برخورد متوكل با امام هادي ـ عليه السّلام ـ چگونه بود؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

برخورد متوكل با امام هادي ـ عليه السّلام ـ چگونه بود؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

متوكل عباسي يكي از جنايت‎كارترين خلفاي عباسي است كه از سال 232 هـ.ق تا سال 247 هـ.ق امر خلافت را برعهده داشت. او در دشمني با اميرالمؤمنين علي ـ عليه السّلام ـ و خاندان و شيعيان آن حضرت از هيچ كوششي فروگذار نكرد. دوران حكومت او براي شيعيان و علويان يكي از سياهترين دورانها به شمار مي‌ رود. از جمله جنايات وي مي‌ توان به:

1. تعقيب و زنداني كردن شيعيان و آزار و اذيت آنها[1] 2. دستور تخريب آرامگاه امام حسين ـ عليه السّلام ـ[2] 3. قتل شيعياني همانند «ابن سكيت» يار با وفاي امام جواد ـ عليه السّلام ـ و امام هادي ـ عليه السّلام ـ. و... اشاره كرد. بخشي از دوران زندگي حضرت امام هادي ـ عليه السّلام ـ در زمان حكومت متوكل عباسي بوده است.

مورخان مي نويسند: متوكل، امام هادي ـ عليه السّلام ـ را از مدينه به سامرا آورد.[3] درباره علت آن دو قول وجود دارد. ابن شهر آشوب و شيخ مفيد و عده‎اي ديگر نوشته‎اند: سبب‎اينكه حضرت هادي ـ عليه السّلام ـ را از مدينه به سامرا آوردند، اين بود كه عبدا... بن محمد (والي مدينه) نزد متوكل از حضرت هادي ـ عليه السّلام ـ سعايت و بدگويي كرد... هرچند امام هادي ـ عليه السّلام ـ در نامه‎اي كه به متوكل نوشت، دروغگويي او را يادآور شد، امّا متوكل با نوشتن نامه‎اي، امام ـ عليه السّلام ـ را به سامرا دعوت كرد.[4] در روايتي ديگر مسعودي مي‌ نويسد: بريحه عباسي كه مسئول نظارت بر اقامه نماز در حرمين (مكه و مدينه) بود، بارها به متوكل نامه نوشت كه اگر احتياجي به حرمين داري، علي بن محمد را از آنجا اخراج كن زيرا او مردم را به سوي خود دعوت مي‌ كند و گروه انبوهي به او گرويده‎اند.[5] سرانجام اين سعايت ها سبب شد كه امام ـ عليه السّلام ـ به سامرا احضار شود. با توجه به اينكه مدت اقامت امام هادي ـ عليه السّلام ـ در سامرا، بيست سال گزارش شده است[6] و با توجه به تاريخ وفات امام هادي ـ عليه السّلام ـ (سال 254 هـ.ق) مي‌ توان نتيجه گرفت كه متوكل، آن حضرت را در سال 234 هـ.ق از مدينه به سامرا فراخوانده است. هر چند نامه متوكل به امام هادي ـ عليه السّلام ـ نامه‎اي محترمانه بود، امّا به نظر مي‌ رسد كه امام ـ عليه السّلام ـ به اجبار به اين سفر رفته‎اند چرا كه اولاً: متوكل يحيي بن هرثمه را به مدينه فرستاد تا آن حضرت را به سامرا بياورد.[7] ثانياً: آن حضرت بعدها در سامرا فرمود: مرا از مدينه به اكراه به سامرا آوردند.[8] ثالثاً: اگر امام هادي ـ عليه السّلام ـ دعوت متوكل را قبول نمي كرد اين امر تأييدي مي‌ شد بر گفتار سعايت‎كنندگان و باعث تحريك بيشتر متوكل مي‌ شد و بهانه بيشتري به دست او مي‌ داد كه مشكلات فراواني براي حضرت فراهم كند.[9]

وقتي امام هادي ـ عليه السّلام ـ به اتفاق يحيي بن هرثمه به سامرا رسيد، متوكل دستور داد تا امام ـ عليه السّلام ـ را به «خان صعاليك»[10] ببرند و هدف وي از اين كار اين بود كه از شأن امام و اهميت ايشان در نزد مردم بكاهد.[11] صالح بن سعيد مي‌ گويد: نزد امام رفتم و عرض كردم: «قربانت گردم اينان در همه جا مي‌ خواهند نور شما را خاموش كنند و از قدر شما بكاهند براي همين شما را در اين كاروانسراي كثيف و بدنام جاي دادند...»[12] امام هادي ـ عليه السّلام ـ يك روز در اين كاروانسرا بود سپس متوكل خانه‎اي براي امام در نظر گرفت و حضرت در آنجا سكونت گزيد.[13] همان گونه كه مشخص است متوكل، امام هادي ـ عليه السّلام ـ را به سامرا آورد تا آن حضرت را كاملا تحت نظر و مراقبت داشته باشد. بارها متوكل افرادي را مي‌ فرستاد تا خانه امام ـ عليه السّلام ـ را تفتيش كنند. مسعودي مي‌ نويسد: «از حضرت امام علي النقي ـ عليه السّلام ـ در نزد متوكل سعايت كردند، متوكل عده‎اي را به خانه امام ـ عليه السّلام ـ فرستاد، آنها چيزي نيافتند. آن حضرت مشغول تلاوت قرآن بود. وي را به نزد متوكل بردند... متوكل به آن حضرت شراب تعارف كرد آن حضرت فرمود: و الله هرگز شراب داخل گوشت و خون من نشده است،مرا معاف‎ دار. آنگاه متوكل به آن حضرت گفت: شعري بخوان. حضرت ابتدا خودداري كرد امّا با اصرار وي، شعري خواند كه مطلع آن چنين است: بر بلنداي كوهها شب را به سحر آوردند. در حالي كه مردان چيره و نيرومندي از آنان پاس مي‌ دادند ولي آن قله كوهها برايشان سودي نبخشيد... متوكل و حاضران از شنيدن اين اشعار گريستند. سپس خليفه دستور داد بساط شراب را برچينند و امام ـ عليه السّلام ـ را با احترام به خانه‎اش بازگردانند.[14]

