نقش امام کاظم ـ عليه السلام ـ در تمدن اسلامي (روايات کلامي، فلسفي و فقهي)... .
نقش امام کاظم ـ عليه السلام ـ در تمدن اسلامي (روايات کلامي، فلسفي و فقهي)... .
پرسش
پاسخ
دوران امامت امام کاظم ـ عليه السلام ـ از سال 148 هـ. ق تا سال 183 هـ.. ق بود[1] اين دوران با خلفاي زير، معاصر بود:
1ـ منصور دوانيقي (136ق تا 158ق)
2ـ محمد عباسي (158ق تا 169ق)
3ـ هادي عباسي (169ق تا 170ق)
4ـ هارون الرشيد (170ق تا 193ق)[2]
علم و دانش
امامان ـ عليهم السلام ـ حاملان مشعل نهضت علمي در جهان اسلام بودند و آنان در اجتماعات اسلامي، نخستين آثار حيات فکري را بنا نهاده و هم بودند که مسلمانان را به مسائل مهمي فرا خواندند، تا زندگي خود را بر پايه انديشه علمي استوار سازند. کتاب هاي مختلف پر است از سخنان گهربار ائمه معصومين ـ عليهم السلام ـ در ترغيب مسلمين به فراگيري علم و دانش.[3]
دانشگاه امام صادق ـ عليه السلام ـ
دانشگاه امام صادق ـ عليه السلام ـ کار بي وقفه اي را انجام داد و تلاش زيادي را براي پختگي عقل انسان و پيشبرد نهضت فکري و مقدم داشتن مسلمان ها در ميدان هاي تمدن و دانش، صرف کرد و نسلي شايسته و پيشگام به سمت کارهاي نيک و برجسته تربيت نمود و بدين وسيله، رسالت سازندگي گسترده خويش را نسبت به نسل هاي آينده به خوبي ايفا کرد. به برکت آن مدرسه، درک و فهم اسلامي پخته شد و پرتو معارف، تعليمات و آداب اسلامي در شرق و غرب عالم، تابيدن گرفت.
پاسدار دانشگاه جعفري
هنگامي که جهان اسلام با از دست دادن امام صادق ـ عليه السلام ـ سوگوار شد، امام کاظم ـ عليه السلام ـ پس از پدر ارجمندش اداره امور آن دانشگاه بزرگ را ـ که دانش در آنجا اوج گرفته و تا سرزمين هاي دور را روشن ساخته بود ـ بر عهده گرفت.
از همان نخستين روز پس از وفات پدرش، رهبر و زمامدار آن هيأت بزرگ علمي و نهضت فکري عصر خود شد. دانشمندان از هر سو به آن حضرت روي آورده و انديشمندان در اطرافش حلقه زدند و از ايشان جدا نمي شدند و نمي خواستند جدا شوند.[4] اين اجتماع و توجه آنها به امام کاظم ـ عليه السلام ـ تا آنجا بود که هرگاه سخني مي گفت و يا درباره مساله اي فتوايي مي داد اقدام به ثبت و ضبط آن مي کردند.[5]
دانشمندان، انواع علوم مختلف را از قبيل حکمت، تفسير قرآن مجيد، کلام و فقه اسلامي با تمام ابوابش و... از آن بزرگوار نقل کرده اند، همان طوري که آداب اجتماعي، نصايح ارزنده و رواياتي در ترغيب بر مهارت و تخصص در علوم مختلف از آن حضرت ذکر کرده اند.
اين سلسله از دانشمندن و راوياني که تعدادشان به چهار هزار تن مي رسيد، همگي از حيث وثاقت و عدالت، يکسان نبودند و در ميان آنان تعداد زيادي از منافقان و دروغگويان بودند که هيچ باکي از دروغ گفتن و جعل کردن نداشتند و طوري بودند که حديث و اخبار از زبان پيامبر ـ صلي الله عليه و آله وسلم ـ و اولاد بزرگوارش جعل مي کردند تا در مقابل، از حکومت وقت پول بگيرند. حکومتي که با اسلام در ستيز بود و باعث فساد عقايد مسلمان ها مي گشت.
گروه ديگري از افراد مجهول الحال وجود داشتند که نه مورد اطمينان بودند و نه کسي از آنان بد مي گفت و دسته ديگر، افراد ضعيف الفکر بودند. همان طوري که در ميان آن انبوه دانشمندان، شمار زيادي از افراد مورد اطمينان و عادل بودند که از جعل حديث، برحذر بوده و معروف به راستگويي و امانتداري بودند و فضيلت ضبط احکام اسلامي و نشر فقه اهل بيت ـ عليهم السلام ـ به آنها مربوط مي شود. نظر به وجود اين گروه هاي مختلف در بين راويان آثار پيامبر ـ صلي الله عليه و آله وسلم ـ و اهل بيت ـ عليهم السلام ـ است که حديث و خبر به اعتبار ايشان تقسيم به صحيح. حسن، ضعيف و موثق شده است.
