت دارد مورد توجه قرار گيرد اين است که: عقل انسان محدود است و يقينا نمي تواند همه جوانب امور را در نظر بگيرد. لذا در اين موارد است که انسان مصلحت کار خود را به دست خداوند متعال مي سپارد. يعني تا آنجا که براي او مقدور است، تلاش و تحقيق مي کند، تا در مورد مسئله مورد نظر به شناخت و آگاهي دقيقي دست يابد و موارد ديگر را که از عهده و توان او خارج است به دست و مصلحت خداوند متعال مي سپارد و از آنجا که ايمان به خداوند متعال دارد و تلاش خود را نيز انجام داده است، هر امري که پيش بيايد، خير و صلاح خود دانسته و ناراحت نمي شود.
در روايت شريفي از امام علي ـ عليه السلام ـ بيان شده است: «هر که به خدا اعتماد کند، خداوند شادماني نشانش دهد و هر که به او توکل کند، خداوند کارهايش را کفايت مي کند ». [6]
در اين رابطه توجه شما را به اين مثال جلب مي نمايم: آيا با اين پيچيدگي جسمي و رواني که انسان دارد، آيا مي توان براي ازدواج به شناخت کامل و صد در صدي از فرد خواستگار کننده دست يافت ؟ مطمئنا جواب خير است. زيرا همانگونه که بيان شد انسان پيچيدگي هاي زيادي دارد که شناخت کامل او فقط از عهده خالق او بر مي آيد و بس. لذا انسان تلاش مي کند، با توجه به امکانات، به شناخت نسبي از طرف مقابل دست يابد و چون مي داند که نتوانسته به شناخت کامل دست يابد، نتيجه کار و خير نهايي آن را به خداوند متعال وا مي گذارد و از او مي خواهد که اين امر را خير و مصلحت براي او قرار دهد. و اگر هم که به اين نتيجه رسيد که اين فرد مناسب ازدواج نيست، در اين جا نيز اگر جواب منفي مي دهد، به اين معناست که تلاش خود را کرده و نتوانسته معيارهاي مورد نظر خود را در اين فرد بيابد، لذا جواب منفي مي دهد و از خداوند نيز مي خواهد که اين امر را به مصلحت او قرار دهد. توجه داشته باشيد که اين امر با آنچه که در زبان عام به قسمت تعبير مي شود کاملا متفاوت است. زيرا در آنجا که مردم مي گويند قسمت اين است و يا قسمت اين بود، در موارد بسياري با اين امر مي خواهند اشتباهات و کوتاهي هاي خود را بپوشانند و به نحوي خود را از بار مسئوليت اشتباهات پيش آمده تبرئه نمايند.
[1]. مطهري، مرتضي، عدل الهي، چ سوم، تهران، صدرا، 1367، ص 134 ـ 135.
[2]. مجله معارف اسلامي، شماره 48، خرداد و تير 1380، سبحاني، محمد، ص 113.
[3] . بحارالانوار ج 101ص87
[4]. جهت آشنايي بيشتر ر. ك: مظاهري، علي اكبر، جوانان و انتخاب همسر، چ سيزدهم، انتشارات پارسايان، قم، 1380.
[5]. مجلسي، محمد باقر، بحار الانوار، ج 100، ص 235.
[6]. محمدی ری شهری، منتخب میزان الحکمه، ص 1333، ح 6707
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 20 امرداد 01
- بازدید
- ۹۹
قسمت يعني چه؟ آيا اين که مي گويند اگر قسمت باشد که دو جوانان به هم برسند پس اينها به هم مي رسند و ...
