چرا كوفيان در طول تاریخ اينقدر نوسان داشتند و نسبت به ائمه بي وفايي كردند؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

چرا كوفيان در طول تاریخ اينقدر نوسان داشتند و نسبت به ائمه بي وفايي كردند؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

«كوفه» يكي از چهار شهري است كه بايد براي آن بار سفر بست و در مسجد آن اعمال و آدابي ويژه انجام داد. در روايات، شهر كوفه شهر پيامبران، محلي با بركت و حرم حضرت علي ـ عليه السّلام ـ معرفي شده است.[1]

علل نوسانات و بي وفايي مردم كوفه:

1. نبود تركيب اجتماعي واحد كوفه:

شهر كوفه در سال 17 هـ توسط سعد بن ابي وقاص، به عنوان مقر رزمندگان اسلام بنا نهاده شد. اين شهر رفته رفته گروه هاي مختلفي را در خود جاي داد،از قبایل گوناگون با تفکراتی متفاوت وعقاید مختلف داشتند كه عده اي از آنها شيعيان بودند. در اين رابطه دينوري مي نويسد: «با گسترش فتوحات اسلامي كم كم گروه هاي ديگري (به جز سپاهيان اسلام) در اين ناحيه استقرار يافتند و تركيب اجتماعي آن را بسيار پيچيده و دگرگون كردند»[2] كوفه تركيبي بود از شيعيان، مردم عوام، اشراف و طرفداران امويان. در اين رابطه رسول جعفريان مي نويسد: «با روي كار آمدن يزيد شيعيانِ كوفه مخالفت عليه او را آغاز كردند، بسياري از مردم كوفه، بر اثر جو عمومي، حسين بن علي را برگزيدند. در اين راستا وقتي كه دعوت از ناحيه شيعيان آغاز شد، نه تنها عوام، با روحيه خاص خود، پشتيباني خود را اظهار كردند، بلكه اشراف نيز كه موقعيت خود را در خطر مي ديدند يا تحت تأثير روحيه ديگران بودند، شروع به اظهار حمايت از حسين بن علي ـ عليه السّلام ـ كردند.»[3] سپس مي نويسد:‌«نتيجه اين امر پيدايش يك جو كاذب عمومي در حمايت از امام حسين ـ عليه السّلام ـ بود».[4]

2. احساساتي و عجول بودن مردم كوفه:

مردم كوفه به شدت احساساتي بودند و همين احساسات زودگذر سبب مي شد كه تصميمات عجولانه اي بگيرند، كه ثبات قدم در آنها وجود نداشت. بلاذري مي نويسد: «... هيجاني عمومي و شوري فراگير در جهت دعوت امام حسين ـ عليه السّلام ـ در كوفه پديد آمد.»[5] عماد الدين باقي در جامعه شناسي مردم كوفه مي نويسد: «انبوه خلق، جمعيتي عمدتاً احساساتي است. كه فرد در آن استحاله مي شود. افراد هويت خود را فراموش مي كنند. و بيشتر تحت تأثير انگيزه هاي آني قرار مي گيرند.»[6] همين احساساتي بودن آنها سبب مي شد تا تصميماتي بدون برنامه و عجولانه بگيرند كه وقتي يك روش استبدادي توسط حاكمان اموي اعمال مي شد. بر اين شورش هاي مقطعي و فصلي غلبه كند و شعله آن را خاموش سازد. رسول جعفريان مي نويسد: «مردم كوفه تصمیماتی عجولانه می گرفتند و همين تعجيل آنها در تصميم گيري هميشه به ضرر خود آنها بوده است.»[7]

3. دنيا طلبي مردم كوفه:

شهيد مطهري مي نويسد: «مردم كوفه به واسطه فتوحات متوالي كه به دست سپاهيان اين شهر انجام مي شد، با عمق تعليمات اسلامي آشنا نبودند و طبيعي است كسي كه به اصول اخلاقي و ارزش هاي ديني واقف نباشند دشواري به بار مي آورد.»[8]

به عنوان نمونه در جريان كربلا وقتي امام حسين ـ عليه السّلام ـ ديد واقعاً مردم قصد كشتن او را دارند فرمود: «بشنويد چه چيز بين ما و شماست، چه شده است شما را اي اهل كوفه آنها گفتند: ‌ما در مورد «عطا» مي ترسيم حضرت فرمود: آنچه در نزد خداوند است براي شما از ماديات و عطا بهتر است.»[9] اما كسي به سخنان آن حضرت توجه نكرد. همين دنيا طلبي و حب به زنده ماندن و زندگي كردن بود كه در زمان امام علي ـ عليه السّلام ـ و امام حسن ـ عليه السّلام ـ سبب شد كوفيان حمايت شايسته اي از آن بزرگواران نكردند.

