قرآن کريم همسران پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ را ام المؤمنين مي خواند. بنابراين حضرت علي ـ عليه السلام ـ با جنگي ...

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

قرآن کريم همسران پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ را ام المؤمنين مي خواند. بنابراين حضرت علي ـ عليه السلام ـ با جنگي که عليه عايشه به راه انداخت با مادر خويش جنگيده است توجيه اين تخلف چگونه است؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

به گواهي تمام مورخين آغازگر و مسبب اصلي جنگ و اغفال گروه زيادي از مردم بر عليه اميرمومنان حضور و شرکت عايشه در جنگ جمل بود؛ فتنه انگيزي عايشه به همراه طلحه و زبير در ابتداي حکومت علي ـ عليه السّلام ـ آن هم بعد از فروکش کردن فتنه اي که منتهي به قتل عثمان شد و در شرايطي که اميرالمؤمنين ـ عليه السّلام ـ يک مملکت آشوب زده را تحويل گرفته بود و مسلمانان به شدّت نيازمند آرامش، همدلي و وحدت و به ويژه همراهي صحابه در سامان يافتن اوضاع بودند، اين سه نفر به همراه عدّه اي ديگر که هر کدام به دليلي با علي ـ عليه السّلام ـ مشکل داشتند، فتنه اي ديگر را در پوشش خونخواهي عثمان دامن زدند، آن هم کساني که خود از محرّکان اصلي آشوب عليه عثمان بودند عايشه که يکي از دشمنان عثمان و از تحريک کنندگان مردم عليه عثمان بود، چنان که هنگام محاصره خانه خليفه فرياد مي زد: بکشيد نعثل را (نام يک پيرمرد يهودي) که کافر شده است».[1]

و در همين رابطه علي ـ عليه السّلام ـ هم در نامه اي که به طلحه و زبير و عايشه نوشت خطاب به عايشه چنين تقرير فرموده است: تو اي عايشه! با سرپيچي از دستور خدا و پيامبرش از خانه بيرون آمدي و به دنبال کاري که تو موظف به انجامش نيستي، رفتي آنگاه ادّعا مي کني که جامعه مسلمين را اصلاح مي کني! زنان را با جنگ انداختن ميان اهل قبله و ريختن خون ناحق چکار؟ تو علاوه بر اين ادعاي خونخواهي عثمان را داري. اين به تو چه ربطي دارد؟ عثمان از قبيله بني اميه است و تو از قبيله تيمي. وانگهي تو هماني که ديروز ميان انبوه اصحاب پيامبر ـ صلي الله عليه و آله ـ مي گفتي: نعثل را بکشيد خدا او را بکشد، او کافر شده است، اکنون به خونخواهي او برخاسته اي؟».[2]

عايشه که به دلائل مختلف با عثمان مشکل داشت و به همين دليل به تحريک مسلمانان عليه او پرداخت؛ بعد از قتل عثمان شک نداشت که طلحه به خلافت خواهد رسيد. و در بارة عثمان اين چنين مي گفت: خدا او را (عثمان) از رحمت خود دور سازد، اين سرنوشت را خودش با کارهايش براي خويش فراهم آورده».[3]

و نيز مي توان به مخالفت آشکار عايشه با آيه شريفه قرآن که خطاب به زنان پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ تکليف مي کند که: «و قرن في بيوتکن»؛[4] در خانه هايتان بمانيد. اين آيه به صراحت زنان رسول خدا را از بيرون رفتن از خانه که مصداق روشن آن شرکت در نزاع هاي سياسي بود، نهي کرده است. ولي عايشه بدون اعتنا به اين آيه شريفه و... جنگ جمل را بر پا نمود و خود فرماندهي اين جنگ را بر عهده گرفت.

