مذهب شیعه در اصل در زمان شاه اسماعیل صفوی رسمیّت پیدا کرد و در آن زمان 80 درصد جمعیت کشور را اهل سنّت تشکیل می داد. در این مورد توضیح دهید؟
مذهب شیعه در اصل در زمان شاه اسماعیل صفوی رسمیّت پیدا کرد و در آن زمان 80 درصد جمعیت کشور را اهل سنّت تشکیل می داد. در این مورد توضیح دهید؟
پرسش
پاسخ
برای پاسخ این قسمت از سوال، لازم است مراحل نفوذ تشیع در ایران به طور کوتاه ذکر شود:
1ـ نفوذ تشیّع در میان «موالی» ایرانی مقیم عراق
اصطلاح «موالی» به ایرانیانی اطلاق می شد که به عراق آن روز، عزیمت کرده بودند. پس از شکست ایرانیان از اعراب، در دوران ساسانیان، گروهی از ایرانیان که هر کدام دارای هنر و حرفه ای خاص بودند، برای کار به عراق مهاجرت کردند. در آن جا خلیفه ی دوّم میان آنان و سایر مسلمانان عرب از دو جهت تفاوت قائل شد: اولاً این که آن ها در مرحله ی متأخر، اسلام آوردند، بنابراین مسلمانان عرب که زودتر اسلام آورده بودند برتری می یافتند؛ ثانیاً این که آن ها عجم هستند. عجم در لغت عرب به معنای گنگ است که به غیر عرب زبانان اطلاق می شد. این تفاوت ها وارد عرصه ی زندگی اجتماعی «موالی» شد و آن ها را از حقوق و مزایای مساوی با اعراب مسلمان محروم کرد.
وقتی که علی ـ علیه السلام ـ حکومت را در دست گرفت با این عقیده مخالفت کرده و اصل تساوی بین مردم و برتری آن ها با تقوی مطابق آیه شریفه «إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ؛[1] گرامی ترین شما نزد خدا با تقوا ترین شماست» مطرح نمود. بدین ترتیب، مذهب تشیع در میان اوّلین گروه ایرانی یعنی «موالی» رواج یافت. البته می دانیم که سلمان فارسی و گروهی از ایرانیان ساکن یمن، پیش از این تشیع را اختیار کرده بودند.
2ـ تقویت و گسترش شیعه با روی کار آمدن عبّاسیان تا استقرار کامل شان
یکی از گروه های فعّال برای بر اندازی بنی امیّه، شیعیان بودند که بنی عباس با کمک این گروه توانست بنی امیّه را از بین برده، حکومت خود را مستقر سازد. هر چند بنی عباس ابتدا می گفتند حکومت متعلق به اهل بیت ـ علیهم السلام ـ است؛ امّا دیری نگذشت که سلسله ی عباسیان روی کار آمد. در فرصتی که در زمان انتقال قدرت از بنی امیّه به دست آمده بود، امام صادق ـ علیه السلام ـ از این فرصت استفاده کردند و با تربیت شاگردان و فرستادن آن ها به اطراف و اکناف از جمله ایران، موجب گسترش مذهب شیعه شد.[2]
3ـ نفوذ تشیّع در بعضی از مناطق ایران همچون قم: در اواخر قرن اول هجری عده ای از طایفه اشعری کوفه که شیعه بودند به ایران مهاجرت و در قم ساکن شدند. هم چنین دفن حضرت معصومه ـ سلام الله علیها ـ پس از آن که در اثر بیماری در این شهر رحلت کرد، از جمله اموري است که قم را به عنوان مرکزی برای شیعیان قرار داد. مردم قم از آن زمان شیعه شدند و تعدادی از آنان از راویان و یاران امامان شیعه بودند. برخی از آنان منزلت و جایگاه رفیعی نزد ائمه داشتند. نمایندگان آن ها خدمت امامان می رفتند و ضمن ملاقات، سؤالات خود را مطرح کرده، جواب دریافت می کردند.[3]
4ـ فتح طبرستان به دست علویان: به دلیل افزایش فشارهای بنی عباس بر علویان، آن ها اقدام به فرستادن بعضی از افراد و فرزندان خود به ایران کردند. این عدّه که به ایران آمدند، به ویژه به نقاط کوهستانی شمال ایران رفتند. هر چند که در این راه تعداد زیادی از آن ها جان خود را از دست دادند؛ امّا کم کم تعداد آن ها زیاد شد و توانستند حکومت شیعی در طبرستان تشکیل دهند که این امر موجب گسترش مذهب تشیّع در ایران شد.
5ـ بر پایی حکومت آل بویه: آل بویه توانستند پس از تسلط بر خلیفه ی عباسی در بغداد، حکومت شیعی در ایران به وجود آورند. بدیهی است که این امر نیز گسترش تشیّع در ایران را به دنبال داشت.
6ـ پس از حملات مغول: حملات مغول موجب از بین رفتن اسماعیلیان، خوارزمشاهیان و خلافت بغداد شد. در نتیجه زمینه برای رشد و گسترش تشیع در ایران فراهم شد.
