آيا شيعيان در طول تاريخ سرزمینی را فتح کرده اند؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

آيا شيعيان در طول تاريخ  سرزمینی را فتح کرده اند؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

در کتب لغت لفظ شيعه به معناي پيرو و طرفدار آمده است امّا در اصطلاح، اين کلمه بر پيروان و دوستداران علي بن ابي طالب  عليه السلام  و اهل بيت عصمت و طهارت  عليهم السلام  اطلاق گرديده است.

چنان چه ابن خلدون مي نويسد: بايد دانست که شيعه در لغت به معني ياران و پيروان است و در عرف فقيهان و متکلمان خلف و سلف بر پيروان و اتباع علي و پسران او اطلاق مي شود.[1]

قبل از پرداختن به پاسخ لازم است گفته شود که در زمان فتوحات، مسلمانان، به دو گروه بزرگ شيعه و سني تقسيم نمي شدند.   با این وجود دوستان علي در ميان مسلمانان، فراوان بودند و در فتوحات شرکت داشتند مقداد بن عمر، سلمان پارسي، ابوذر غفاري و عمار ياسر، ديگر دوستان علي ـ عليه السلام ـ از اين دسته اند. ايشان در تشيع و اسلام از پيشگامان بوده اند.[2]

با وجود به حاشیه رانده شدن شیعیان در دوره بعد از پیامبر اسلام و سردمداری پیشوایان اهل سنت و پیروان آنها شیعیان و دوست داران اهل بیت نیز در فتوحات نقش بسزایی داشته اند که به گوشه ای از آن پرداخته می شود:

1. حضور ياران امير مؤمنان در فتوحات دوره ابوبکر که به يقين با نظر موافق علي  عليه السلام  صورت مي گرفت. چنان چه در جنگ يرموک که بين سپاه اسلام و سپاه هرقل امپراطور روم شرقي روي داد ابتدا خالد بن سعيد بن عاص که از ياران وفادار امام علي ـ عليه السلام  بود و مدت سه ماه با ابوبکر بيعت نکرده بود به فرماندهي منصوب شد و سپس با تحريک عمر از فرماندهي عزل گرديد.[3]  هاشم بن عتبه بن ابي وقاص مرقال، فضل بن عباس و مالک اشتر .[4] همراه ديگر مسلمانان مناطقي را در سرزمين شام فتح نمودند و علاوه بر اينها در ميان فوج عظيم سپاه اسلام بسياري دوستدار اهل بيت  عليهم السلام  و مسلمان واقعي حضور داشتند.

2. اصحاب و پيروان علي  عليه السلام ـدر فتوحات دوران عمرنیز نقش داشتند. عده اي از آنان، فرماندهي بخشي از سپاه را عهده دار بوده و در اين جهت تلاش ها و جان فشاني ها بسياري از خود نشان دادندبرخی از افراد صاحب نام عبارتند از:

الف) سلمان فارسي، که جزء ارکان چهارگانه نخستين شيعيان است. در فتح مدائن که در سال 16 هجري روي داد در جايگاه سفير مسلمانان حضور داشت و با ايراد سخنان پرشور و حماسي، نقش به سزايي در بالا بردن روحيه مسلمانان و تشويق آنان به نبرد ايفا کرد.[5]

ب) حذيفة بن يمان که از طرفداران و ياران علي عليه السلام ـو به منافق شناسي معروف بود، وي در جنگ نهاوند از فرماندهان سپاه بود.[6] و پس از شهادت  نعمان بن مقرن او بعنوان شیعه علی   ، فرماندهي را به عهده گرفت.[7] حذیفه  هم چنين در فتح شوشتر، سمت فرماندهي پياده نظام سپاه ابو موسي اشعري را عهده دار بود و نيز شهرهاي همدان، ري و دينور به دست او فتح شد.[8]

ج) مقداد بن اسود کندي؛ در فتح مصر در رأس سواره نظام  بود.وی  هم چنين در فتح دياربکر به همراهي عمار ياسر صحابی  وشیعی معروف دیگر حضور داشت.[9].