متوكل چندين مرتبه افرادي را به مناظره با امام ـ عليه السّلام ـ فراخواند. يحيي بن اكثم يكي از اين افراد در پايان يكي از جلسات به متوكل گفت: ما ديگر دوست نداريم از امام بيشتر سئوال بپرسيم چرا كه پاسخ هاي امام باعث تقويت شيعيان مي‌ شود.[15] باقر شريف القرشي در مورد وضعيت امام در سامرا مي‌ نويسد: امام هادي ـ عليه السّلام ـ در اين مدت زماني كه در سامرا بود (تا به شهادت رسيد) همواره در حصر اقتصادي بود. اگر كسي مي‌ خواست حقوق واجبه‎اش را بپردازد يا هديه‎اي به امام بدهد، بدترين عقوبات را مي‌ ديد، آن حضرت به سختي و دشواری روزگار مي‌ گذراند. كسي نمي توانست به ديدار آن حضرت برود. متوكل مدتي امام ـ عليه السّلام ـ و همسرش را زنداني كرد.[16] ظلم و ستمي كه بر امام هادي ـ عليه السّلام ـ وارد مي‌ شد سبب شد صبر امام ـ عليه السّلام ـ كم شود و برعليه متوكل دعا كند. و قدْ قلَّ صبري و ضاقت حيلتي...(صبرم اندک و طاقتم طاق شد)[17]

خداوند دعاي آن حضرت را مستجاب كرد. و بعد از اين دعا متوكل سه روز بيشتر زنده نبود.[18]

تيجه گيري:

متوكل براي اينكه خلافت خويش را حفظ كند دستور داد امام هادي ـ عليه السّلام ـ را از مدينه به سامرا بياورند. امام هادي ـ عليه السّلام ـ در اين شهر نظامي حدود 20 سال اقامت داشت و همواره تحت نظر و مراقبت بود. متوكل در سال 247 هـ.ق كشته شد.[19]

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1. «سيره پيشوايان» نوشته: مهدي پيشوايي.

2. «حيات فكري و سياسي امامان شيعه» نوشته:  رسول جعفريان.

 


[1] . قمي شيخ عباس ، منتهي الامال، چ 4، قم، مؤسسه انتشارات هجرت، 1411 هـ.ق، ج 2، ص 681.

[2] . طبري محمد بن جرير ، تاريخ طبري، بيروت، التراث العربي، 1378 هـ.، ج 9، ص 185.

[3] . همان.

[4] . شيخ مفيد، پيشين، ص 296، و ابن شهر آشوب، مناقب، قم، مؤسسه انتشارات علامه، بي تا، ج 4، ص 417.

[5] . مسعودي علي بن حسين ، اثبات الوحيه، چ 4، نجف، مطبعه الحيدريه، 1374 هـ.ق، ص 225.

[6] . طبرسي محمد بن حسن ، اعلام الوري، قم، مؤسسه آل البيت ـ عليهم السّلام ـ 1427 هـ.ق، ج 2، ص 127.

[7] . شيخ مفيد، پيشين، ص 285.

[8] . ابن شهر آشوب، پيشين، ج 4، ص 417، و محمد باقر مجلسي، بحارالانوار، تهران، مكتبه الاسلاميه، 1395 هـ.، ج 50، ص 129.

[9] . پيشوايي مهدي ، سيره پيشوايان، قم، مؤسسه تحقيقاتي امام صادق ـ عليه السّلام ـ ، 1376، ص 580.

[10] . كاروانسراي گداها.

[11] . القرشي باقر شريف ، حياة الامام علي الهادي، بي جا، دارالكتاب الاسلامي، 1408هـ.ق،  ص 238.

[12] . شيخ مفيد، پيشين، ص 299ـ298، محمد بن حسن طبرسي، پيشين، ص 126.

[13] . طبرسي محمد بن حسن ، پيشين، ص 125.

[14] . مسعودي علي بن حسين ، مروج الذهب، بيروت، دارالاندلس، 1358 هـ.ق، ج 4، ص 11.

[15] . القرشي باقر شريف ، پيشين، ص 249، به نقل از مناقب ابن شهر آشوب، ج 4، ص 403، و تحف العقول، ص 477.

[16] . همان، ص 262.

[17] . قسمتي از دعاي امام هادي ـ عليه السّلام ـ بر عليه متوكل.

[18] . همان، ص 271.

[19] . مسعودي علي بن حسين ، اثبات الوحيه، قم، انصاريان، 1417 هـ.ق، ص 242.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
1 امرداد 01
بازدید
۱۸۱
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.