در کتاب کمال الدين صدوق آمده که حضرت عيسي- علیه السلام - و اصحابش به جزيره اي آمدند و... خدا برايشان زنبوري را سوار بر ماهي کرد و آن زنبور به جزيره آمد، آيا اين حديث معتبر است يا خير؟
در کتاب کمال الدين صدوق آمده که حضرت عيسي- علیه السلام - و اصحابش به جزيره اي آمدند و... خدا برايشان زنبوري را سوار بر ماهي کرد و آن زنبور به جزيره آمد، آيا اين حديث معتبر است يا خير؟
پرسش
پاسخ
کتاب کمال الدين و تمام النعمه از جمله کتاب هاي قديمي و با قدمت و سابقه ديرين حديثي در موضوع مهدويت مي باشد که در اثبات امام زمان ـ عليه السلام ـ و غيبت و مباحث پيرامون آن به رشته تحرير در آمده است.
نويسنده کتاب يعني محمد بن علی صدوق، با دعاي امام زمان ـ عليه السلام ـ متولد شده است.[1] و اين امر بين علماي رجالي مستفيض، معروف و مسلم است، که دلالت بر جلالت شأن و عظمت مقام ايشان دارد. ايشان، اين کتاب را در نيمه دوم قرن چهارم هجري جهت آگاهي مردم در موضوع غيبت امام عصر ـ عليه السلام ـ نوشته است و اين امر در راستاي پاسخ به درخواست هاي پي در پي مردم و علماي دين از شيخ صدوق صورت پذيرفته است. البته بايد به اين نکته هم اشاره کرد که به اقرار خود شيخ اين کتاب به سفارش خود صاحب الزمان ـ عليه السلام ـ تأليف شده است. زيرا که شيخ در عالم رؤيا امام مهدي ـ عليه السلام ـ را مي بيند که در طواف کعبه است و به وي خطاب مي فرمايد: «لم لا تصنّف کتابا في الغيبه»؛ چرا در باب غيبت کتابي نمي نويسي و غيبت هاي انبياء را در آن ذکر نمي کني؟ و او گريان از خواب بيدار مي شود و در بامداد همان روز به تأليف کتاب کمال الدين اقدام مي کند.[2]
لذا کتابي که در اين شرايط و توسط چنين شخصي نوشته شود قطعا سعي نويسنده بر اين بوده که اخبار صحيح و روايات معتبر را در بر داشته و حتي المقدور از عبارات و روايات ضعيف چه از حيث محتوايي و چه از حيث سندي بر حذر باشد.
اين کتاب مشتمل بر مقدمه اي نسبتاً طولاني است که حدود يک پنجم کتاب را در برگرفته است و سپس به مواردي از غيبت انبياء پرداخته و به مباحث مرتبط با غيبت حضرت صاحب الزمان ـ عليه السلام ـ مي پردازد که حدود هشتاد و پنج باب را شامل مي شود.
در باب غيبت موسي- علیه السلام- و وفات ايشان مطلبي هم از حضرت عيسي ـ عليه السلام ـ نقل مي کند که اصل خبر را از امام جعفر صادق ـ عليه السلام ـ نقل مي کند و بيان مي دارد که:
آنگاه که مسيح متولد شد، خداي تعالي ولادتش را مخفي ساخته و شخص او را غايب ساخت زيرا چون مريم به او باردار شد او را به مکان دوري کشانيد، سپس زکريا و خاله اش به جستجوي او بر آمدند و آنگاه به سر وقت او رسيدند که وضع حمل کرده بود وي گفت: اي کاش پيش از اين حمل مرده بودم و مرا فراموش کرده بودند، خداي تعالي زبان مسيح را گشود تا عذر او باشد و حجت مريم را اظهار کند و چون ظاهر شد، گرفتاري و تعقيب بني اسرائيل شدت گرفت و سرکشان طواغيت بر آنها فشار آوردند کار به جايي رسيد خداي متعال به عيسي- علیه السلام- خبر داد و شمعون بن حمون و پيروان پنهان شدند تا جايي که به جزيره اي از جزاير دريا رفتند و در آن اقامت گزيدند و خداوند چشمه هاي گوناگون را برايشان جاري ساخت و براي آنها ميوه هاي گوناگون آفريد و گاو و گوسفند فراواني نصيب آنها کرد و يک نوع ماهي که به آن «قمًد» مي گفتند به سوي آنها گسيل داشت که نه گوشت داشت و نه استخوان، بلکه صرفا پوست و خون بود و از دريا بيرون افتاد و خداي تعالي به زنبور عسل دستور داد بر آن بنشيند و نشست و زنبور عسل به آن جزيره آمد و بر درختان نشستند و کندو ساختند و عسل فراوان شد و آنها بر همه اخبار مسيح ـ عليه السلام ـ در اين جزيره آگاهي داشتند.[3]
از لحاظ محتوايي بايد گفت که اين گونه افعال و اعمال و موجودات مختلف از قدرت خداوند خارج نيست و لذا رخ دادن چنين اتفاقي بعيد نيست.
