برخورد متوكل با امام هادي ـ عليه السّلام ـ چگونه بود؟
برخورد متوكل با امام هادي ـ عليه السّلام ـ چگونه بود؟
پرسش
پاسخ
متوكل عباسي يكي از جنايتكارترين خلفاي عباسي است كه از سال 232 هـ.ق تا سال 247 هـ.ق امر خلافت را برعهده داشت. او در دشمني با اميرالمؤمنين علي ـ عليه السّلام ـ و خاندان و شيعيان آن حضرت از هيچ كوششي فروگذار نكرد. دوران حكومت او براي شيعيان و علويان يكي از سياهترين دورانها به شمار مي رود. از جمله جنايات وي مي توان به:
1. تعقيب و زنداني كردن شيعيان و آزار و اذيت آنها[1] 2. دستور تخريب آرامگاه امام حسين ـ عليه السّلام ـ[2] 3. قتل شيعياني همانند «ابن سكيت» يار با وفاي امام جواد ـ عليه السّلام ـ و امام هادي ـ عليه السّلام ـ. و... اشاره كرد. بخشي از دوران زندگي حضرت امام هادي ـ عليه السّلام ـ در زمان حكومت متوكل عباسي بوده است.
مورخان مي نويسند: متوكل، امام هادي ـ عليه السّلام ـ را از مدينه به سامرا آورد.[3] درباره علت آن دو قول وجود دارد. ابن شهر آشوب و شيخ مفيد و عدهاي ديگر نوشتهاند: سبباينكه حضرت هادي ـ عليه السّلام ـ را از مدينه به سامرا آوردند، اين بود كه عبدا... بن محمد (والي مدينه) نزد متوكل از حضرت هادي ـ عليه السّلام ـ سعايت و بدگويي كرد... هرچند امام هادي ـ عليه السّلام ـ در نامهاي كه به متوكل نوشت، دروغگويي او را يادآور شد، امّا متوكل با نوشتن نامهاي، امام ـ عليه السّلام ـ را به سامرا دعوت كرد.[4] در روايتي ديگر مسعودي مي نويسد: بريحه عباسي كه مسئول نظارت بر اقامه نماز در حرمين (مكه و مدينه) بود، بارها به متوكل نامه نوشت كه اگر احتياجي به حرمين داري، علي بن محمد را از آنجا اخراج كن زيرا او مردم را به سوي خود دعوت مي كند و گروه انبوهي به او گرويدهاند.[5] سرانجام اين سعايت ها سبب شد كه امام ـ عليه السّلام ـ به سامرا احضار شود. با توجه به اينكه مدت اقامت امام هادي ـ عليه السّلام ـ در سامرا، بيست سال گزارش شده است[6] و با توجه به تاريخ وفات امام هادي ـ عليه السّلام ـ (سال 254 هـ.ق) مي توان نتيجه گرفت كه متوكل، آن حضرت را در سال 234 هـ.ق از مدينه به سامرا فراخوانده است. هر چند نامه متوكل به امام هادي ـ عليه السّلام ـ نامهاي محترمانه بود، امّا به نظر مي رسد كه امام ـ عليه السّلام ـ به اجبار به اين سفر رفتهاند چرا كه اولاً: متوكل يحيي بن هرثمه را به مدينه فرستاد تا آن حضرت را به سامرا بياورد.[7] ثانياً: آن حضرت بعدها در سامرا فرمود: مرا از مدينه به اكراه به سامرا آوردند.[8] ثالثاً: اگر امام هادي ـ عليه السّلام ـ دعوت متوكل را قبول نمي كرد اين امر تأييدي مي شد بر گفتار سعايتكنندگان و باعث تحريك بيشتر متوكل مي شد و بهانه بيشتري به دست او مي داد كه مشكلات فراواني براي حضرت فراهم كند.[9]