امّا با دريافت خبر بيعت مردم با علي ـ عليه السّلام ـ عايشه چهره عوض کرد و مدّعي خونخواهي عثمان شد. او وقتي از مکه به مدينه بازگشت در بين راه، عبد بن ام کلاب برخورد و از اوضاع مدينه سؤال کرد، به او گفت: عثمان کشته شد و بعد از چند روز مردم مدينه به اتفاق آراء خلافت را به دست علي ـ عليه السّلام ـ واگذار کردند. عايشه گفت: به خدا دوست داشتم آسمان بر زمين بيايد (آسمان بر سرم خراب شود)، زود مرا به مکه برگردانيد، در حالي که مي گفت: به خدا قسم، عثمان به ناحق و مظلوم کشته شد! و به خونخواهي او برمي خيزم. عبد بن ام کلاب گفت: چطور شد؟ تو اولين کسي بودي که بر عليه عثمان اقدام نمودي. عايشه گفت: آنها او را توبه دادند و پس از اين که توبه کرد او را کشتند و البتّه حرف امروز من بهتر از حرف ديروز من است!».[5]

اين دوگانگي رفتار عايشه، ناشي از دشمني او با علي ـ عليه السّلام ـ بوده است[6] و الا اگر کسي ديگر غير از علي ـ عليه السّلام ـ خلافت را در اختيار مي گرفت با او چنين برخوردي را نمي نمود چنان که ابن ابي الحديد در اين باره مي نويسد: «اين گفتار علي ـ عليه السّلام ـ که فرموده است: اگر عايشه را فرا مي خواندند تا در مورد کسي ديگر غير از من آنچه نسبت به من انجام داده، انجام دهد، نمي پذيرفت، منظور او عمر است، يعني اگر پس از کشته شدن عثمان آن هم با آن صورت، عمر عهده دار خلافت مي شد و همان گونه که من به خلافت رسيدم، عمر به خلافت مي رسيد و به عمر نسبت مي دادند که خواهان کشته شدن عثمان بود يا مردم را بر آن کار تحريص کرده است، و از عايشه دعوت مي شد که همراه گروهي از مسلمانان، به يکي از شهرهاي اسلامي برود و بيعت بشکند و فتنه برانگيزد، هرگز نمي پذيرفت. اين سخن حقي است زيرا عايشه نسبت به عمر کينه اي را که نسبت به علي ـ عليه السّلام ـ داشت، نداشته است».[7]

از يک طرف عايشه به عنوان امّ المؤمنين و از طرف ديگر طلحه و زبير به عنوان صحابه پيامبر ادعاي خونخواهي عثمان را نمودند و مردم را عليه علي ـ عليه السّلام ـ تحريک نمودند. در حالي که همان طور که بلاذري نوشته است هيچ يک از صحابه از نظر مخالفت و ستيزه با عثمان به پاي طلحه و زبير نمي رسيدند».[8] و بعد از قتل عثمان، و به هنگام بيعت با علي ـ عليه السّلام ـ جزء اولين نفرات بيعت کننده با آن حضرت بودند. طلحه نخستين کسي بود که بيعت کرد و بعد هم زبير و سپس بقيه مردم با علي ـ عليه السّلام ـ بيعت کردند».[9]

امّا وقتي از رسيدن به امارت کوفه و حکومت يمن مأيوس شدند و اطمينان يافتند که امام ـ عليه السّلام ـ قصد واگذاري بخشي از قدرت را به آنها ندارد در صدد توطئه برآمدند. آن دو به حضور علي ـ عليه السّلام ـ آمدند و اجازه خواستند که به عمره بروند. حضرت فرمود: قصد عمره نداريد، آن دو براي او سوگند خوردند که قصدي جز عمره گذاردن ندارند، باز به ايشان فرمود: قصد عمره نداريد، بلکه قصد خدعه و شکستن بيعت داريد، آن دو سوگند خوردند که چنين قصدي ندارند، علي ـ عليه السّلام ـ فرمود: دوباره با من تجديد بيعت کنيد و آنان با سوگندهايي استوار و ميثاق هاي مؤکد تجديد بيعت کردند و امام ـ عليه السّلام ـ به آندو اجازه فرمود. و همين که از حضورش بيرون رفتند به اطرافيان فرمود: به خدا سوگند آندو را نخواهيد ديد مگر در فتنه و جنگي که هر دو در آن کشته خواهند شد... .[10]

متأسفانه در فتنة طلحه و زبير و عايشه هزاران کشته آن هم از مسلمانان و خسارات عظيم مالي بر جاي گذاشت و خسارت ها و زيان هاي اين فتنه با پايان آن خاتمه نيافت بلکه زمينه ساز صفين و بعد نهروان و خسارت هاي عظيم فرهنگي، اجتماعي و در نهايت ناکام ماندن اميرالمؤمنين ـ عليه السّلام ـ در پيشبرد اهداف عاليه اش، و رسيدن قدرت به دست شخص نالايق و فاسدي هم چون معاويه و بعد پسرش يزيد شد.

