كلمه الله از نام بزرگترين بت درجاهلیت گرفته شده ودرادیان گذشته هم نبوده است ؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

كلمه الله از نام بزرگترين بت درجاهلیت گرفته شده ودرادیان گذشته هم نبوده است ؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

صفاتي كه عرب جاهلي براي «الله» بكار برده اند نشان مي دهد كه «الله» در باور آنها موجودي مادي و دست ساز نيست. چنانكه قرآن نقل مي كند آنها «الله» را خالق آسمان و زمين، مالك جهان، زنده كننده، ميراننده و تدبير كننده امور جهان مي دانستند.[1] به عنوان نمونه در آيه 87 سوره زخرف چنين آمده است، و اگر از آنان بپرسي چه كسي آسمانها و زمين را آفريده حتماً خواهند گفت «الله».

گذشته از تصريح قرآن بر پرستش «الله» در ميان اعراب به عنوان خداي خالق، آداب و مناسك باقي مانده از دين حضرت ابراهيم نشان دهنده باور اوّليّه اعراب به «الله» به عنوان «خداي يگانه» و «مالك هستي» است. دعاي باقي مانده در سنت هاي جاهلي قبل از اسلام به هنگام حجّ حاوي چنين اعتقادي است.

«لبيك الهمّ لبيك! لبيك! لا شريك لك الاّ شريكٌ هولك تملكه و ما ملك![2]

اشعار شعراي جاهلي نيز حكايت از باور عرب جاهلي به «الله» به عنوان خداوند آفريدگار، خداي عادل، خداي آگاه به  امور پنهان و خداي مالك مي كند.[3]

يكي از عرب شناسان بر اساس مطالعاتي بر روي الواح كشف شده در عربستان و نيز بر اساس مطالعات نام شناسي مي نويسد: «الله» نام قديمي است و در دو لوح جنوبي كه يكي «معيني» و ديگري به عنوان «خالق و معطي بزرگ» مي شناخته اند.[4]

در شعر شاعران مسيحي عرب زبان عصر جاهلي نيز واژه «الله» به چشم مي خورد. و اين واژه در معنايي استعمال شده كه مشركان استعمال كرده اند غير از اينكه بت ها را شريك «الله» نمي دانند.

فاليوم اسقي غير مستحقب                       اثماً من «الله» ولا واغل (شعراء نصرانيّه، 19)

«لله» زبدان امسي قرقراً جلداً                   و كان من جندل اصم منضوداً (شعراء نصرانيّه، 40)

و اعلم علم حق غير ظن                         و تقوي «الله» مِن خير العقاد (شعراء نصرانيّه، 343)

كلمه «الله» واژه اي بيگانه از ادبيات ديني كتاب مقدس نيست. كلمه الله از اضافه شدن الف و لام تعريف بر سر «اله» بوجود آمده است و «اله» در برابر كلمه «ايلوه» Eloh = Eloah در عبري است، كلمه «ايلوه» در سفر ايوب كتاب مقدس آمده است و كلمه «ايلوهيم» در برابر «الهه» مي باشد. آلهه جمع اله و ايلوهيم جمع ايلوه است.[5]

آنچه در تاريخ اعراب ثابت شده تقدم خدا پرستي و توحيد بر بت پرستي و شرك است. دين نخستين جامعه حجاز و اعراب عدناني، يكتا پرستي ابراهيمي بوده نه باورهاي بدوي بت پرستي.

برخي از دين شناسان غربی (مستشرقین) نظير ويلهم اشميد بر اين باورند كه تمام اعراب در آغاز موحّد بوده اند. وي بعد از بررسي انواع معتقدات قبايل عرب به اين نتيجه مي رسد كه تمام عقايد قبايل مذكور در تحليل نهايي بر محور اعتقاد به يك «خالق بزرگ قديم» يعني «الله واحد» استوار است.[6]

با توجه به تقدّم توحيد بر شرك و بت پرستي در منطقه حجاز، چنين به نظر مي رسد مردمي كه به بت پرستي روي مي آوردند، براي نام گذاري بت هاي خويش از واژ هاي مقدّس مثل «الله» استفاده مي كردند.

مستشرقان بدون توجّه به عقايد خدا باورانه اعراب جاهلي و تقدم توحيد بر شرك در جوامع آنها و با توجّه به شباهتهاي لفظي كه در نام بتها مثل بت «لات» با واژه «الله» وجود دارد چنين شبهاتي را مطرح كرده اند.

منشاء باورهاي توحيدي در ميان عرب جاهلي دين ابراهيمي است. چرا كه اعراب حجاز با نسل ابراهيم از طريق اسماعيل پيوند دارند و فرزندان اسماعيل در شبه جزيره عربستان دين ابراهيمي را تبليغ مي كردند.[7]

از طرفي در بت پرستي حجاز بت مقام الوهيّت و خالقيّت ندارد. اين موضوع بدون نفوذ و زمينه سازي يك دين توحيدي ممكن نيست و در آداب يعني عرب جاهلي از نفوذ آداب  دين ابراهيمي بسيار بحث شده است.