بهرحال بسياري از اصحاب و شاگردان امام کاظم ـ عليه السلام ـ نقش مهمي را در تمدن اسلامي و تأليف و تصنيف و نشر فرهنگ اهل بيت ـ عليهم السلام ـ بر عهده داشته اند، تا آنجا که کتاب خانه هاي عربي و اسلامي زمان خودشان را از نتايج ارزشمند زحمات خود پر کردند. کاري که خود دليل بر توان زياد آن بزرگ مردان، در بالا بردن سطح دانش و استوار کردن پايه هاي اخلاق و تهذيب افکار مي باشد.[6]
شاخه های علمی روايات امام کاظم ـ عليه السلام ـ
الف) روايات کلامي (توحيد)
1. از امام کاظم ـ عليه السلام ـ دو روايت در باب اين که «خدا را به آنچه خود توصيف نموده، بستائيد و از غير آن باز ايستيد» (از پيش خود چيزي نگوئيد)، وارد شده است.[7]
2. هشت روايت از آن بزرگوار در باب اين که «خدا محدود نيست و نبايد به چيزي تشبيه شود» نقل شده است.[8]
3. چهار روايت در باب نهي «از قائل شدن به حرکت براي خدا».[9]
4. پنج روايت در باب «اراده، تقدير و مشيّت».[10]
5. سه روايت در باب «علم خداي تبارک و تعالي».[11]
6. يک روايت در باب «معني الله».[12]
7. دو روايت در باب «عدل خدا».[13]
8. دو روايت در باب صفات خدا.[14]
9. يک روايت در باب سعادت و شقاوت.[15]
ب) روايات کلامي (نبوت)
1. شش روايت درباره حضرت نوح ـ عليه السلام ـ .[16]
2. دو روايت درباره حضرت ابراهيم ـ عليه السلام ـ .[17]
3. هشت روايت درباره حضرت موسي ـ عليه السلام ـ .[18]
4. دو روايت درباره حضرت يوسف ـ عليه السلام ـ .[19]
5. دو روايت درباره حضرت ايوب ـ عليه السلام ـ .[20]
6. دو روايت درباره حضرت سليمان ـ عليه السلام ـ .[21]
7. يک روايت در رابطه با حضرت زکريا ـ عليه السلام ـ .[22]
8. دو روايت درباره حضرت عيسي بن مريم ـ عليه السلام ـ .[23]
9. بيست روايت درباره حضرت محمد ـ صلي الله عليه و آله وسلم ـ .[24]
ج) روايات کلامي (امامت و ولايت)
1. يک روايت در باب اين که ائمه ـ عليهم السلام ـ مورد حسد واقع مي شوند.[25]
2. دو روايت در باب اين که «قول حق و باطل در رابطه با امامت چيست؟».[26]
3. دو روايت درباره اين که «امام حجت خداست».[27]
4. يک روايت در باب اين که «سلاح پيش امام است».[28]
5. يک روايت در باب اين که «ائمه ـ عليهم السلام ـ در عدالت و شجاعت، مساويند».[29]
6. يک روايت در باب اين که «امام وجه الله است».[30]
7. دو روايت در باب اين که «امام علم منايا و بلايا را مي داند».[31]
8. يک روايت در باب اين که «امام صامت بئر معطلة و امام ناطق قصر مشيد مي باشد».[32]
9. يک روايت در باب اين که ائمه ـ عليهم السلام ـ حکماي خدا در زمين هستند.[33]
10. هفت روايت در باب ولايت و امامت.[34]
11. شانزده روايت در باب علم امام ـ عليه السلام ـ .[35]
12. يک روايت در باب خلقت اوصياء ـ عليهم السلام ـ .[36]
13. چهار روايت در باب اين که ائمه ـ عليهم السلام ـ ورثه انبياء هستند.[37]
14. يک روايت در باب اين که «هيچ گاه زمين خالي از امام نيست».[38]
15. چهار روايت درباره امام علي ـ عليه السلام ـ .[39]
16. پنج روايت درباره حضرت فاطمه زهرا(س).[40]
17. چهار روايت درباره حسنين ـ عليهم السلام ـ .[41]
18. سيزده روايت در بابي با عنوان «جامع فضائل ائمه ـ عليهم السلام ـ ».[42]
19. سيزده روايت در باب «غيبت امام دوازدهم(عج)».[43]
ب) روايات فقهي و اخلاقي:
روايات فقهي و اخلاقي امام کاظم ـ عليه السلام ـ بسيار زياد است، و ما براي رعايت اختصار به نمونه هايي از عناوين آنها بسنده مي کنيم:
1. يک روايت در باب زيارت برادران ديني.[44]
2. چهار روايت در باب برطرف کردن حاجت برادران ديني.[45]
3. يک روايت در باب «صدق نيت».[46]
4. يک روايت در باب عطسه.[47]
5. يک روايت در کراهت نجوي (در جايي که بيش از دو نفر باشد).[48]
6. چهار روايت در باب احترام به بزرگترها.[49]
7. يک روايت در باب نيکي به همسايه ها.[50]
8. يک روايت در باب «وقار».[51]
9. سه روايت در باب «دوستي».[52]
10. يک روايت در باب نهي از سوزاندن کاغذهاي مکتوب.[53]
11. دو روايت در باب علت وضع زکات (واجب شدن زکات).[54]
12. پانزده روايت درباره طلب روزي.[55]
13. يک روايت درباره دعاء در طلب روزي.[56]
14. سه روايت در باب فضيلت تجارت.[57]
15. چهار روايت درباره اجير.[58]
16. يک روايت درباره معطّل و بلا استفاده گذاشتن زمين.[59]
17. هشت روايت در باب شرکت و مضاربه.[60]
18. ده روايت در باب رهن.[61]
19. هشت روايت در باب کسب حرام.[62]
20. پنج روايت در باب وضوء قبل از طعام.[63]
21. دو روايت در باب مهمان.[64]
22. هشت روايت در باب خلال دندان ها.[65]
23. چهار روايت در باب هديه.[66]
24. دو روايت در باب کسب هاي مکروه.[67]
25. دو روايت در باب عاريه.[68]
همه آن چه که نوشتيم فقط مُبيّن گوشه اي کوچک از نقش امام کاظم ـ عليه السلام ـ در پاسداري از اسلام ناب محمدي ـ صلي الله عليه و آله وسلم ـ و شکوفايي فرهنگ و تمدن اسلامي بود.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ عطاردي، عزيز الله، مسند الامام کاظم ـ عليه السلام ـ ، 3 مجله.