وقتي امام هادي ـ عليه السّلام ـ به اتفاق يحيي بن هرثمه به سامرا رسيد، متوكل دستور داد تا امام ـ عليه السّلام ـ را به «خان صعاليك»[10] ببرند و هدف وي از اين كار اين بود كه از شأن امام و اهميت ايشان در نزد مردم بكاهد.[11] صالح بن سعيد مي گويد: نزد امام رفتم و عرض كردم: «قربانت گردم اينان در همه جا مي خواهند نور شما را خاموش كنند و از قدر شما بكاهند براي همين شما را در اين كاروانسراي كثيف و بدنام جاي دادند...»[12] امام هادي ـ عليه السّلام ـ يك روز در اين كاروانسرا بود سپس متوكل خانهاي براي امام در نظر گرفت و حضرت در آنجا سكونت گزيد.[13] همان گونه كه مشخص است متوكل، امام هادي ـ عليه السّلام ـ را به سامرا آورد تا آن حضرت را كاملا تحت نظر و مراقبت داشته باشد. بارها متوكل افرادي را مي فرستاد تا خانه امام ـ عليه السّلام ـ را تفتيش كنند. مسعودي مي نويسد: «از حضرت امام علي النقي ـ عليه السّلام ـ در نزد متوكل سعايت كردند، متوكل عدهاي را به خانه امام ـ عليه السّلام ـ فرستاد، آنها چيزي نيافتند. آن حضرت مشغول تلاوت قرآن بود. وي را به نزد متوكل بردند... متوكل به آن حضرت شراب تعارف كرد آن حضرت فرمود: و الله هرگز شراب داخل گوشت و خون من نشده است،مرا معاف دار. آنگاه متوكل به آن حضرت گفت: شعري بخوان. حضرت ابتدا خودداري كرد امّا با اصرار وي، شعري خواند كه مطلع آن چنين است: بر بلنداي كوهها شب را به سحر آوردند. در حالي كه مردان چيره و نيرومندي از آنان پاس مي دادند ولي آن قله كوهها برايشان سودي نبخشيد... متوكل و حاضران از شنيدن اين اشعار گريستند. سپس خليفه دستور داد بساط شراب را برچينند و امام ـ عليه السّلام ـ را با احترام به خانهاش بازگردانند.[14]
متوكل چندين مرتبه افرادي را به مناظره با امام ـ عليه السّلام ـ فراخواند. يحيي بن اكثم يكي از اين افراد در پايان يكي از جلسات به متوكل گفت: ما ديگر دوست نداريم از امام بيشتر سئوال بپرسيم چرا كه پاسخ هاي امام باعث تقويت شيعيان مي شود.[15] باقر شريف القرشي در مورد وضعيت امام در سامرا مي نويسد: امام هادي ـ عليه السّلام ـ در اين مدت زماني كه در سامرا بود (تا به شهادت رسيد) همواره در حصر اقتصادي بود. اگر كسي مي خواست حقوق واجبهاش را بپردازد يا هديهاي به امام بدهد، بدترين عقوبات را مي ديد، آن حضرت به سختي و دشواری روزگار مي گذراند. كسي نمي توانست به ديدار آن حضرت برود. متوكل مدتي امام ـ عليه السّلام ـ و همسرش را زنداني كرد.[16] ظلم و ستمي كه بر امام هادي ـ عليه السّلام ـ وارد مي شد سبب شد صبر امام ـ عليه السّلام ـ كم شود و برعليه متوكل دعا كند. و قدْ قلَّ صبري و ضاقت حيلتي...(صبرم اندک و طاقتم طاق شد)[17]
خداوند دعاي آن حضرت را مستجاب كرد. و بعد از اين دعا متوكل سه روز بيشتر زنده نبود.[18]
تيجه گيري:
متوكل براي اينكه خلافت خويش را حفظ كند دستور داد امام هادي ـ عليه السّلام ـ را از مدينه به سامرا بياورند. امام هادي ـ عليه السّلام ـ در اين شهر نظامي حدود 20 سال اقامت داشت و همواره تحت نظر و مراقبت بود. متوكل در سال 247 هـ.ق كشته شد.[19]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1. «سيره پيشوايان» نوشته: مهدي پيشوايي.
2. «حيات فكري و سياسي امامان شيعه» نوشته: رسول جعفريان.
[1] . قمي شيخ عباس ، منتهي الامال، چ 4، قم، مؤسسه انتشارات هجرت، 1411 هـ.ق، ج 2، ص 681.
[2] . طبري محمد بن جرير ، تاريخ طبري، بيروت، التراث العربي، 1378 هـ.، ج 9، ص 185.
[3] . همان.