ثعلبي از عايشه چنين نقل مي کند: «هنگامي که از او درباره جنگ جمل و دخالت او در آن جنگ ويرانگر سؤال کردند، (با تأسف) گفت: اين يک تقدير الهي بود! و هنگامي که در باره علي (از او سؤال کردند چنين گفت: آيا از من دربارة کسي سؤال مي کني که محبوب ترين مردم نزد پيامبر) بود و از کسي مي پرسي که همسر محبوب ترين مردم نزد رسول خدا بود، من با چشم خود، علي و فاطمه و حسن و حسين را ديدم که پيامبر (آنها را در زير لباسي جمع کرده بود و فرمود: خداوندا! اينها خاندان من هستند و حاميان من، و رجس را از آنها دور کن و از آلودگي ها پاکشان فرما. من عرض کردم اي رسول خدا) آيا من هم از آنها هستم؟ فرمود: دور باش.[11]

عايشه بعد ها در وقت مرگ خود گفت: من بعد از پيامبر حادثه ها آفريدم و مرا در کنار ساير زنان ـ نه در کنار پيامبر ـ دفن کنيد. خودش متوجه شد که از دستور خدا و رسول نافرماني ها کرده و معصيت کار است؛ پس از مرگ، کارش با خداوند است.

این نکته را نیز باید توجه کرد که صرف اطلاق ام المؤمنین بر همسران پیامبر دلیل بر این نبوده است که آنها از خطا و اشتباه در امان بوده و سایرین موظف به اطاعت از آنها هستند ،بلکه این آیه تنها اشاره به این موضوع دارد که همسران رسول الله (ص) بواسطه نسبت با پیامبر (ص) در  مرای و منظر مردم هستند و شایسته است در رفتارهای خود دقت بیش تری داشته باشند ،لکن برخی از همسران پیامبر (ص) قدر این منزلت اجتماعی را ندانستند و از حدود الهی فراتر رفتند.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ نقش عايشه در تاريخ اسلام، علامه مرتضي عسکري.

 


[1]. شيخ مفيد، الجمل، بيروت، دارالمفيد، چاپ دوم، 1414ق، ص70؛ ابن ابي الحديد، نهج البلاغه، ج2، ص41.

[2]. علامه اميني، الغدير، بيروت، مؤسسه الاعلمي للمطبوعات، چاپ اول، 1414ق، ج9، ص104.

[3]. شيخ مفيد، همان، ص161؛ نهج البلاغه، همان، ج6، ص216؛ الغدير، همان، ج9، ص107.

[4]. ابن سعد، طبقات الکبري، بيروت، دار احياء التراث العربي، 1405ق، ج8، ص74.

[5]. ابن قتيبه، الامامة و السياسة، قم، انتشارات الشريف الرضي، چاپ اول، 1371ش، ج1، ص51 و 52.

[6]. براي اطلاع بيشتر از علل دشمني عايشه با علي(ع) به كتب: الجمل شيخ مفيد، همان، ص409 ـ 412؛ نهج البلاغه، همان، ج9، ص199ـ192 مراجعه شود.

[7]. شرح نهج البلاغه، همان، ج9، ص199.

[8]. بلاذري. انساب الاشراف، بيروت، دارالفكر، چاپ اول، 1417ق، ج5، ص90ـ81.

[9]. طبري، همان، ج4، ص425؛ ابن قتيبه، همان، ج1، ص42ـ43.

[10]. شرح نهج البلاغه، همان، ج1، ص222.

[11]. وهبه الزّحيلي، التفسير المنير، بيروت، دارالفكر المعاصر، چاپ اول، 1411ق، ج21، ص246.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
29 تیر 01
بازدید
۹۳
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.