2ـ شريف قرشي، باقر، تحليلي از زندگاني امام موسي کاظم ـ عليه السلام ـ ، ترجمه محمد رضا عطايي.
[1] . محمدي اشتهاردي، محمد، سوگنامه آل محمد ـ صلي الله عليه و آله وسلم ـ ، قم، نشر ناصر، چاپ اول، 1369، ص89.
[2] . پيشوايي، مهدي، سيره پيشوايان، قم، مؤسسه تحقيقاتي و تعليماتي امام صادق ـ عليه السلام ـ ، چاپ دوم، 1374ش، ص413.
[3] . شريف قرشي، باقر، تحليلي از زندگاني امام کاظم ـ عليه السلام ـ ، ترجمه عطايي، محمد رضا مشهد، کنگره جهاني حضرت رضا ـ عليه السلام ـ ، چاپ اول، 1368ش، ج1، ص267.
[4] . همان، ج2، ص247.
[5] . قمي، شيخ عباس انوار البهيّه، ترجمه محمدي اشتهاردي، محمد قم، نشر ناصر، چاپ دوم، 1376ش، ص289.
[6] . تحليلي از زندگاني امام کاظم ـ عليه السلام ـ ، همان، ج2، ص247 ـ 248.
[7] . کليني، محمد بن يعقوب، اصول کافي، ترجمه سيد جواد مصطفوي، نشر علميه اسلاميه، بي تا، ج1، ص137.
[8] . همان، ج1، ص105 ـ 106 و 140؛ شيخ صدوق، التوحيد، چاپ اول، 1387ق، ص75 ـ 97 و 99؛ طبرسي، الاحتجاج، نجف، چاپ اول، 1386ق، ج2، ص156؛ شيخ مفيد، امالي، نجف، مطبعة الحيدرية، چاپ سوم، 1381ق، ص112.
[9] . اصول کافي، همان، ج1، ص125؛ الاحتجاج، همان، ج2، ص156 ـ 157.
[10] . برقي، المحاسن، تهران، طبع الارموي، چاپ اول، 1370ق، ص244؛ اصول کافي، همان، ج1، ص109 و 150؛ عياشي، تفسير عياشي، تهران، چاپ اول، 1371، ج1، ص258؛ طوسي، امالي، نجف، چاپ دوم، 1384ق، ج1، ص241.
[11] . اصول کافي، همان، ج1، ص107؛ شيخ صدوق، التوحيد، همان، ص134 و 138.
[12] . اصول کافي، همان، ج1، ص115؛ شيخ صدوق، معاني الاخبار، مکتبة الصدوق، چاپ اول، 1379ش، ص4.
[13] . المحاسن، ص281؛ التوحيد، ص96؛ شيخ صدوق، عيون الاخبار، قم، چاپ اول، 1377ش، ص138.
[14] . التوحيد، ص141 و 147.
[15] . التوحيد، ص356.
[16] . اصول کافي، ج2، ص142 و ج4، ص212؛ تفسير عياشي، ج2، ص150؛ مجلسي، محمد باقر، بحارالانوار، تهران، دارالکتب الاسلامية و المکتبة الاسلامية، بي تا، ج11، ص342.
[17] . تفسير عياشي، ج2، ص232 و 247.
[18] . شيخ صدوق، الخصال، مکتبة الصدوق، چاپ اول، 1389ق، ص205؛ شيخ صدوق، علل الشرايع، قم، چاپ اول، ج2، ص8 و ج1، ص64؛ بحارالانوار، ج13، ص132 و 135 و 266 و جلد 14، ص293.
[19] . علل الشرايع، ج1، ص280؛ تفسير العياشي، ج2، ص197.
[20] . علل الشرايع، ج1، ص72.
[21] . اصول کافي، ج8، ص246.
[22] . اصول کافي، ج2، ص665.
[23] . تفسير عياشي، ج1، ص351.
[24] . المحاسن، ص235؛ اصول کافي، ج1، ص226؛ محمد بن حسن صفار، بصائر الدرجات، تبريز، چاپ اول، 1380ق، ص47؛ اصول کافي، ج1، ص281؛ بحارالانوار، ج19، ص185 و 186 و ج22، ص476 و 479 و 481 و 482 و 484 و 487 و 488 و 489 و 490 و 492 و 494.
[25] . اصول کافي، ج1، ص206.
[26] . اصول کافي، ج1، ص351 ـ 352.
[27] . اصول کافي، ج1، ص179.
[28] . اصول کافي، ج1، ص235؛ بصائر الدرجات، ص181.
[29] . اصول کافي، ج1، ص275.
[30] . بصائر الدرجات، ص66.
[31] . بصائر الدرجات، ص265.
[32] . اصول کافي، ج1، ص427؛ ابن شهر آشوب، مناقب آل ابي طالب، تهران، چاپ اول، 1317ش، ج1، ص570.
[33] . بصائر الدرجات، ص198.