ناميدن خداي يگانه خالق از طرف پيامبر(ص) به نام يك بت نقض غرض است؛ پيامبر (ص) براي زنده كردن توحيد ابراهيمي و به كمال رساندن اديان الهي مبعوث شد؛ دعواي اصلي پيامبر(ص)  با مشركان بر سر ارج نهادن به بت ها بود، حال چگونه ايشان نام بت مشركان را بر روي خدا عالميان مي گذارد!؟

اگر «الله» نام بتي مهم و بزرگ در ممیان عرب بود ، اعراب به این مسئله واكنش  داشتند؛ اعتراض می کردند یا درپذیرش دین اسلام نرمش داشتند؛   مخالفت شديدي با پيامبر(ص) نمي كردند و با مصادره به مطلوب ادّعاهاي پيامبر(ص)و تبليغ وارونه اوضاع فكري را به نفع خود تمام مي كردند و زحمات پيامبر(ص) را بي ثمر مي  نمودند؛ در اينصورت مي گفتند پيامبر(ص) ادعايي ندارد جز اينكه مي خواهد همة خدايان (بت ها) را جز يكي جمع كند و منظور محمّد(ص)از «الله» فلان بت است و ما با او مشكلي نداريم يا مي گفتند محمّد(ص)  چيز تازه اي نياورده است و ادّعايي درباره خداي واحد غير مادّي و  ... ندارد.

كمترين واكنشي كه از طرف مشركان بايد ثبت مي شد تبليغات رواني منفي بود؛ چنانكه يهوديان در باب قبله تبليغات  رواني  به راه انداختند که قرآن ضمن بیان تغییر قبله به این مسئله اشاره کرده است[8] ؛

در مطالعه تاريخي نيز در ليست بتهاي مناطق و قبايل مختلف عربي و سامي بت بزرگ و مشهور و مهمّي به نام «الله» يافت نشد. بتهاي بزرگ اعراب در خانه كعبه نصب مي شد ولي در ليست بتهاي مكه و قريش بتي به نام «الله» وجود ندارد.چنین گزارشی درمنابع تاریخی کهن ومطالعاتی نیست ؛

در صورتي كه نام بتي بوده باشد در دورة متأخر از دوره توحيد و برابر تقدّس از واژه «الله» در ناميدن آن بت استفاده شده است.

نتيجه :

1. در ميان عرب جاهلي واژة «الله» به خداي خالق، بزرگ، قديم و مالك هستي اطلاق مي شد نه خداي دست ساز و مادّي.

2. واژه «الله» توسط مسيحيان عرب زبان عصر جاهلي نيز استفاده مي شد و بر همين خداي يگانه خالق موحدين اطلاق مي شد. ضمن اينكه اين واژه از ادبيات كتاب مقدّس بيگانه نيست.

3. در منطقه حجاز توحيد بر شرك و بت پرستي تقدم داشته و اهل حجاز خصوصاً اهل مكه و قريشيان موحّد بوده اند كه به مرور مشرك ظاهر مي شود.

4. منشا باورهاي توحيدي و اعتقادي به «الله» دين توحيدي حضرت ابراهيم بود كه اين دين به مرور تحريف گرديد.

5. ناميدن خداي يگانه با نام يكي از بت ها نقض غرض و مخالف آرمان توحيد است.

6. «الله» نام هيچ يك از بتهاي بزرگ و مهم قبايل و مناطق عربي در متون تاريخي نيست.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

  1. الاصنام، ابوالمنذر هشام بن محمّد بن السائب؛
  2. تاريخ يعقوبي؛
  3. العرب قبل الاسلام، جرجي زيدان؛

تاریخ تحقیقی اسلام عربی (ترجمه  موسوعة التاريخ الاسلامي محمّد هادي يوسفي غروي) ؛ المفصل في تاريخ العرب قبل الاسلام جواد علي.

 


[1] . رجوع شود به آيات: (عنكبوت 61 و 63) (لقمان 25) (زخرف 9 و 87)  (زمر 38) (يونس، 31).

[2] . ابن هشام، سيره نبوي، ترجمه: سيّد هاشم رسولي محلّاتي، تهران، اسلاميّه، 1347، ج 1، ص 53.

[3] . جواد علي، المفصل في تاريخ العرب قبل الاسلام، قم، مشورات شريف رضي، بي تا، ج 6، صص 105 ـ 118.

[4] . زرگري نژاد، علامحسين، تاريخ صدر اسلام (عصر نبوت)، تهران، سمت، 1378، ص 129.

[5] . همان، ج 6، ص 23.

[6] . زرگري نژاد، علامحسين، تاريخ صدر اسلام (عصر نبوت)، تهران، سمت، 1378، صص 125 ـ 128.

[7] . زرگري نژاد، علامحسين، تاريخ صدر اسلام (عصر نبوت)، تهران، سمت، 1378، صص 125 ـ 128.

[8]. بقره /144-145

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
12 امرداد 01
بازدید
۹۸۰
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.