[4] . شيخ مفيد، پيشين، ص 296، و ابن شهر آشوب، مناقب، قم، مؤسسه انتشارات علامه، بي تا، ج 4، ص 417.
[5] . مسعودي علي بن حسين ، اثبات الوحيه، چ 4، نجف، مطبعه الحيدريه، 1374 هـ.ق، ص 225.
[6] . طبرسي محمد بن حسن ، اعلام الوري، قم، مؤسسه آل البيت ـ عليهم السّلام ـ 1427 هـ.ق، ج 2، ص 127.
[7] . شيخ مفيد، پيشين، ص 285.
[8] . ابن شهر آشوب، پيشين، ج 4، ص 417، و محمد باقر مجلسي، بحارالانوار، تهران، مكتبه الاسلاميه، 1395 هـ.، ج 50، ص 129.
[9] . پيشوايي مهدي ، سيره پيشوايان، قم، مؤسسه تحقيقاتي امام صادق ـ عليه السّلام ـ ، 1376، ص 580.
[10] . كاروانسراي گداها.
[11] . القرشي باقر شريف ، حياة الامام علي الهادي، بي جا، دارالكتاب الاسلامي، 1408هـ.ق، ص 238.
[12] . شيخ مفيد، پيشين، ص 299ـ298، محمد بن حسن طبرسي، پيشين، ص 126.
[13] . طبرسي محمد بن حسن ، پيشين، ص 125.
[14] . مسعودي علي بن حسين ، مروج الذهب، بيروت، دارالاندلس، 1358 هـ.ق، ج 4، ص 11.
[15] . القرشي باقر شريف ، پيشين، ص 249، به نقل از مناقب ابن شهر آشوب، ج 4، ص 403، و تحف العقول، ص 477.
[16] . همان، ص 262.
[17] . قسمتي از دعاي امام هادي ـ عليه السّلام ـ بر عليه متوكل.
[18] . همان، ص 271.
[19] . مسعودي علي بن حسين ، اثبات الوحيه، قم، انصاريان، 1417 هـ.ق، ص 242.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 1 امرداد 01
- بازدید
- ۱۸۱
برخورد متوكل با امام هادي ـ عليه السّلام ـ چگونه بود؟
- نشان کردن
پرسش
برخورد متوكل با امام هادي ـ عليه السّلام ـ چگونه بود؟
پاسخ
متوكل عباسي يكي از جنايتكارترين خلفاي عباسي است كه از سال 232 هـ.ق تا سال 247 هـ.ق امر خلافت را برعهده داشت. او در دشمني با اميرالمؤمنين علي ـ عليه السّلام ـ و خاندان و شيعيان آن حضرت از هيچ كوششي فروگذار نكرد. دوران حكومت او براي شيعيان و علويان يكي از سياهترين دورانها به شمار مي رود. از جمله جنايات وي مي توان به:
1. تعقيب و زنداني كردن شيعيان و آزار و اذيت آنها[1] 2. دستور تخريب آرامگاه امام حسين ـ عليه السّلام ـ[2] 3. قتل شيعياني همانند «ابن سكيت» يار با وفاي امام جواد ـ عليه السّلام ـ و امام هادي ـ عليه السّلام ـ. و... اشاره كرد. بخشي از دوران زندگي حضرت امام هادي ـ عليه السّلام ـ در زمان حكومت متوكل عباسي بوده است.
