چرا امام صادق ـ عليه السّلام ـ دعوت به خلافت ابوسلمه خلال(از فعالان به قدرت رسیدن عباسیان) را رد کردند و حتی خاندان خود را نيز از پذیرش این دعوت منع نمودند؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

چرا امام  صادق ـ عليه السّلام ـ  دعوت به خلافت ابوسلمه خلال(از فعالان به قدرت رسیدن عباسیان) را رد کردند و حتی خاندان خود را نيز از پذیرش این دعوت منع نمودند؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

ابو سلمه پس از مرگ ابراهيم امام، دو نامه به يك مضمون پيش ابو عبدالله جعفر بن محمد و ابو محمد عبدالله بن حسن فرستاد و هر كدام را دعوت به پذيرش رهبري قيام نمود كه در صورت قبول، از مردم خراسان بيعت بگيرد. قاصد (محمد بن عبدالرحمان بن اسلم) شبانگاه خدمت امام صادق ـ عليه السّلام ـ  رسيد و نامه را به ايشان داد. امام ـ عليه السّلام ـ  فرمودند «من با ابوسلمه چه كار دارم، ابو سلمه كه شيعه ديگران است». قاصد گفت: «من قاصدم نامه را بخوان و هر چه مي خواهي جواب بده».

امام ـ عليه السّلام ـ  چراغي خواست و نامه را برداشت و روي چراغ گرفت تا سوخت و به قاصد فرمود: «آنچه را ديدي به رفيق خود بگو». سپس شعر كميت ابن زيد را به تمثيل خواند: «اي كه آتشي مي افروزي و روشنايي آن براي ديگري است و اي هيزم چيني كه هيزم ديگران را فراهم مي كني».

قاصد نامه ديگر را پيش عبدالله بن حسن برد سپس عبدالله نزد امام ـ عليه السّلام ـ  آمد و گفت: «اين نامه ابوسلمه است. مرا دعوت مي كند كه پيش او بروم و شيعيان خراساني ما نيز پيش وي آمده اند. امام ـ عليه السّلام ـ  فرمودند: «اي ابو محمد از چه وقت خراساني ها شيعه تو بوده اند؟ مگر ابومسلم را تو سوي خراسان فرستاده اي؟ مگر تو گفته بودي سياه بپوشند؟ اينها كه سوي عراق آمده اند تو سبب آمدنشان بوده اي يا كس پيش آنها فرستاده اي؟ آيا كسي از آنها را مي شناسي؟»[1]

اما عبدالله به سخنان امام ـ عليه السّلام ـ  گوش نداد و به قاصد پاسخ مثبت داد. سرانجام قيام عبدالله سركوب و كشته شد.

اما دلايلي كه مي توان در عدم پذيرش رهبري قيام توسط امام ـ عليه السّلام ـ  و ممانعت عبدالله از اين كار ذكر نمود به شرح ذيل است:

1. شيعيان امام صادق ـ عليه السّلام ـ  در آن دوران در اطاعت از رهبري از وحدت نظر و هماهنگي لازم برخوردار نبودند. چون به فرقه هاي گوناگون مذهبي تقسيم شده بودند: كيسانيه (گروه افراطي)، زيديه (گروه ميانه)، شيعياني كه تحت نفوذ شخصي امام ـ عليه السّلام ـ  بودند.[2] در نتيجه اگر در مقابل نهضت عباسيان قيام مي كردند و رهبري را عهده دار مي شدند و بر امويان غلبه مي نمودند، دچار شكست مي گشتند. لازم به ياد آوري است كه يكي از اركان مهم پيروزي يك انقلاب، اطاعت از رهبري مي باشد.

2. يكي از دلايل مهم ايشان را مي توان وضع فكري و فرهنگي جامعه اسلامي در آن روزگار دانست. واضح است كه قبل از ايجاد و پيدايش هر انقلاب و نهضتي، آگاهي و تحول فكري و فرهنگي مردم امر ضروري محسوب مي شود. بحث‌هاي كلامي تند، ورود آثار فكري و فرهنگي مسلمانان غير عرب از راه ترجمه، عقايد برخي فقهاء به «ارجاء» و حمايت حكام و خلفاي اموي، اعتقادات و بدعت هاي خوارج از جمله موارد بازار آشفته فكري و سياسي آن ايام بود كه امام بدون هماهنگي و انسجام فكري جامعه حاضر به چنين امري نبود. از اين رو امام ـ عليه السّلام ـ  مانند پدرانش در مركز حديث، مدينه، مكتب فكري و فرهنگي اصيل اسلامي را ترويج نمود و به تربيت شاگردان مبرز و ماهر پرداخت. بدين طريق شريعت اسلام و آئين محمدي در چهره مذهب تشيع تشكل و انسجام فكري محكم تري يافت و پيروان آنان به نام شيعه دوازده امامي يا جعفري شهرت يافتند و اين كار با استفاده از اغتنام فرصت توسط امام ـ عليه السّلام ـ  كه درگيري ميان امويان و عباسيان بر سر حكومت بود، تحقق پذيرفت.[3]

3. امام ـ عليه السّلام ـ  با درك وضعيت سياسي و اوضاع و احوال مي دانستند كه طراح قيام، عباسيان هستند و ابومسلم و ابو سلمه نيز آلت دست آنها مي باشند؛ و اين كه عباسيان به زودي كسي را كه ديگر به دردشان نخورد و يا در سر راهشان قرار گيرد، نابود خواهند كرد؛ و اينكه ابو مسلم و ابو سلمه دنبال چهره روشني از اهل بيت مي گردند تا از وجهه و محبوبيت او در راه رسيدن به اهداف خود بهره برداري نمايند و به امامت آن حضرت اعتقاد ندارند وگرنه معنا نداشت كه نامه هايي با يك مضمون به شخصيت هايي از خاندان پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ بنويسند![4]

نكته قابل توجه اين كه، پيش از دريافت پاسخ نامه امام به ابو سلمه، سرداران ابومسلم در كوفه و در خانه وليد بن سعد ازدي با عبدالله سفاح بيعت كرده بودند.[5] لذا پيش بيني هاي امام كاملاً منطقي و استوار بود و بر اين اساس قبول نكرد.