[34] . اصول کافي، ج1، ص437؛ حميري، قرب الاسناد، قم، بي تا، ص142؛ علل الشرايع و الاحکام، ج2، ص289؛ شيخ صدوق، عقاب الاعمال، مکتبة الصدوق، چاپ اول، 1391ق، ص248؛ شيخ صدوق، کمال الدين و تمام النعمة، مکتبة الصدوق، چاپ اول، 1390ق، ص220 ـ 413؛ شيخ مفيد، الاختصاص، مکتبة الصدوق، چاپ اول، 1389ق، ص268 و 269.
[35] . بصائر الدرجات، ص44، 126، 147، 250، 288، 316، 317، 318، 319، 393، 443، 512، 538؛ اصول کافي، ج1، ص264؛ کشي، رجال کشي، نجف، مکتبة الآداب، بي تا، ص252.
[36] . بصائر الدرجات، ص17.
[37] . بصائر الدرجات، ص47، 114، 136؛ شيخ مفيد، امالي، ص23.
[38] . بصائر الدرجات، ص488.
[39] . اصول کافي، ج1، ص412؛ علل الشرايع و الاحکام، ج1، ص140 و 149؛ بصائر الدرجات، ص506.
[40] . اصول کافي، ج1، ص458 و 460؛ علل الشرايع و الاحکام، ج1، ص170؛ الخصال، ص640؛ و بصائر الدرجات، ص154.
[41] . ابن قولويه، کامل الزيارات، نجف، طبع العلامة الاميني، چاپ اول، 1356ق، ص53؛ فتال نيشابوري، روضة الواعظين، تهران. چاپ اول، 1330ش، ص166؛ بحارالانوار، ج80، ص224.
[42] . قرب الاسناد، ص132 و 142؛ اصول کافي، ج1، ص394 و ج8، ص152 و 162؛ الخصال، ص123؛ الاختصاص، ص18 و 90؛ بصائر الدرجات، ص58 و 95؛ بحارالانوار، ج69، ص403 و ج36، ص321.
[43] . شيخ صدوق، عيون الاخبار، قم، چاپ اول، 1377، ج2، ص131؛ علل الشرايع، ج1، ص233؛ اصول کافي، ج1، ص336؛ نعماني، الغيبة، مکتبة الصدوق، ص208 و ص154؛ الخصال، ص169؛ کمال الدين و تمام النعمه، ص360 و 361 و 368؛ مسعودي، اثبات الوصية، نجف، چاپ اول، 1374ق، ص260.
[44] . اصول کافي، ج2، ص 188.
[45] . اصول کافي، ج2، ص654.
[46] . اصول کافي، ج2، ص652.
[47] . اصول کافي، ج2، ص654.
[48] . اصول کافي، ج2، ص660.
[49] . بحارالانوار، ج75، ص137.
[50] . اصول کافي، ج2، ص667.
[51] . اصول کافي، ج2، ص672.
[52] . اصول کافي، ج2، ص643؛ شيخ صدوق، ثواب الاعمال، مکتبة الصدوق، چاپ اول، 1391ق، ص215؛ رجال کشي، ص403.
[53] . اصول کافي، ج2، ص673 و 674.
[54] . المحاسن، ص319.
[55] . قرب الاسناد، ص146؛ اصول کافي، ج5، ص305، 307، 309، 318؛ شيخ صدوق، من لا يحضره الفقيه، مکتبة الصدوق، چاپ اول، 1392ق، ج3، ص165 و 182؛ شيخ طوسي، تهذيب الاحکام، تهران، دارالکتب الاسلاميه، چاپ سوم، 1390ق، ج6، ص184، 377؛ بحارالانوار، ج72، ص67 و ج103، ص86.
[56] . اصول کافي، ج5، ص315.
[57] . قرب الاسناد، ص131؛ اصول کافي، ج5، ص149؛ تهذيب الاحکام، ج7، ص3؛ من لايحضره الفقيه، ج3، ص187.
[58] . اصول کافي، ج5، ص287؛ بحارالانوئار، ج103ؤ ص170 و 174.
[59] . اصول کافي، ج5، ص297؛ تهذيب الاحکام، ج7، ص233.
[60] . اصول کافي، ج5، ص295؛ تهذيب الاحکام، ج7، ص188؛ شيخ طوسي، الاستبصار، نجف، دارالکتب الاسلاميه، چاپ اول، 1365ق، ج3، ص126 و 127.
[61] . اصول کافي، ج5، ص233؛ من لايحضره الفقيه، ج3، ص306، 309، 310، 311، 312؛ تهذيب الاحکام، ج7، ص168، 172، 178؛ بحارالانوار، ج103، ص159.
[62] . قرب الاسناد، ص125؛ اصول کافي، ج5، ص120، 124؛ من لايحضره الفقيه، ج2، ص160؛ تفسير عياشي، ج1، ص321؛ بحارالانوار، ج73، ص158.
[63] . المحاسن، ص424 ـ 428؛ اصول کافي، ج6، ص291 ـ 298.
[64] . اصول کافي، ج6، ص284؛ مکارم الاخلاق، ص170.
[65] . المحاسن، ص558 ـ 564؛ اصول کافي، ج6، ص376 ـ 377.
[66] . اصول کافي، ج5، ص103 و 142؛ بحارالانوار، ج103، ص181.
[67] . تهذيب الاحکام، ج6، ص362؛ معاني الاخبار، ص151.
[68] . اصول کافي، ج5، ص239؛ تهذيب الاحکام، ج7، ص183.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 28 تیر 01
- بازدید
- ۵۱
نقش امام کاظم ـ عليه السلام ـ در تمدن اسلامي (روايات کلامي، فلسفي و فقهي)... .