مورخان مي نويسند: متوكل، امام هادي ـ عليه السّلام ـ را از مدينه به سامرا آورد.[3] درباره علت آن دو قول وجود دارد. ابن شهر آشوب و شيخ مفيد و عدهاي ديگر نوشتهاند: سبباينكه حضرت هادي ـ عليه السّلام ـ را از مدينه به سامرا آوردند، اين بود كه عبدا... بن محمد (والي مدينه) نزد متوكل از حضرت هادي ـ عليه السّلام ـ سعايت و بدگويي كرد... هرچند امام هادي ـ عليه السّلام ـ در نامهاي كه به متوكل نوشت، دروغگويي او را يادآور شد، امّا متوكل با نوشتن نامهاي، امام ـ عليه السّلام ـ را به سامرا دعوت كرد.[4] در روايتي ديگر مسعودي مي نويسد: بريحه عباسي كه مسئول نظارت بر اقامه نماز در حرمين (مكه و مدينه) بود، بارها به متوكل نامه نوشت كه اگر احتياجي به حرمين داري، علي بن محمد را از آنجا اخراج كن زيرا او مردم را به سوي خود دعوت مي كند و گروه انبوهي به او گرويدهاند.[5] سرانجام اين سعايت ها سبب شد كه امام ـ عليه السّلام ـ به سامرا احضار شود. با توجه به اينكه مدت اقامت امام هادي ـ عليه السّلام ـ در سامرا، بيست سال گزارش شده است[6] و با توجه به تاريخ وفات امام هادي ـ عليه السّلام ـ (سال 254 هـ.ق) مي توان نتيجه گرفت كه متوكل، آن حضرت را در سال 234 هـ.ق از مدينه به سامرا فراخوانده است. هر چند نامه متوكل به امام هادي ـ عليه السّلام ـ نامهاي محترمانه بود، امّا به نظر مي رسد كه امام ـ عليه السّلام ـ به اجبار به اين سفر رفتهاند چرا كه اولاً: متوكل يحيي بن هرثمه را به مدينه فرستاد تا آن حضرت را به سامرا بياورد.[7] ثانياً: آن حضرت بعدها در سامرا فرمود: مرا از مدينه به اكراه به سامرا آوردند.[8] ثالثاً: اگر امام هادي ـ عليه السّلام ـ دعوت متوكل را قبول نمي كرد اين امر تأييدي مي شد بر گفتار سعايتكنندگان و باعث تحريك بيشتر متوكل مي شد و بهانه بيشتري به دست او مي داد كه مشكلات فراواني براي حضرت فراهم كند.[9]
وقتي امام هادي ـ عليه السّلام ـ به اتفاق يحيي بن هرثمه به سامرا رسيد، متوكل دستور داد تا امام ـ عليه السّلام ـ را به «خان صعاليك»[10] ببرند و هدف وي از اين كار اين بود كه از شأن امام و اهميت ايشان در نزد مردم بكاهد.[11] صالح بن سعيد مي گويد: نزد امام رفتم و عرض كردم: «قربانت گردم اينان در همه جا مي خواهند نور شما را خاموش كنند و از قدر شما بكاهند براي همين شما را در اين كاروانسراي كثيف و بدنام جاي دادند...»[12] امام هادي ـ عليه السّلام ـ يك روز در اين كاروانسرا بود سپس متوكل خانهاي براي امام در نظر گرفت و حضرت در آنجا سكونت گزيد.[13] همان گونه كه مشخص است متوكل، امام هادي ـ عليه السّلام ـ را به سامرا آورد تا آن حضرت را كاملا تحت نظر و مراقبت داشته باشد. بارها متوكل افرادي را مي فرستاد تا خانه امام ـ عليه السّلام ـ را تفتيش كنند. مسعودي مي نويسد: «از حضرت امام علي النقي ـ عليه السّلام ـ در نزد متوكل سعايت كردند، متوكل عدهاي را به خانه امام ـ عليه السّلام ـ فرستاد، آنها چيزي نيافتند. آن حضرت مشغول تلاوت قرآن بود. وي را به نزد متوكل بردند... متوكل به آن حضرت شراب تعارف كرد آن حضرت فرمود: و الله هرگز شراب داخل گوشت و خون من نشده است،مرا معاف دار. آنگاه متوكل به آن حضرت گفت: شعري بخوان. حضرت ابتدا خودداري كرد امّا با اصرار وي، شعري خواند كه مطلع آن چنين است: بر بلنداي كوهها شب را به سحر آوردند. در حالي كه مردان چيره و نيرومندي از آنان پاس مي دادند ولي آن قله كوهها برايشان سودي نبخشيد... متوكل و حاضران از شنيدن اين اشعار گريستند. سپس خليفه دستور داد بساط شراب را برچينند و امام ـ عليه السّلام ـ را با احترام به خانهاش بازگردانند.[14]