- نشان کردن
پرسش
قسمت يعني چه؟ آيا اين که مي گويند اگر قسمت باشد که دو جوانان به هم برسند پس اينها به هم مي رسند و اگر قسمت نباشد اين اتفاق نمي افتد پس اگر قسمت در سرنوشت ما مشخص شده است پس قدرت انتخاب انسان چه مي شود؟
پاسخ
شکي نيست که چيزي در جهان بدون اراده و خواست الهي تحقق نمي پذيرد. تمام کارهاي بشر و از جمله ازدواج يکي از رويدادهايي است که از حوزه اراده الهي بيرون نيست، اما معناي اين سخن ناديده گرفتن اراده و نقش انسان و سلب اختيار از او نمي باشد. اراده خداوند در مورد افعال انسان، صدور آن به اختيار و انتخاب است به عبارتي خداوند اراده کرده که کارهاي انسان از روي اختيار و انتخاب انجام پذيرد. انسان به حکم اين که ذاتاً موجودي مختار و آزاد است، در تصميم گيري هيچ نوع فشاري از برون يا درون بر او وارد نمي شود. و به فرمودة شهيد مطهري: «همان طوري که هيچ حادثه طبيعي بدون علت طبيعي رخ نميدهد، افعال اختياري انسانها نيز بدون اراده و اختيار انسان رخ نميدهد، قانون خدا در مورد انسان اين است که آدمي داراي اراده، قدرت و اختيار باشد و کارهاي نيک يا بد را خود انتخاب کند».[1]
بنابراين آن چه در بين مردم معروف است که در ازدواج قسمت و تقدير دخالت دارد و قبلاً همه چيز معلوم و مشخص شده است، يا مثلاً ميگويند: فلان دختر «قسمت» فلان پسر است و آن پسر قسمت اين دختر نيست و يا اگر قسمت باشد خودش درست ميشود و ديگر لازم نيست ما کاري بکنيم و اگر قسمت نباشد، ما هر کاري هم بکنيم فايده اي ندارد، و سخناني از اين قبيل، صحيح نيست و هيچ ريشه ديني و عقلي ندارد. همان طور که به روشني، اختيار و انتخاب را در خريد و فروش، انتخاب شغل و تعيين رشته تحصيلي مي بينيم، در ازدواج نيز که موضوع مهم و سرنوشت سازي است، اين اراده و اختيار را مشاهده مي کنيم، علاوه بر حکم عقل و منطق و شهادت و وجدان، رواياتي که در آن معيارهاي انتخاب همسر ذکر شده دليل محکمي بر دخالت انسان در سرنوشت خويش است.[2] پيشوايان دين به ما توصيه کرده اند که در انتخاب همسر نهايت دقت را مبذول کنيم و چشم بسته ازدواج نکنيم، چرا که ازدواج يک موضوع حياتي است و براي هر کس به طور طبيعي در طول زندگي اش فقط يک بار اين فرصت پيش مي آيد. حياتي بودن امر ازدواج از اين نظر است که دختر و پسر مي خواهند براي خود شريکي در زندگي انتخاب کنند، شريکي که تا پايان عمر با او خواهد بود، شريکي که بايد فرزند او را تربيت کند و در صورت خوب بودن براي او آبرو خواهد بود و در صورت بد بودن، آبروي او، فاميل و خانواده اش را به خطر مي اندازد. چنان که امام صادق ـ عليه السّلام ـ مي فرمايد: «بنگر شخصيت خود را کجا قرار مي دهي و چه کسي را در مالت شريک مي کني و از دين و رازت آگاه مي سازي؟ و درجايي ديگر مي فرمايد: زن مانند گردن بند است، بنگر چه گردن بندي براي خود مي گيري».[3]
بر اين اساس، پسر و دختر جوان، نبايد دست روي دست گذاشته و به اميد بخت و شانس و قسمت بنشينند، بلکه چه پسر و چه دختر بايد براي اين تصميم سرنوشت ساز خود را آماده نموده و با کمال دقت و خردورزي و با کمک تجارب خانواده، راهنمايي مشاوران دلسوز و کاردان، فرد مورد نظر را انتخاب کنند. چرا که منشأ و سرچشمه بسياري از گرفتاري ها و بدبختي هاي انسان غفلت و بيتفاوتي است.
غفلت، در تمام امور، خسارت بار است و در مسأله انتخاب همسر، خسارت بارتر. ممکن است يک لحظه غفلت و يا انتخاب غيرصحيح، يک عمر پشيماني و حسرت را به دنبال داشته باشد. افراد زيادي را مي بينيم که علت ناکامي هاي خود از زندگي زناشويي را يک لحظه غفلت در انتخاب همسر مي دانند.