اما از حيث سندي، با توجه به اينکه خود شيخ صدوق از بزرگان و ارکان شيعه اماميه است که مختصري از حالات وي به خصوص درباره تأليف کتاب مذکور ذکر شد؛ لذا خود شيخ بدون مسئله است. اما راویان ديگر حديث و روايت مذکور اغلب از بزرگان حديث و روايت اماميه به حساب مي آيند که در منابع رجالي تضعيف نشده اند و هم چنين با عبارت کثير الروایه و الحديث شناخته مي شوند و هم چنين با مراجعه به کتب روایی به تعداد معتنابهی از روايات بر مي خوريم که از افراد مذکور در سند حديث غيبت عيسي و ياران وي نقل روايت شده است.
از جمله احمد بن حسن القطان، معروف به ابي علي بن عبدويه و نيز معروف به عدل[4] که از مشايخ و اساتيد صدوق بوده است.
محمد بن زکريا که از وجوه اصحاب اماميه در بصره بوده است و متصف به کثير العلم است.[5] و همچنين شيخ صدوق در کتب روايي و حديثي خود از اين طريق روايات و احاديث متعدد از امام صادق ـ عليه السلام ـ نقل کرده است که دال بر اعتماد شيخ به راویان مذکور بوده و آنها از ثقات و معتمدين شيعه بوده اند.
محمد بن عماره از اصحاب امام صادق ـ عليه السلام ـ بوده است.[6]
در نتيجه حديث از نظري سندي بدون ايراد است از نظر مفهوم نيز نياز به تحليل دارد که در برخي از کتاب هاي مربوطه مورد تحليل واقع شده است.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ روزگار رهايي، کامل سليمان، ترجمه مهدي پور.
2ـ منتخب الأثر، لطف الله صافي گلپايگاني.
[1]. طوسي، محمد بن حسن، الغيبة، قم، موسسه معارف اسلامي، 1411ق، ص320.
[2]. صدوق، محمد بن علی کمال الدين و تمام النعمه، قم، موسسه نشر اسلامی وابسته به جامعه مدرسين، 1405ق، ص3.
[3]. صدوق، محمد بن علی، کمال الدين و تمام النعمه، ترجمه منصور پهلوان، قم، انتشارات مسجد مقدس جمکران، 1386ش، ص314 ـ 315؛ مجلسي، محمد باقر، بحارالأنوار، بيروت، موسسه الوفاء، 1403ق، ج13، ص449.
[4]. تفرشي، سيد مصطفي، نقد الرجال، قم، موسسه آل البيت - علیهم السلام – لاحیاء التراث، 1418ق، ج1، ص 116.
[5]. علامه حلي، حسن بن یوسف، خلاصة الاقوال فی معرفه الرجال، النجف الاشرف، المکتبه الحیدریه، 1381ق، ص259.