متوكل چندين مرتبه افرادي را به مناظره با امام ـ عليه السّلام ـ فراخواند. يحيي بن اكثم يكي از اين افراد در پايان يكي از جلسات به متوكل گفت: ما ديگر دوست نداريم از امام بيشتر سئوال بپرسيم چرا كه پاسخ هاي امام باعث تقويت شيعيان مي شود.[15] باقر شريف القرشي در مورد وضعيت امام در سامرا مي نويسد: امام هادي ـ عليه السّلام ـ در اين مدت زماني كه در سامرا بود (تا به شهادت رسيد) همواره در حصر اقتصادي بود. اگر كسي مي خواست حقوق واجبهاش را بپردازد يا هديهاي به امام بدهد، بدترين عقوبات را مي ديد، آن حضرت به سختي و دشواری روزگار مي گذراند. كسي نمي توانست به ديدار آن حضرت برود. متوكل مدتي امام ـ عليه السّلام ـ و همسرش را زنداني كرد.[16] ظلم و ستمي كه بر امام هادي ـ عليه السّلام ـ وارد مي شد سبب شد صبر امام ـ عليه السّلام ـ كم شود و برعليه متوكل دعا كند. و قدْ قلَّ صبري و ضاقت حيلتي...(صبرم اندک و طاقتم طاق شد)[17]
خداوند دعاي آن حضرت را مستجاب كرد. و بعد از اين دعا متوكل سه روز بيشتر زنده نبود.[18]
تيجه گيري:
متوكل براي اينكه خلافت خويش را حفظ كند دستور داد امام هادي ـ عليه السّلام ـ را از مدينه به سامرا بياورند. امام هادي ـ عليه السّلام ـ در اين شهر نظامي حدود 20 سال اقامت داشت و همواره تحت نظر و مراقبت بود. متوكل در سال 247 هـ.ق كشته شد.[19]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1. «سيره پيشوايان» نوشته: مهدي پيشوايي.
2. «حيات فكري و سياسي امامان شيعه» نوشته: رسول جعفريان.
[1] . قمي شيخ عباس ، منتهي الامال، چ 4، قم، مؤسسه انتشارات هجرت، 1411 هـ.ق، ج 2، ص 681.
[2] . طبري محمد بن جرير ، تاريخ طبري، بيروت، التراث العربي، 1378 هـ.، ج 9، ص 185.
[3] . همان.
[4] . شيخ مفيد، پيشين، ص 296، و ابن شهر آشوب، مناقب، قم، مؤسسه انتشارات علامه، بي تا، ج 4، ص 417.
[5] . مسعودي علي بن حسين ، اثبات الوحيه، چ 4، نجف، مطبعه الحيدريه، 1374 هـ.ق، ص 225.
[6] . طبرسي محمد بن حسن ، اعلام الوري، قم، مؤسسه آل البيت ـ عليهم السّلام ـ 1427 هـ.ق، ج 2، ص 127.
[7] . شيخ مفيد، پيشين، ص 285.
[8] . ابن شهر آشوب، پيشين، ج 4، ص 417، و محمد باقر مجلسي، بحارالانوار، تهران، مكتبه الاسلاميه، 1395 هـ.، ج 50، ص 129.
[9] . پيشوايي مهدي ، سيره پيشوايان، قم، مؤسسه تحقيقاتي امام صادق ـ عليه السّلام ـ ، 1376، ص 580.
[10] . كاروانسراي گداها.
[11] . القرشي باقر شريف ، حياة الامام علي الهادي، بي جا، دارالكتاب الاسلامي، 1408هـ.ق، ص 238.
[12] . شيخ مفيد، پيشين، ص 299ـ298، محمد بن حسن طبرسي، پيشين، ص 126.
[13] . طبرسي محمد بن حسن ، پيشين، ص 125.
[14] . مسعودي علي بن حسين ، مروج الذهب، بيروت، دارالاندلس، 1358 هـ.ق، ج 4، ص 11.
[15] . القرشي باقر شريف ، پيشين، ص 249، به نقل از مناقب ابن شهر آشوب، ج 4، ص 403، و تحف العقول، ص 477.
[16] . همان، ص 262.
[17] . قسمتي از دعاي امام هادي ـ عليه السّلام ـ بر عليه متوكل.
[18] . همان، ص 271.
[19] . مسعودي علي بن حسين ، اثبات الوحيه، قم، انصاريان، 1417 هـ.ق، ص 242.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 1 امرداد 01
- بازدید
- ۱۸۱
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.