4. ترس كوفيان:

يكي از دلايل نوسات مردم كوفه را هيجانی و احساساتي بودن آنها بود. همين احساسات عمومي مي توانست با عاملي قوي تر سركوب شود و آن عامل بهره برداريِ حاكمان اموي از عاملِ خشونت و ترساندن بود. به عنوان نمونه در ابتداي قيام امام حسين ـ عليه السّلام ـ در شهر كوفه هيجاني عمومي در حمايت از آن حضرت  پديد آمد. علت اين امر علاوه بر مسائلي كه ذكر شد، اين بود كه حاكم كوفه نعمان بن بشير فردي سخت گير و مستبد نبود. و الا مي توانست جلوي آن هيجان عمومي را بگيرد. طبري در مورد او مي نويسد: «نعمان مريد بردبار و زاهد بود و دوستدار سلامت.»[10] طبري خطبه نعمان بن بشير در كوفه را نقل مي كند، وی مي نويسد: «وقتي شيعيان جاي مسلم را  دانستند و پيش وي رفت و آمد كردند و نعمان بن بشير از قضيه خبر يافت به منبر رفت و گفت: «من با كسي كه به جنگم نيايد جنگ نمي كنم... به شما ناسزا نمي گويم...» عبدالله بن مسلم  حضرمي از طرفداران بني اميه به پا خاست و گفت: «آنچه مي بيني با شدّت عمل سامان نيابد و اين رفتار كه تو با دشمن داري كار ضعيفان است.»[11] باتوجه به مطالب مذكور هيجان و شور عمومي در حمايت از امام حسين ـ عليه السّلام ـ به حد اعلاي خود رسيد. در همين زمان بود كه يزيد از اوضاع اطلاع پيدا كرد و حاكميت و فرمانداري كوفه را به عبيدالله بن زياد سپرد.[12] وقتي عبيدالله بن زياد به كوفه آمد با تهديد و تطميع مردم كوفه را ترساند. به گونه اي كه مسعودي در مروج الذهب مي نويسد: «هاني بن عروه، رئيس قبيله بني مراد، وقتي آماده رزم گرديد، چهار هزار سواره و هشت هزار پياده او را همراهي مي كردند. با اين حال وقتي او را دستگير كردند و به فرمان والي كوفه (عبيدالله بن زياد) او را بر روي زمين مي كشيدند، هر چه فرياد مي زد و قبيله اش را به كمك مي طلبيد، كسي به دادش نرسيد و هيچ  فردي بر كشتن وي معترض نبود.»[13]

اصولاً مردم كوفه با توجه به جناياتي كه از لشكر شام در طول بيست سال حاكميت معاويه ديده بودند، از امويان مي  ترسيدند. ابن اعثم كوفي مي نويسد: «كثير بن شهاب از فراز قصر آواز مي داد اي مردم و اي شيعه حسين بن علي بر جان هاي خويش بترسيد و بر زن و فرزند خويش رحم كنيد كه لشكرهاي شام مي رسند.»[14] جماعتي كه با مسلم بيعت كرده بودند، سخت ترسيدند و آهسته آهسته باز پس گريختند و با يكديگر مي گفتند: ما را چه افتاده است كه با فتنه يار شويم. برويم در خانه هاي خود بنشينيم و نظاره كنيم كار به كجا مي رسد»[15] بنابراين ايجاد ترس و جو اختناق سبب دگرگوني مردم كوفه مي شد، هر چند آنها عموماً قلباً با امام حسين ـ عليه السّلام ـ بودند اما به خاطر همان ترس ظاهراً با امويان همراه شدند و به قول فرزدق خطاب به امام حسين ـ عليه السّلام ـ : «دل هاي آنها با شماست و شمشيرهاي آنان بر عليه شما».

نتيجه گيري:

علت نوسانات مردم كوفه به عواملي از جمله تركيب اجتماعي اين شهر شور و هيجان بدون پشتوانه و محكم آنها گرايشات مادي و دنيا طلبي آنها و هم چنين ترس از حاكمان اموي بر مي گردد.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

ـ حماسة‌ حسيني، شهيد مطهري.

- تاریخ تشیع رسول جعفريان

 


[1] . علامه مجلسي، بحارالانوار، ج 97، ص 432 به بعد(‌فضل الكوفه).

[2] . دينوري، اخبار الطوال، ترجمه مهدوي دامغاني، محمود، تهران، نشر ني،‌1366ش، ص 496.

[3] . جعفريان، رسول، تاريخ سياسي اسلام، جلد 3، تهران، نشر ارشاد اسلامي، 1369ش، ص 149، به نقل از ابن اعثم، ج 5، ص 50.

[4] . همان، ص 149.

[5] . بلاذري، احمد، فتوح البلدان، ترجمه توكل، محمد، تهران، نشر نقره، 1366، ج2،ص 185.

[6] . باقي،‌ عمادالدين، جامعه شناسي قيام امام حسين ـ عليه السّلام ـ و مردم كوفه، چاپ اوّل، تهران، نشر ني،‌1379، ص 30.

[7] . جعفريان، رسول، پيشين، ص 147.

[8] . شهيد مطهري (ره)، سيري در سيره ائمه اطهار، تهران، صدرا، 1367، ص 87.

[9] . ابن سعد، تراثنا، عدد 10، ص 178.

[10] . طبري محمد بن جرير،‌ تاريخ طبري، جلد 7، ترجمه پاينده، ابوالقاسم، تهران، نشر اساطير، 1352، ص 2927.

[11] . همان، ص 2928-2929.

[12] . همان، ص 2929.

[13] . مسعودي، مروج الذهب، ترجمه، بنگاه نشر و ترجمه، تهران، شركت انتشارات علمي و فرهنگي، 1365، ج2،ص 62.

[14] . كوفي، ابن اعثم، الفتوح، ترجمه طباطبائي،  غلامرضا، تهران، نشر علمي و فرهنگي، 1374، ج5،ص 38-37.

[15] . همان،‌ص 38-37.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
19 امرداد 01
بازدید
۵۰
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.