- نشان کردن
پرسش
نقش امام کاظم ـ عليه السلام ـ در تمدن اسلامي (روايات کلامي، فلسفي و فقهي)... .
پاسخ
دوران امامت امام کاظم ـ عليه السلام ـ از سال 148 هـ. ق تا سال 183 هـ.. ق بود[1] اين دوران با خلفاي زير، معاصر بود:
1ـ منصور دوانيقي (136ق تا 158ق)
2ـ محمد عباسي (158ق تا 169ق)
3ـ هادي عباسي (169ق تا 170ق)
4ـ هارون الرشيد (170ق تا 193ق)[2]
علم و دانش
امامان ـ عليهم السلام ـ حاملان مشعل نهضت علمي در جهان اسلام بودند و آنان در اجتماعات اسلامي، نخستين آثار حيات فکري را بنا نهاده و هم بودند که مسلمانان را به مسائل مهمي فرا خواندند، تا زندگي خود را بر پايه انديشه علمي استوار سازند. کتاب هاي مختلف پر است از سخنان گهربار ائمه معصومين ـ عليهم السلام ـ در ترغيب مسلمين به فراگيري علم و دانش.[3]
دانشگاه امام صادق ـ عليه السلام ـ
دانشگاه امام صادق ـ عليه السلام ـ کار بي وقفه اي را انجام داد و تلاش زيادي را براي پختگي عقل انسان و پيشبرد نهضت فکري و مقدم داشتن مسلمان ها در ميدان هاي تمدن و دانش، صرف کرد و نسلي شايسته و پيشگام به سمت کارهاي نيک و برجسته تربيت نمود و بدين وسيله، رسالت سازندگي گسترده خويش را نسبت به نسل هاي آينده به خوبي ايفا کرد. به برکت آن مدرسه، درک و فهم اسلامي پخته شد و پرتو معارف، تعليمات و آداب اسلامي در شرق و غرب عالم، تابيدن گرفت.
پاسدار دانشگاه جعفري
هنگامي که جهان اسلام با از دست دادن امام صادق ـ عليه السلام ـ سوگوار شد، امام کاظم ـ عليه السلام ـ پس از پدر ارجمندش اداره امور آن دانشگاه بزرگ را ـ که دانش در آنجا اوج گرفته و تا سرزمين هاي دور را روشن ساخته بود ـ بر عهده گرفت.
از همان نخستين روز پس از وفات پدرش، رهبر و زمامدار آن هيأت بزرگ علمي و نهضت فکري عصر خود شد. دانشمندان از هر سو به آن حضرت روي آورده و انديشمندان در اطرافش حلقه زدند و از ايشان جدا نمي شدند و نمي خواستند جدا شوند.[4] اين اجتماع و توجه آنها به امام کاظم ـ عليه السلام ـ تا آنجا بود که هرگاه سخني مي گفت و يا درباره مساله اي فتوايي مي داد اقدام به ثبت و ضبط آن مي کردند.[5]
دانشمندان، انواع علوم مختلف را از قبيل حکمت، تفسير قرآن مجيد، کلام و فقه اسلامي با تمام ابوابش و... از آن بزرگوار نقل کرده اند، همان طوري که آداب اجتماعي، نصايح ارزنده و رواياتي در ترغيب بر مهارت و تخصص در علوم مختلف از آن حضرت ذکر کرده اند.
اين سلسله از دانشمندن و راوياني که تعدادشان به چهار هزار تن مي رسيد، همگي از حيث وثاقت و عدالت، يکسان نبودند و در ميان آنان تعداد زيادي از منافقان و دروغگويان بودند که هيچ باکي از دروغ گفتن و جعل کردن نداشتند و طوري بودند که حديث و اخبار از زبان پيامبر ـ صلي الله عليه و آله وسلم ـ و اولاد بزرگوارش جعل مي کردند تا در مقابل، از حکومت وقت پول بگيرند. حکومتي که با اسلام در ستيز بود و باعث فساد عقايد مسلمان ها مي گشت.
گروه ديگري از افراد مجهول الحال وجود داشتند که نه مورد اطمينان بودند و نه کسي از آنان بد مي گفت و دسته ديگر، افراد ضعيف الفکر بودند. همان طوري که در ميان آن انبوه دانشمندان، شمار زيادي از افراد مورد اطمينان و عادل بودند که از جعل حديث، برحذر بوده و معروف به راستگويي و امانتداري بودند و فضيلت ضبط احکام اسلامي و نشر فقه اهل بيت ـ عليهم السلام ـ به آنها مربوط مي شود. نظر به وجود اين گروه هاي مختلف در بين راويان آثار پيامبر ـ صلي الله عليه و آله وسلم ـ و اهل بيت ـ عليهم السلام ـ است که حديث و خبر به اعتبار ايشان تقسيم به صحيح. حسن، ضعيف و موثق شده است.