د) هاشم بن عتبه مشهور به مرقالکه از ياران وفادار امام علي ـ عليه السلام ـ بود و در جنگ صفين نيز به شهادت رسيد در دوره خلافت عمر بن خطاب، در نبرد قادسيه، فرماندهي جناح چپ سپاه اسلام را عهده دار بود. هم چنين از سوي خليفه مأموريت يافت با سپاه دوازده هزار نفري به مقابله با سپاه يزدگرد به جلولاء اعزام شود. هم چنين در فتح بيت المقدس فرمانده پنج هزار سواره نظام بود.[10]

هـ: عمار بن ياسر، که از شيعيان خاص امير المؤمنان بود در فتح مصر، فرماندهي سواره نظام را بر عهده داشت.[11] وی در در فتح شوشتر فرماندهي دسته سواران را عهده دار بود.

و) مالک اشتر نخعي، در جنگ قادسيه حضوري فعال داشت و شهرهاي آمِد و ميافارفين به دست او فتح شد و در فتح عزار فرمانده هزار سواره نظام بود.[12]

ز) حجر بن عدي کندي، در نبرد جلولاء همراه دو هزار سوار خويش فرماندهي جناح راست را بر عهده داشت و هم چنين در جنگ قادسيه حضوری فعالانه داشت.[13]

علاوه بر افرادي که نامشان ذکر شد تعداد ديگري از شيعيان و طرفداران علي بن ابي طالب  عليه السلام  در فتوحات دوره خلفاء حضور داشتند و گاهي هم فرماندهي بخشي از سپاه اسلام را بر عهده داشتند.

نکته دیگر این که فتوحات تنها راه تبلیغ و گسترش اسلام نبود و مناطق بسیاری از راه تبلیغ شیعیان با اسلام واقعی آشنا شدند. با و جود این که روش کلی فتوحات مورد تایید ائمه نبود ولی جهت نقش تبلیغی و کاستن از نقش مخرب افراد سودجو شیعیان نقش فعالی در فتوحات داشته اند و حضرت علی نیز مخالفتی با حضور ایشان در این نبردها نداشته است.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ فتوح در اسلام، صادق آينه وند.

2ـ تاريخ تشيع، محمد کاظم خواجويان.

3ـ تاريخ شيعه، محمد حسين مظفر.

4ـ تاريخ سياسي اسلام، رسول جعفريان.

 


[1]. ابن خلدون، عبدالرحمان، مقدمه ابن خلدون، تهران، انتشارات علمي و فرهنگي، 1375ش، ج1، ص376.

[2]. نوبختي، حسن بن موسي، فرق الشيعه، ترجمه مشکور، محمد جواد تهران، 1353ش، ص33 ـ 35.

[3]. ابن سعد، محمد، طبقات الکبري، بيروت، دارالکتب العلميه، 1413ق، ج4، ص73.

[4]. طبري، محمد بن جرير، تاريخ طبري، بيروت، موسسه اعلمي للمطبوعات، 1409ق، ج2، ص597.

[5]. همان، ج3، ص121 ـ 124.

[6]. ذهبي، شمس الدين، العبر، بيروت، دارالفکر، 1418ق، ج1، ص26.

[7]. دينوري، ابو حنيفه، الاخبار الطوال، قاهره، دارالکتب العربيه، 1960م، ص136.

[8]. ابن اثير، عز الدين، اسد الغابة، بيروت، دارالفکر، 1409ق، ج1، ص468.

[9]. همان، ص117.

[10]. واقدي، ابو عبدالله، فتوح الشام، اسکندريه، دارابن خلدون (بي تا) ج1، ص297.

[11]. همان، ج2، ص73.

[12]. همان، ج3، ص361.

[13]. ابن اثير، اسد الغابه، همان، ج1. ص461.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
3 امرداد 01
بازدید
۱۰۷
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.