به همين دليل پيشوايان معصوم ـ عليهم السّلام ـ ملاک و معيارهايي را هم در انتخاب همسر ارائه نموده اند تا دختر و پسر يا زن و شوهري که قصد ازدواج دارند با استفاده از آن بتوانند يک عمر با سعادت و آرامش در کنار هم زندگي کنند که در برخي روايات بر دو عنصر دين و اخلاق در انتخاب همسر بسيار تأکيد شده است که در اين جا تنها به ذکر يک روايت اکتفا مي کنيم.[4] شخصي به نام حسين بن بشّار باسطي نامه اي خدمت امام رضا ـ عليه السّلام ـ مينويسد و درباره خواستگاري که براي دخترش آمده است کسب تکليف مي کند و مي گويد: «فردي از خويشاوندانم به خواستگاري دخترم آمده در حاليکه بداخلاق است، وظيفه من چيست؟ حضرت در پاسخ فرمودند: اگر بداخلاق است دخترت را به او نده».[5]
در اين روايت، حضرت نفرمود: ازدواج قسمت است، دخترت را به ازدواج شخص مذکور درآور، بلکه به صراحت از اين ازدواج منع فرمودند. انسان در امر ازدواج و انتخاب همسر بايد شناخت کافي پيدا کند. اگر معيارهاي ديني و فرهنگي طرف مقابل مناسب و از نظر خانوادگي اصيل و نجيب باشد، مي تواند با او ازدواج کند.
علاوه بر اين در متون ديني، بر حق انتخاب دختر نيز در ازدواج بسيار تاکيد شده است، که نشان دهنده قدرت انتخاب و آزادي او مي باشد.
نکته:
موضوعي که در اين رابطه اهميت دارد مورد توجه قرار گيرد اين است که: عقل انسان محدود است و يقينا نمي تواند همه جوانب امور را در نظر بگيرد. لذا در اين موارد است که انسان مصلحت کار خود را به دست خداوند متعال مي سپارد. يعني تا آنجا که براي او مقدور است، تلاش و تحقيق مي کند، تا در مورد مسئله مورد نظر به شناخت و آگاهي دقيقي دست يابد و موارد ديگر را که از عهده و توان او خارج است به دست و مصلحت خداوند متعال مي سپارد و از آنجا که ايمان به خداوند متعال دارد و تلاش خود را نيز انجام داده است، هر امري که پيش بيايد، خير و صلاح خود دانسته و ناراحت نمي شود.
در روايت شريفي از امام علي ـ عليه السلام ـ بيان شده است: «هر که به خدا اعتماد کند، خداوند شادماني نشانش دهد و هر که به او توکل کند، خداوند کارهايش را کفايت مي کند ». [6]
در اين رابطه توجه شما را به اين مثال جلب مي نمايم: آيا با اين پيچيدگي جسمي و رواني که انسان دارد، آيا مي توان براي ازدواج به شناخت کامل و صد در صدي از فرد خواستگار کننده دست يافت ؟ مطمئنا جواب خير است. زيرا همانگونه که بيان شد انسان پيچيدگي هاي زيادي دارد که شناخت کامل او فقط از عهده خالق او بر مي آيد و بس. لذا انسان تلاش مي کند، با توجه به امکانات، به شناخت نسبي از طرف مقابل دست يابد و چون مي داند که نتوانسته به شناخت کامل دست يابد، نتيجه کار و خير نهايي آن را به خداوند متعال وا مي گذارد و از او مي خواهد که اين امر را خير و مصلحت براي او قرار دهد. و اگر هم که به اين نتيجه رسيد که اين فرد مناسب ازدواج نيست، در اين جا نيز اگر جواب منفي مي دهد، به اين معناست که تلاش خود را کرده و نتوانسته معيارهاي مورد نظر خود را در اين فرد بيابد، لذا جواب منفي مي دهد و از خداوند نيز مي خواهد که اين امر را به مصلحت او قرار دهد. توجه داشته باشيد که اين امر با آنچه که در زبان عام به قسمت تعبير مي شود کاملا متفاوت است. زيرا در آنجا که مردم مي گويند قسمت اين است و يا قسمت اين بود، در موارد بسياري با اين امر مي خواهند اشتباهات و کوتاهي هاي خود را بپوشانند و به نحوي خود را از بار مسئوليت اشتباهات پيش آمده تبرئه نمايند.
[1]. مطهري، مرتضي، عدل الهي، چ سوم، تهران، صدرا، 1367، ص 134 ـ 135.
[2]. مجله معارف اسلامي، شماره 48، خرداد و تير 1380، سبحاني، محمد، ص 113.
[3] . بحارالانوار ج 101ص87
[4]. جهت آشنايي بيشتر ر. ك: مظاهري، علي اكبر، جوانان و انتخاب همسر، چ سيزدهم، انتشارات پارسايان، قم، 1380.
[5]. مجلسي، محمد باقر، بحار الانوار، ج 100، ص 235.
[6]. محمدی ری شهری، منتخب میزان الحکمه، ص 1333، ح 6707
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 20 امرداد 01
- بازدید
- ۹۹
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.