بهرحال بسياري از اصحاب و شاگردان امام کاظم ـ عليه السلام ـ نقش مهمي را در تمدن اسلامي و تأليف و تصنيف و نشر فرهنگ اهل بيت ـ عليهم السلام ـ بر عهده داشته اند، تا آنجا که کتاب خانه هاي عربي و اسلامي زمان خودشان را از نتايج ارزشمند زحمات خود پر کردند. کاري که خود دليل بر توان زياد آن بزرگ مردان، در بالا بردن سطح دانش و استوار کردن پايه هاي اخلاق و تهذيب افکار مي باشد.[6]
شاخه های علمی روايات امام کاظم ـ عليه السلام ـ
الف) روايات کلامي (توحيد)
1. از امام کاظم ـ عليه السلام ـ دو روايت در باب اين که «خدا را به آنچه خود توصيف نموده، بستائيد و از غير آن باز ايستيد» (از پيش خود چيزي نگوئيد)، وارد شده است.[7]
2. هشت روايت از آن بزرگوار در باب اين که «خدا محدود نيست و نبايد به چيزي تشبيه شود» نقل شده است.[8]
3. چهار روايت در باب نهي «از قائل شدن به حرکت براي خدا».[9]
4. پنج روايت در باب «اراده، تقدير و مشيّت».[10]
5. سه روايت در باب «علم خداي تبارک و تعالي».[11]
6. يک روايت در باب «معني الله».[12]
7. دو روايت در باب «عدل خدا».[13]
8. دو روايت در باب صفات خدا.[14]
9. يک روايت در باب سعادت و شقاوت.[15]
ب) روايات کلامي (نبوت)
1. شش روايت درباره حضرت نوح ـ عليه السلام ـ .[16]
2. دو روايت درباره حضرت ابراهيم ـ عليه السلام ـ .[17]
3. هشت روايت درباره حضرت موسي ـ عليه السلام ـ .[18]
4. دو روايت درباره حضرت يوسف ـ عليه السلام ـ .[19]
5. دو روايت درباره حضرت ايوب ـ عليه السلام ـ .[20]
6. دو روايت درباره حضرت سليمان ـ عليه السلام ـ .[21]
7. يک روايت در رابطه با حضرت زکريا ـ عليه السلام ـ .[22]
8. دو روايت درباره حضرت عيسي بن مريم ـ عليه السلام ـ .[23]
9. بيست روايت درباره حضرت محمد ـ صلي الله عليه و آله وسلم ـ .[24]
ج) روايات کلامي (امامت و ولايت)
1. يک روايت در باب اين که ائمه ـ عليهم السلام ـ مورد حسد واقع مي شوند.[25]
2. دو روايت در باب اين که «قول حق و باطل در رابطه با امامت چيست؟».[26]
3. دو روايت درباره اين که «امام حجت خداست».[27]
4. يک روايت در باب اين که «سلاح پيش امام است».[28]
5. يک روايت در باب اين که «ائمه ـ عليهم السلام ـ در عدالت و شجاعت، مساويند».[29]
6. يک روايت در باب اين که «امام وجه الله است».[30]
7. دو روايت در باب اين که «امام علم منايا و بلايا را مي داند».[31]
8. يک روايت در باب اين که «امام صامت بئر معطلة و امام ناطق قصر مشيد مي باشد».[32]
9. يک روايت در باب اين که ائمه ـ عليهم السلام ـ حکماي خدا در زمين هستند.[33]
10. هفت روايت در باب ولايت و امامت.[34]
11. شانزده روايت در باب علم امام ـ عليه السلام ـ .[35]
12. يک روايت در باب خلقت اوصياء ـ عليهم السلام ـ .[36]
13. چهار روايت در باب اين که ائمه ـ عليهم السلام ـ ورثه انبياء هستند.[37]
14. يک روايت در باب اين که «هيچ گاه زمين خالي از امام نيست».[38]
15. چهار روايت درباره امام علي ـ عليه السلام ـ .[39]
16. پنج روايت درباره حضرت فاطمه زهرا(س).[40]
17. چهار روايت درباره حسنين ـ عليهم السلام ـ .[41]
18. سيزده روايت در بابي با عنوان «جامع فضائل ائمه ـ عليهم السلام ـ ».[42]
19. سيزده روايت در باب «غيبت امام دوازدهم(عج)».[43]
ب) روايات فقهي و اخلاقي:
روايات فقهي و اخلاقي امام کاظم ـ عليه السلام ـ بسيار زياد است، و ما براي رعايت اختصار به نمونه هايي از عناوين آنها بسنده مي کنيم:
1. يک روايت در باب زيارت برادران ديني.[44]
2. چهار روايت در باب برطرف کردن حاجت برادران ديني.[45]
3. يک روايت در باب «صدق نيت».[46]
4. يک روايت در باب عطسه.[47]
5. يک روايت در کراهت نجوي (در جايي که بيش از دو نفر باشد).[48]
6. چهار روايت در باب احترام به بزرگترها.[49]
7. يک روايت در باب نيکي به همسايه ها.[50]
8. يک روايت در باب «وقار».[51]
9. سه روايت در باب «دوستي».[52]
10. يک روايت در باب نهي از سوزاندن کاغذهاي مکتوب.[53]
11. دو روايت در باب علت وضع زکات (واجب شدن زکات).[54]
12. پانزده روايت درباره طلب روزي.[55]
13. يک روايت درباره دعاء در طلب روزي.[56]
14. سه روايت در باب فضيلت تجارت.[57]
15. چهار روايت درباره اجير.[58]
16. يک روايت درباره معطّل و بلا استفاده گذاشتن زمين.[59]
17. هشت روايت در باب شرکت و مضاربه.[60]
18. ده روايت در باب رهن.[61]
19. هشت روايت در باب کسب حرام.[62]
20. پنج روايت در باب وضوء قبل از طعام.[63]
21. دو روايت در باب مهمان.[64]
22. هشت روايت در باب خلال دندان ها.[65]
23. چهار روايت در باب هديه.[66]
24. دو روايت در باب کسب هاي مکروه.[67]
25. دو روايت در باب عاريه.[68]
همه آن چه که نوشتيم فقط مُبيّن گوشه اي کوچک از نقش امام کاظم ـ عليه السلام ـ در پاسداري از اسلام ناب محمدي ـ صلي الله عليه و آله وسلم ـ و شکوفايي فرهنگ و تمدن اسلامي بود.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ عطاردي، عزيز الله، مسند الامام کاظم ـ عليه السلام ـ ، 3 مجله.