4. يكي ديگر از دلايل امام ـ عليه السّلام ـ  عدم وجود ياران مقاوم و قوي بود. لذا اگر امام ـ عليه السّلام ـ  دست به قيام مي زد، ياران مبارز در حد يك قيام وجود نداشت. چنانچه سهل بن حسن خراساني به امام ـ عليه السّلام ـ  اعتراض كردند كه با وجود شيعيان صد هزار نفر چرا قيام نمي فرمائيد؟ حضرت فرمود: اي حنيفه تنور را گرم كن. وقتي تنور گرم شد و مانند آتش سرخ گرديد، امام ـ عليه السّلام ـ  فرمودند: اي خراساني برخيز و به درون تنور برو! مرد خراساني امتناع كرد. در اين حال هارون مكّي يكي از ياران با اخلاص امام وارد شد و امام همين دستور را به او فرمود او بلافاصله دستور امام اطاعت كرد و وارد تنور شد. سپس امام ـ عليه السّلام ـ  با سهل به گفتگو ادامه داد. پس از مدتي هارون بدون اينكه صدمه ببيند از تنور به دستور امام خارج شد.[6] در حاليكه مرد خراساني نگران حال و سلامتي او بود با تعجب ديد كه او از تنور به سلامت در آمد.

5. امام با شعری که خواندن علت را بیان کردند. قدر مسلّم اين است كه [اين شعر] مى‏خواهد منظره‏اى را نشان دهد كه يك نفر زحمت مى‏كشد و استفاده‏اش را ديگرى مى‏خواهد ببرد. حال يا منظور اين بود كه‏اى بدبخت، ابوسلمه! اينهمه زحمت مى‏كشى، استفاده‏اش را ديگرى مى‏برد و تو هيچ استفاده‏اى نخواهى برد؛ و يا خطاب به مثل خودش بود اگر درخواست ابوسلمه را قبول كند؛ يعنى اين دارد ما را به كارى دعوت مى‏كند كه زحمتش را ما بكشيم و استفاده‏اش را ديگرى ببرد. [7]به هر حال، ابوسلمه خلّال اولًا يك نفر بود، ثانياً خلوص نيت نداشت - سياست مآبانه يك نامه را به هر دو نفر نوشت كه تيرش به هر جا اصابت كرد از آنجا استفاده كند. بنابراين در كار ابوسلمه هيچ مسأله دين و خلوص مطرح نبوده، مى‏خواسته يك كسى را ابزار قرار دهد.[8] - و ثالثاً هنگامى نامه نوشت كه كار از كار گذشته بود و خليفه عبّاسى هم فهميده بود كه اين ديگر با او صداقت ندارد و لهذا چند روز بعد او را كشت.[9] در نتيجه بايد گفت كه براي قيام و يا قبول نامه از طرف شرايطي لازم بود كه وجود نداشت و امام از عاقبت اين كار نيز آگاهي كامل داشت لذا خودش امتناع نمود و خاندان خود را نيز منع فرمود.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

  1. «مجموعه آثار استادشهید مطهری» جلد17و18.
  2. «سیره پیشوایان« نوشته:مهدی پیشوایی.

«دولت عباسیان» نوشته: محمد سهیل طقوش.

 


[1] . مسعودي، مروج المذهب، ج 2، ابوالقاسم پاينده، چاپ پنجم، شركت انتشارات علمي و فرهنگي، تهران، 74، صص 258-259.

[2] . جعفري، سيد حسين محمد، تشيع در مسير تاريخ، محمد تقي آيت اللهي، چاپ دهم، 80، دفتر نشر فرهنگ اسلامي، تهران، ص 312.

[3] . خواجويان، دكتر محمد كاظم، تاريخ تشيع، چاپ چهارم، انتشارات جهاد دانشگاهي مشهد، مشهد 1376، ص 77.

[4] . پيشوائي، مهدي، سيره پيشوايان، چاپ هفتم، 77، مؤسسه امام صادق ـ عليه السّلام ـ  ، قم، ص 386.

[5] . تاريخ يعقوبي، ج 2، محمد ابراهيم آيتي، چاپ هفتم، شركت انتشارات علمي و فرهنگي، تهران، 74، ص 329.

[6] . قمي، شيخ عباس، منتهي الآمال، ج 2، چاپ هشتم 74، هجرت، قم، ص 267.

[7] . مطهری، مرتضی، مجموعه‏آثاراستادشهيدمطهرى، ج‏18، ص 58.

[8] . همان، ج‏18، ص: 60.

[9] . همان، ج‏17، ص: 144.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
29 تیر 01
بازدید
۱۳۹
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.