آيا شعراي کهن ايران از جمله حافظ و سعدي مذهب شيعه داشتند يا پیرو مذاهب دیگر بودند ؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

آيا شعراي کهن ايران از جمله حافظ و سعدي مذهب شيعه داشتند يا  پیرو مذاهب دیگر بودند ؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

با توجّه به مطالبي و تحقيقاتي که درباره اين دو شخصيت بزرگوار ادبي صورت گرفته است نظر قطعي در مورد مذهب آنها داده نشده است.،   در راستای تحقیق در این موضوع توجه به نکاتی ضروری به نظر می رسد:

ًنخست این که با توجّه به جو جامعه آن روز که اکثرمردم سني مذهب بودند آنها عقيده واقعي خود را پنهان مي کردند. و یا این که تعصب مذهبي نداشته اند

  علاوه بر این قرائني بر شيعه بودن آنها وجود دارد که اين قرائن حداقل شيعه به معناي اعم يعني دوستداري خاندان رسالت را براي آنها ثابت مي کند.

به طور کلي مي توان گفت: آنچه از اشعار خواجه حافظ بر مي آيد قدر مسلم آن است که در مشرب تصوف با صوفيان خشک سنّي سازش نداشته بطوري که ديده مي شود مکرر از شطح، دلق و ريا و با آن قبيل صوفيان با لهجه تمسخر و گاهي تعرض سخن مي گويد و صاحبدلان را از دام تصوف و صوفيان برحذر مي دارد. و علاقه مندي بيشتري درباره عرفان شيعه و نماز شب و سير سلوک معنوي و گريه هاي سحري دارد که در فرهنگ اهل بيت و مذهب شيعه پر رنگ و با مذا ق شيعه سازگار تر است. مانند:

صوفي نهاد دام و سر حقه باز کرد                آغـــاز فکر با فلک حقه بـاز کرد

امّا از جانب ديگربه صوفيه شيعه يا اويسي اظهار ارادت مي کند. مؤلف حبيب السير مي گويد: حافظ نسبت به شيخ زين العابدين تايبادي ارادت مي ورزيد و بوسيله او از مزاحمت شاه شجاع و تکفير فقيهان شيراز رهايي يافت.

 

کساني که حافظ را سني دانسته اند چند دليل ذکر کرده اند که عبارتند از:

1. امير مبارزالدين محمد مظفر و شاه شجاع سني بوده اند و سکه هاي سلاطين مزبور يافت شده است و حافظ آنها را مدح کرده و به آنها ارادت داشته است.

2. آن که شاعر در يکي از اشعار خود فرموده:

من همان دم که وضو ساختم از چشمه عشق               چار تکبير زدم يکسره بر هر چه که هســت

در مذهب شيعه پنج تکبير در نماز ميت بايد گفت. پس شعر دلالت بر تسنن ‌حافظ دارد.

3. در شعري بهاءالدين امام اهل تسنن را مقرب درگاه الهي دانسته است.

4. به مذهب اشعري که از فرقه هاي تسنن است سخن فرموده و قرآن را کلام قديم دانسته است.

کساني که حافظ را شيعه دانسته اند گفته اند که حافظ روابط خوبي با امراء و سلاطين مانند شيخ ابواسحاق و منصور و زين العابدين که شيعي بودند داشته در مقابل نسبت با امير مبارزالدين محمد و شاه شجاع که سني بودند روابطي در اين حد نداشته است.[1] مدح حافظ درباره حاکمان شيعه قوي تر و بيشتر از حاکمان سني است.

مي توان گفت عدم اظهار تشيع از سوي حافظ و رابطه با امراي سنّي از تقيّه بوده که از اصول شيعه به شمار مي رود.

سعدي: سعدي در بين سال هاي 610 تا 615 در شيراز به دنيا آمد و در سن 75 سالگي دار فاني را وداع گفت. سعدي قصيده اي دارد که در آن نخست پيامبر و سپس خلفاي چهارگانه را ستوده است. ادبيات و تعبيرات او در اين قصيده درباره خلفاي سه گانه همان تعبيرات اهل سنت است.  این امر با توجه به ترکیب مذهبی جامعه که بیشتر آنها اهل سنت هستند و رویه غالب نوشته ها مجبور به رعایت جو حاکم می باشند قابل توجیه می باشد.

نتيجه اي که در پايان مي توانيم بگيريم اين است که اولاً‌ مذهب غالب مردم ايران در زمان حافظ و سعدي سني بوده است امام سني گري آنها آميخته با تعصب نبوده و محبت اهل بيت را هم داشته اند مثلاً‌ سعدي در يکي از اشعارش مي گويد:

سعـدي اگر عاشقي کني و جوانــي               عشق محمّد بس است و آل محمّد

از اين روي مي توان گفت، سعدي دوستدار حقيقي خاندان پيامبر  صلي الله عليه و آله و سلم  بوده است. شاید بتوان حافظ را شيعه دانست چون گرايش حافظ و تصريحات او بيش از ديگران او را به شيعه نزديک مي کند. علاوه بر اين حافظ از مدح خلفا که سنت رايج تمام شعرا و مؤلفان بود در ابتداي کتابش پرهيز کرده اما درباره پيامبر  صلي الله عليه و آله و سلم  و اميرمومنان اشعار جامع و عارفانه اي سروده.

 این احتمال وجود دارد که آنها به جهت جو جامعه، تشيع خود را مخفي مي کردند و در باطن به حقيقت رسيده باشند، چنان که نظر برخی از علما اين گونه است.

قاضي نورالله شوشتري و برخي ديگر از علما حافظ و سعدي را شيعه دانسته و دلايلي براي گفته خود آورده  اند.

قــــدم دريــــغ مدار از جنـــــازه حافظ              که گرچه غرق گناه است مي رود به بهشت

حافــظ اگر قــدم زني در ره خاندان بصدق   بــــدرقه رهت شود همت شحنه نجـــف

 که منظور از خاندان می تواند اهل بیت پیامبر باشد و نیز شحنه نجف کسی غیر از امیرالمؤمنین علی علیه السلام نیست.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ کتاب کنگره جهاني سعدي و حافظ.

 


[1]. يکتايي، مجيد، ديوان حافظ، تهران، انتشارات علي اکبر اعلمي، 1328ش، ص62.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
1 امرداد 01
بازدید
۱۵۳
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.