2ـ شريف قرشي، باقر، تحليلي از زندگاني امام موسي کاظم ـ عليه السلام ـ ، ترجمه محمد رضا عطايي.
[1] . محمدي اشتهاردي، محمد، سوگنامه آل محمد ـ صلي الله عليه و آله وسلم ـ ، قم، نشر ناصر، چاپ اول، 1369، ص89.
[2] . پيشوايي، مهدي، سيره پيشوايان، قم، مؤسسه تحقيقاتي و تعليماتي امام صادق ـ عليه السلام ـ ، چاپ دوم، 1374ش، ص413.
[3] . شريف قرشي، باقر، تحليلي از زندگاني امام کاظم ـ عليه السلام ـ ، ترجمه عطايي، محمد رضا مشهد، کنگره جهاني حضرت رضا ـ عليه السلام ـ ، چاپ اول، 1368ش، ج1، ص267.
[4] . همان، ج2، ص247.
[5] . قمي، شيخ عباس انوار البهيّه، ترجمه محمدي اشتهاردي، محمد قم، نشر ناصر، چاپ دوم، 1376ش، ص289.
[6] . تحليلي از زندگاني امام کاظم ـ عليه السلام ـ ، همان، ج2، ص247 ـ 248.
[7] . کليني، محمد بن يعقوب، اصول کافي، ترجمه سيد جواد مصطفوي، نشر علميه اسلاميه، بي تا، ج1، ص137.
[8] . همان، ج1، ص105 ـ 106 و 140؛ شيخ صدوق، التوحيد، چاپ اول، 1387ق، ص75 ـ 97 و 99؛ طبرسي، الاحتجاج، نجف، چاپ اول، 1386ق، ج2، ص156؛ شيخ مفيد، امالي، نجف، مطبعة الحيدرية، چاپ سوم، 1381ق، ص112.
[9] . اصول کافي، همان، ج1، ص125؛ الاحتجاج، همان، ج2، ص156 ـ 157.
[10] . برقي، المحاسن، تهران، طبع الارموي، چاپ اول، 1370ق، ص244؛ اصول کافي، همان، ج1، ص109 و 150؛ عياشي، تفسير عياشي، تهران، چاپ اول، 1371، ج1، ص258؛ طوسي، امالي، نجف، چاپ دوم، 1384ق، ج1، ص241.
[11] . اصول کافي، همان، ج1، ص107؛ شيخ صدوق، التوحيد، همان، ص134 و 138.
[12] . اصول کافي، همان، ج1، ص115؛ شيخ صدوق، معاني الاخبار، مکتبة الصدوق، چاپ اول، 1379ش، ص4.
[13] . المحاسن، ص281؛ التوحيد، ص96؛ شيخ صدوق، عيون الاخبار، قم، چاپ اول، 1377ش، ص138.
[14] . التوحيد، ص141 و 147.
[15] . التوحيد، ص356.
[16] . اصول کافي، ج2، ص142 و ج4، ص212؛ تفسير عياشي، ج2، ص150؛ مجلسي، محمد باقر، بحارالانوار، تهران، دارالکتب الاسلامية و المکتبة الاسلامية، بي تا، ج11، ص342.
[17] . تفسير عياشي، ج2، ص232 و 247.
[18] . شيخ صدوق، الخصال، مکتبة الصدوق، چاپ اول، 1389ق، ص205؛ شيخ صدوق، علل الشرايع، قم، چاپ اول، ج2، ص8 و ج1، ص64؛ بحارالانوار، ج13، ص132 و 135 و 266 و جلد 14، ص293.
[19] . علل الشرايع، ج1، ص280؛ تفسير العياشي، ج2، ص197.
[20] . علل الشرايع، ج1، ص72.
[21] . اصول کافي، ج8، ص246.
[22] . اصول کافي، ج2، ص665.
[23] . تفسير عياشي، ج1، ص351.
[24] . المحاسن، ص235؛ اصول کافي، ج1، ص226؛ محمد بن حسن صفار، بصائر الدرجات، تبريز، چاپ اول، 1380ق، ص47؛ اصول کافي، ج1، ص281؛ بحارالانوار، ج19، ص185 و 186 و ج22، ص476 و 479 و 481 و 482 و 484 و 487 و 488 و 489 و 490 و 492 و 494.
[25] . اصول کافي، ج1، ص206.
[26] . اصول کافي، ج1، ص351 ـ 352.
[27] . اصول کافي، ج1، ص179.
[28] . اصول کافي، ج1، ص235؛ بصائر الدرجات، ص181.
[29] . اصول کافي، ج1، ص275.
[30] . بصائر الدرجات، ص66.
[31] . بصائر الدرجات، ص265.
[32] . اصول کافي، ج1، ص427؛ ابن شهر آشوب، مناقب آل ابي طالب، تهران، چاپ اول، 1317ش، ج1، ص570.
[33] . بصائر الدرجات، ص198.