[6]. تفرشي، پیشین، ج4، ص283.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 26 تیر 01
- بازدید
- ۷۳
در کتاب کمال الدين صدوق آمده که حضرت عيسي- علیه السلام - و اصحابش به جزيره اي آمدند و... خدا برايشان زنبوري را سوار بر ماهي کرد و آن زنبور به جزيره آمد، آيا اين حديث معتبر است يا خير؟
- نشان کردن
پرسش
در کتاب کمال الدين صدوق آمده که حضرت عيسي- علیه السلام - و اصحابش به جزيره اي آمدند و... خدا برايشان زنبوري را سوار بر ماهي کرد و آن زنبور به جزيره آمد، آيا اين حديث معتبر است يا خير؟
پاسخ
کتاب کمال الدين و تمام النعمه از جمله کتاب هاي قديمي و با قدمت و سابقه ديرين حديثي در موضوع مهدويت مي باشد که در اثبات امام زمان ـ عليه السلام ـ و غيبت و مباحث پيرامون آن به رشته تحرير در آمده است.
نويسنده کتاب يعني محمد بن علی صدوق، با دعاي امام زمان ـ عليه السلام ـ متولد شده است.[1] و اين امر بين علماي رجالي مستفيض، معروف و مسلم است، که دلالت بر جلالت شأن و عظمت مقام ايشان دارد. ايشان، اين کتاب را در نيمه دوم قرن چهارم هجري جهت آگاهي مردم در موضوع غيبت امام عصر ـ عليه السلام ـ نوشته است و اين امر در راستاي پاسخ به درخواست هاي پي در پي مردم و علماي دين از شيخ صدوق صورت پذيرفته است. البته بايد به اين نکته هم اشاره کرد که به اقرار خود شيخ اين کتاب به سفارش خود صاحب الزمان ـ عليه السلام ـ تأليف شده است. زيرا که شيخ در عالم رؤيا امام مهدي ـ عليه السلام ـ را مي بيند که در طواف کعبه است و به وي خطاب مي فرمايد: «لم لا تصنّف کتابا في الغيبه»؛ چرا در باب غيبت کتابي نمي نويسي و غيبت هاي انبياء را در آن ذکر نمي کني؟ و او گريان از خواب بيدار مي شود و در بامداد همان روز به تأليف کتاب کمال الدين اقدام مي کند.[2]
لذا کتابي که در اين شرايط و توسط چنين شخصي نوشته شود قطعا سعي نويسنده بر اين بوده که اخبار صحيح و روايات معتبر را در بر داشته و حتي المقدور از عبارات و روايات ضعيف چه از حيث محتوايي و چه از حيث سندي بر حذر باشد.
اين کتاب مشتمل بر مقدمه اي نسبتاً طولاني است که حدود يک پنجم کتاب را در برگرفته است و سپس به مواردي از غيبت انبياء پرداخته و به مباحث مرتبط با غيبت حضرت صاحب الزمان ـ عليه السلام ـ مي پردازد که حدود هشتاد و پنج باب را شامل مي شود.
در باب غيبت موسي- علیه السلام- و وفات ايشان مطلبي هم از حضرت عيسي ـ عليه السلام ـ نقل مي کند که اصل خبر را از امام جعفر صادق ـ عليه السلام ـ نقل مي کند و بيان مي دارد که:
آنگاه که مسيح متولد شد، خداي تعالي ولادتش را مخفي ساخته و شخص او را غايب ساخت زيرا چون مريم به او باردار شد او را به مکان دوري کشانيد، سپس زکريا و خاله اش به جستجوي او بر آمدند و آنگاه به سر وقت او رسيدند که وضع حمل کرده بود وي گفت: اي کاش پيش از اين حمل مرده بودم و مرا فراموش کرده بودند، خداي تعالي زبان مسيح را گشود تا عذر او باشد و حجت مريم را اظهار کند و چون ظاهر شد، گرفتاري و تعقيب بني اسرائيل شدت گرفت و سرکشان طواغيت بر آنها فشار آوردند کار به جايي رسيد خداي متعال به عيسي- علیه السلام- خبر داد و شمعون بن حمون و پيروان پنهان شدند تا جايي که به جزيره اي از جزاير دريا رفتند و در آن اقامت گزيدند و خداوند چشمه هاي گوناگون را برايشان جاري ساخت و براي آنها ميوه هاي گوناگون آفريد و گاو و گوسفند فراواني نصيب آنها کرد و يک نوع ماهي که به آن «قمًد» مي گفتند به سوي آنها گسيل داشت که نه گوشت داشت و نه استخوان، بلکه صرفا پوست و خون بود و از دريا بيرون افتاد و خداي تعالي به زنبور عسل دستور داد بر آن بنشيند و نشست و زنبور عسل به آن جزيره آمد و بر درختان نشستند و کندو ساختند و عسل فراوان شد و آنها بر همه اخبار مسيح ـ عليه السلام ـ در اين جزيره آگاهي داشتند.[3]
از لحاظ محتوايي بايد گفت که اين گونه افعال و اعمال و موجودات مختلف از قدرت خداوند خارج نيست و لذا رخ دادن چنين اتفاقي بعيد نيست.