7ـ روی کار آمدن صفویان: در نهایت، گسترش تشیع در ایران به مرحله ای رسید که باعث روی کار آمدن حکومت شیعی مذهب صفویه در ایران شد. بدین ترتیب، طیّ 10 قرن، مذهب تشیع در روند توسعه و تکامل به مرحله ای رسیدکه توانست تنها مذهب رسمی ایران شود.[4]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ تاریخ تشیّع از آغاز تا پایان یا غیبت صغری، تألیف غلامحسین محرّمی،
2ـ شیعه شناسی و پاسخ به شبهات، تألیف علی اصغر رضوانی، 2جلد.
3ـ تشیع در مسیر تاریخ، تألیف دکتر سیّد حسین محمّد جعفری، ترجمه ی دکتر سیّد محمّد تقی آیت اللهی.
4ـ تاریخ تشیّع در ایران از آغاز تا قرن هشتم هجری، تألیف رسول جعفریان.
5ـ ذکری الشیعة فی احکام الشریعة، چاپ سنگی، تألیف شهید اول.
6ـ الشیعة و فنون الاسلام، تألیف سید حسن صدر.
7ـ دفاع از حقّانیّت شیعه، تألیف شیخ جعفر کاشف الغطاء، ترجمه ی غلامحسین محرّمی.
8ـ جهاد الشیعة، تألیف دکتر سمیرة مختار اللیثی.
9ـ تاریخ الشیعة، تألیف محمد حسین مظفّر.
10ـ شیعه و زمامداران خود سر، تألیف محمد جواد مغنیه.
11ـ الشیعة فی المیزان، تألیف محمد جواد مغنیه.
[1] . قرآن مجید، سوره ی حجرات، آیه ی 13.
[2] . شهید اول، محمدبن مکی، ذکری الشیعه فی احکام الشریعة، چاپ سنگی، ص 6.
[3] . به عنوان نمونه رجوع شود به: نجاشی، احمد بن علی، رجال، قم، انتشارات جامعه مدرسین، 1407ق، ص91و 174.
[4] . لک زایی، نجف و منصور میر احمدی، زمینه های انقلاب اسلامی ایران، قم، مؤسسه فرهنگی انتشاراتی ائمه ـ علیهم السلام ـ 1377 هـ.ش، ص 49-46.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 29 تیر 01
- بازدید
- ۸۲۶
مذهب شیعه در اصل در زمان شاه اسماعیل صفوی رسمیّت پیدا کرد و در آن زمان 80 درصد جمعیت کشور را اهل سنّت تشکیل می داد. در این مورد توضیح دهید؟
- نشان کردن
پرسش
مذهب شیعه در اصل در زمان شاه اسماعیل صفوی رسمیّت پیدا کرد و در آن زمان 80 درصد جمعیت کشور را اهل سنّت تشکیل می داد. در این مورد توضیح دهید؟
پاسخ
برای پاسخ این قسمت از سوال، لازم است مراحل نفوذ تشیع در ایران به طور کوتاه ذکر شود:
1ـ نفوذ تشیّع در میان «موالی» ایرانی مقیم عراق
اصطلاح «موالی» به ایرانیانی اطلاق می شد که به عراق آن روز، عزیمت کرده بودند. پس از شکست ایرانیان از اعراب، در دوران ساسانیان، گروهی از ایرانیان که هر کدام دارای هنر و حرفه ای خاص بودند، برای کار به عراق مهاجرت کردند. در آن جا خلیفه ی دوّم میان آنان و سایر مسلمانان عرب از دو جهت تفاوت قائل شد: اولاً این که آن ها در مرحله ی متأخر، اسلام آوردند، بنابراین مسلمانان عرب که زودتر اسلام آورده بودند برتری می یافتند؛ ثانیاً این که آن ها عجم هستند. عجم در لغت عرب به معنای گنگ است که به غیر عرب زبانان اطلاق می شد. این تفاوت ها وارد عرصه ی زندگی اجتماعی «موالی» شد و آن ها را از حقوق و مزایای مساوی با اعراب مسلمان محروم کرد.
وقتی که علی ـ علیه السلام ـ حکومت را در دست گرفت با این عقیده مخالفت کرده و اصل تساوی بین مردم و برتری آن ها با تقوی مطابق آیه شریفه «إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ؛[1] گرامی ترین شما نزد خدا با تقوا ترین شماست» مطرح نمود. بدین ترتیب، مذهب تشیع در میان اوّلین گروه ایرانی یعنی «موالی» رواج یافت. البته می دانیم که سلمان فارسی و گروهی از ایرانیان ساکن یمن، پیش از این تشیع را اختیار کرده بودند.