[34] . اصول کافي، ج1، ص437؛ حميري، قرب الاسناد، قم، بي تا، ص142؛ علل الشرايع و الاحکام، ج2، ص289؛ شيخ صدوق، عقاب الاعمال، مکتبة الصدوق، چاپ اول، 1391ق، ص248؛ شيخ صدوق، کمال الدين و تمام النعمة، مکتبة الصدوق، چاپ اول، 1390ق، ص220 ـ 413؛ شيخ مفيد، الاختصاص، مکتبة الصدوق، چاپ اول، 1389ق، ص268 و 269.
[35] . بصائر الدرجات، ص44، 126، 147، 250، 288، 316، 317، 318، 319، 393، 443، 512، 538؛ اصول کافي، ج1، ص264؛ کشي، رجال کشي، نجف، مکتبة الآداب، بي تا، ص252.
[36] . بصائر الدرجات، ص17.
[37] . بصائر الدرجات، ص47، 114، 136؛ شيخ مفيد، امالي، ص23.
[38] . بصائر الدرجات، ص488.
[39] . اصول کافي، ج1، ص412؛ علل الشرايع و الاحکام، ج1، ص140 و 149؛ بصائر الدرجات، ص506.
[40] . اصول کافي، ج1، ص458 و 460؛ علل الشرايع و الاحکام، ج1، ص170؛ الخصال، ص640؛ و بصائر الدرجات، ص154.
[41] . ابن قولويه، کامل الزيارات، نجف، طبع العلامة الاميني، چاپ اول، 1356ق، ص53؛ فتال نيشابوري، روضة الواعظين، تهران. چاپ اول، 1330ش، ص166؛ بحارالانوار، ج80، ص224.
[42] . قرب الاسناد، ص132 و 142؛ اصول کافي، ج1، ص394 و ج8، ص152 و 162؛ الخصال، ص123؛ الاختصاص، ص18 و 90؛ بصائر الدرجات، ص58 و 95؛ بحارالانوار، ج69، ص403 و ج36، ص321.
[43] . شيخ صدوق، عيون الاخبار، قم، چاپ اول، 1377، ج2، ص131؛ علل الشرايع، ج1، ص233؛ اصول کافي، ج1، ص336؛ نعماني، الغيبة، مکتبة الصدوق، ص208 و ص154؛ الخصال، ص169؛ کمال الدين و تمام النعمه، ص360 و 361 و 368؛ مسعودي، اثبات الوصية، نجف، چاپ اول، 1374ق، ص260.
[44] . اصول کافي، ج2، ص 188.
[45] . اصول کافي، ج2، ص654.
[46] . اصول کافي، ج2، ص652.
[47] . اصول کافي، ج2، ص654.
[48] . اصول کافي، ج2، ص660.
[49] . بحارالانوار، ج75، ص137.
[50] . اصول کافي، ج2، ص667.
[51] . اصول کافي، ج2، ص672.
[52] . اصول کافي، ج2، ص643؛ شيخ صدوق، ثواب الاعمال، مکتبة الصدوق، چاپ اول، 1391ق، ص215؛ رجال کشي، ص403.
[53] . اصول کافي، ج2، ص673 و 674.
[54] . المحاسن، ص319.
[55] . قرب الاسناد، ص146؛ اصول کافي، ج5، ص305، 307، 309، 318؛ شيخ صدوق، من لا يحضره الفقيه، مکتبة الصدوق، چاپ اول، 1392ق، ج3، ص165 و 182؛ شيخ طوسي، تهذيب الاحکام، تهران، دارالکتب الاسلاميه، چاپ سوم، 1390ق، ج6، ص184، 377؛ بحارالانوار، ج72، ص67 و ج103، ص86.
[56] . اصول کافي، ج5، ص315.
[57] . قرب الاسناد، ص131؛ اصول کافي، ج5، ص149؛ تهذيب الاحکام، ج7، ص3؛ من لايحضره الفقيه، ج3، ص187.
[58] . اصول کافي، ج5، ص287؛ بحارالانوئار، ج103ؤ ص170 و 174.
[59] . اصول کافي، ج5، ص297؛ تهذيب الاحکام، ج7، ص233.
[60] . اصول کافي، ج5، ص295؛ تهذيب الاحکام، ج7، ص188؛ شيخ طوسي، الاستبصار، نجف، دارالکتب الاسلاميه، چاپ اول، 1365ق، ج3، ص126 و 127.
[61] . اصول کافي، ج5، ص233؛ من لايحضره الفقيه، ج3، ص306، 309، 310، 311، 312؛ تهذيب الاحکام، ج7، ص168، 172، 178؛ بحارالانوار، ج103، ص159.
[62] . قرب الاسناد، ص125؛ اصول کافي، ج5، ص120، 124؛ من لايحضره الفقيه، ج2، ص160؛ تفسير عياشي، ج1، ص321؛ بحارالانوار، ج73، ص158.
[63] . المحاسن، ص424 ـ 428؛ اصول کافي، ج6، ص291 ـ 298.
[64] . اصول کافي، ج6، ص284؛ مکارم الاخلاق، ص170.
[65] . المحاسن، ص558 ـ 564؛ اصول کافي، ج6، ص376 ـ 377.
[66] . اصول کافي، ج5، ص103 و 142؛ بحارالانوار، ج103، ص181.
[67] . تهذيب الاحکام، ج6، ص362؛ معاني الاخبار، ص151.
[68] . اصول کافي، ج5، ص239؛ تهذيب الاحکام، ج7، ص183.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 28 تیر 01
- بازدید
- ۵۱
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.