اما از حيث سندي، با توجه به اينکه خود شيخ صدوق از بزرگان و ارکان شيعه اماميه است که مختصري از حالات وي به خصوص درباره تأليف کتاب مذکور ذکر شد؛ لذا خود شيخ بدون مسئله است. اما راویان ديگر حديث و روايت مذکور اغلب از بزرگان حديث و روايت اماميه به حساب مي آيند که در منابع رجالي تضعيف نشده اند و هم چنين با عبارت کثير الروایه و الحديث شناخته مي شوند و هم چنين با مراجعه به کتب روایی به تعداد معتنابهی از روايات بر مي خوريم که از افراد مذکور در سند حديث غيبت عيسي و ياران وي نقل روايت شده است.
از جمله احمد بن حسن القطان، معروف به ابي علي بن عبدويه و نيز معروف به عدل[4] که از مشايخ و اساتيد صدوق بوده است.
محمد بن زکريا که از وجوه اصحاب اماميه در بصره بوده است و متصف به کثير العلم است.[5] و همچنين شيخ صدوق در کتب روايي و حديثي خود از اين طريق روايات و احاديث متعدد از امام صادق ـ عليه السلام ـ نقل کرده است که دال بر اعتماد شيخ به راویان مذکور بوده و آنها از ثقات و معتمدين شيعه بوده اند.
محمد بن عماره از اصحاب امام صادق ـ عليه السلام ـ بوده است.[6]
در نتيجه حديث از نظري سندي بدون ايراد است از نظر مفهوم نيز نياز به تحليل دارد که در برخي از کتاب هاي مربوطه مورد تحليل واقع شده است.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ روزگار رهايي، کامل سليمان، ترجمه مهدي پور.
2ـ منتخب الأثر، لطف الله صافي گلپايگاني.
[1]. طوسي، محمد بن حسن، الغيبة، قم، موسسه معارف اسلامي، 1411ق، ص320.
[2]. صدوق، محمد بن علی کمال الدين و تمام النعمه، قم، موسسه نشر اسلامی وابسته به جامعه مدرسين، 1405ق، ص3.
[3]. صدوق، محمد بن علی، کمال الدين و تمام النعمه، ترجمه منصور پهلوان، قم، انتشارات مسجد مقدس جمکران، 1386ش، ص314 ـ 315؛ مجلسي، محمد باقر، بحارالأنوار، بيروت، موسسه الوفاء، 1403ق، ج13، ص449.
[4]. تفرشي، سيد مصطفي، نقد الرجال، قم، موسسه آل البيت - علیهم السلام – لاحیاء التراث، 1418ق، ج1، ص 116.
[5]. علامه حلي، حسن بن یوسف، خلاصة الاقوال فی معرفه الرجال، النجف الاشرف، المکتبه الحیدریه، 1381ق، ص259.
[6]. تفرشي، پیشین، ج4، ص283.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 26 تیر 01
- بازدید
- ۷۳
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.