2ـ تقویت و گسترش شیعه با روی کار آمدن عبّاسیان تا استقرار کامل شان
یکی از گروه های فعّال برای بر اندازی بنی امیّه، شیعیان بودند که بنی عباس با کمک این گروه توانست بنی امیّه را از بین برده، حکومت خود را مستقر سازد. هر چند بنی عباس ابتدا می گفتند حکومت متعلق به اهل بیت ـ علیهم السلام ـ است؛ امّا دیری نگذشت که سلسله ی عباسیان روی کار آمد. در فرصتی که در زمان انتقال قدرت از بنی امیّه به دست آمده بود، امام صادق ـ علیه السلام ـ از این فرصت استفاده کردند و با تربیت شاگردان و فرستادن آن ها به اطراف و اکناف از جمله ایران، موجب گسترش مذهب شیعه شد.[2]
3ـ نفوذ تشیّع در بعضی از مناطق ایران همچون قم: در اواخر قرن اول هجری عده ای از طایفه اشعری کوفه که شیعه بودند به ایران مهاجرت و در قم ساکن شدند. هم چنین دفن حضرت معصومه ـ سلام الله علیها ـ پس از آن که در اثر بیماری در این شهر رحلت کرد، از جمله اموري است که قم را به عنوان مرکزی برای شیعیان قرار داد. مردم قم از آن زمان شیعه شدند و تعدادی از آنان از راویان و یاران امامان شیعه بودند. برخی از آنان منزلت و جایگاه رفیعی نزد ائمه داشتند. نمایندگان آن ها خدمت امامان می رفتند و ضمن ملاقات، سؤالات خود را مطرح کرده، جواب دریافت می کردند.[3]
4ـ فتح طبرستان به دست علویان: به دلیل افزایش فشارهای بنی عباس بر علویان، آن ها اقدام به فرستادن بعضی از افراد و فرزندان خود به ایران کردند. این عدّه که به ایران آمدند، به ویژه به نقاط کوهستانی شمال ایران رفتند. هر چند که در این راه تعداد زیادی از آن ها جان خود را از دست دادند؛ امّا کم کم تعداد آن ها زیاد شد و توانستند حکومت شیعی در طبرستان تشکیل دهند که این امر موجب گسترش مذهب تشیّع در ایران شد.
5ـ بر پایی حکومت آل بویه: آل بویه توانستند پس از تسلط بر خلیفه ی عباسی در بغداد، حکومت شیعی در ایران به وجود آورند. بدیهی است که این امر نیز گسترش تشیّع در ایران را به دنبال داشت.
6ـ پس از حملات مغول: حملات مغول موجب از بین رفتن اسماعیلیان، خوارزمشاهیان و خلافت بغداد شد. در نتیجه زمینه برای رشد و گسترش تشیع در ایران فراهم شد.
7ـ روی کار آمدن صفویان: در نهایت، گسترش تشیع در ایران به مرحله ای رسید که باعث روی کار آمدن حکومت شیعی مذهب صفویه در ایران شد. بدین ترتیب، طیّ 10 قرن، مذهب تشیع در روند توسعه و تکامل به مرحله ای رسیدکه توانست تنها مذهب رسمی ایران شود.[4]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ تاریخ تشیّع از آغاز تا پایان یا غیبت صغری، تألیف غلامحسین محرّمی،
2ـ شیعه شناسی و پاسخ به شبهات، تألیف علی اصغر رضوانی، 2جلد.
3ـ تشیع در مسیر تاریخ، تألیف دکتر سیّد حسین محمّد جعفری، ترجمه ی دکتر سیّد محمّد تقی آیت اللهی.
4ـ تاریخ تشیّع در ایران از آغاز تا قرن هشتم هجری، تألیف رسول جعفریان.
5ـ ذکری الشیعة فی احکام الشریعة، چاپ سنگی، تألیف شهید اول.
6ـ الشیعة و فنون الاسلام، تألیف سید حسن صدر.
7ـ دفاع از حقّانیّت شیعه، تألیف شیخ جعفر کاشف الغطاء، ترجمه ی غلامحسین محرّمی.
8ـ جهاد الشیعة، تألیف دکتر سمیرة مختار اللیثی.
9ـ تاریخ الشیعة، تألیف محمد حسین مظفّر.
10ـ شیعه و زمامداران خود سر، تألیف محمد جواد مغنیه.
11ـ الشیعة فی المیزان، تألیف محمد جواد مغنیه.
[1] . قرآن مجید، سوره ی حجرات، آیه ی 13.
[2] . شهید اول، محمدبن مکی، ذکری الشیعه فی احکام الشریعة، چاپ سنگی، ص 6.
[3] . به عنوان نمونه رجوع شود به: نجاشی، احمد بن علی، رجال، قم، انتشارات جامعه مدرسین، 1407ق، ص91و 174.
[4] . لک زایی، نجف و منصور میر احمدی، زمینه های انقلاب اسلامی ایران، قم، مؤسسه فرهنگی انتشاراتی ائمه ـ علیهم السلام ـ 1377 هـ.ش، ص 49-46.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 29 تیر 01
- بازدید
- ۸۲۶
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.