لطفا منابع اهل سنت و سند دقيق درباره نامه يزيد در مورد قتل امام حسين –عليه السلام- را معرفي كنيد.

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

لطفا منابع اهل سنت  و سند دقيق درباره نامه يزيد در مورد قتل امام حسين –عليه السلام- را معرفي كنيد.

پاسخ کارشناسی

پاسخ

در عاشوراي سال 61 هجري امام حسين ـ عليه السلام ـ و ياران فداکارش در صحراي کربلا توسط عاملان يزيد به شهادت رسيدند و بدين ترتيب يکي از بزرگترين فجايع بشري به وقوع پيوست سؤالي که در اين جا مطرح است اين است که آيا دستور قتل حسين ـ عليه السلام ـ و يارانش توسط يزيد و به خواست او صورت گرفته است و آيا از منابع اهل سنت مي توان شاهدي بر دخالت يزيد در قتل سيد الشهداء ـ عليه السلام ـ و يارانش پيدا کرد؟ به نظر مي رسد هر چند در نامه يزيد به وليد بن عتبه سخني از قتل حسين ـ عليه السلام ـ ، (در منابع اهل سنت) به ميان نيامده اما در نامه يزيد به ابن زياد که در برخي از منابع اهل سنت آمده و شواهدي ديگر مي توان به دخالت مستقيم يزيد در اين امر پي برد.

هر چند شيعيان معتقدند در همان نامه اي که يزيد به فرماندار خويش در مدينه در خصوص بيعت خواهي از امام حسين ـ عليه السلام ـ و عده اي ديگر نوشت از او مي خواهد در صورت عدم بيعت آنها را به قتل برساند، اما از منابع اهل سنت به راحتي نمي توان برداشت کرد که قبل از خروج امام حسين ـ عليه السلام ـ از مدينه دستور قتل آن حضرت، در صورت عدم بيعت صادر شده باشد.

در تاريخ يعقوبي آمده است: کتب إلي الوليد بن عتبة بن أبي سفيان، و هو عامل المدينة: إذا أتاک کتابي هذا، فأحضر الحسين بن علي، و عبد الله بن الزبير، فخذهما بالبيعة لي، فإن امتنعا فاضرب أعناقهما، و ابعث لي برءوسهما[1] يزيد به عامل مدينه وليد بن عتبة بن ابي سفيان نوشت: هنگامي که نامه ام به تو رسيد، حسين بن علي –عليه السلام- و عبد الله بن زبير را احضار کن و آن دو را به بيعت بگير، پس اگر زير بار نرفتند آن دو را گردن بزن و سرهاي آن دو را نزد من بفرست، مردم را نيز به بيعت فراخوان و هر که سرباز زد همان حکم را درباره او اجرا کن. در الفتوح نامه يزيد به اين صورت آمده است: ثم کتب إليه في صحيفة صغيرة کأنها أذن فأرة: أما بعد فخذ الحسين بن علي و عبدالرحمن بن أبي بکر و عبدالله بن الزبير و عبدالله بن عمر بن الخطاب أخذا عنيفا ليست فيه رخصة، فمن أبي عليک منهم فاضرب عنقه و ابعث إليّ برأسه.[2] از حسين بن علي ـ عليه السلام ـ ، عبدالله بن عمر، عبدالرحمان بن ابي بکر، و عبدالله بن زبير بيعت خواه، اگر به طوع و رغبت با من بيعت کردند، نيکو و الّا به زور از ايشان بيعت بستان و هر کس از ايشان بيعت نکند، گردن او بزن و سر او نزد من بفرست.[3] با توجه به اين که عبدالرحمن بن ابي بکر پيش از اين از دنيا رفته بود،[4] به قول ابن اعثم کوفي چندان نمي توان اعتماد کرد.

در منابع اهل سنت، هم به برخورد شديد اشاره شده و هم به برخورد با ملايمت و نرمي. طبري نامه يزيد را اين گونه آورده است: «من يزيد اميرالمؤمنين الي الوليد بن عتبة، اما بعد، فان معاويه کان عبدا من عبادالله، ... و کتب اليه في صحيفه کأنها اذن فاره: اما بعد، فخذ حسينا و عبدالله بن عمر و عبدالله بن الزبير بالبيعه أخذا شديدا ليست فيه رخصه حتي يبايعوا، و السلام.[5] يزيد در اين نامه به اخذ شديد بيعت از امام حسين ـ عليه السلام ـ و عبد الله بن عمر و عبد الله بن زبير و ندادن فرصت به آنها اشاره دارد. همين نامه را مورخاني چون ابن کثير در البدايه و النهايه،[6] ابو مخنف در مقتل الحسين،[7] ابن قتيبه در الامامه و السياسه[8] نقل کرده اند.

ابن اثير نوشته است: يزيد به وليد خبر مرگ پدر را نوشت و در ضمن آن يک نامه کوچک هم نوشت که: اما بعد حسين و عبدالله بن عمر و ابن زبير را وادار کن که بيعت کنند به اندازه اي سخت بگير که هرگز آزادي نخواهند داشت مگر اينکه بيعت کنند.[9]

در برخي از منابع اهل سنت در نامه اي که يزيد به وليد نوشته، سخن از بيعت گرفتن از امام حسين ـ عليه السلام ـ با رفق و مدارا مي باشد. ابن سعد مي نويسد: «ان ادع الناس فبايعهم. و ابدأ بوجوه قريش. و ليکن أول من تبدأ به الحسين بن علي. فإن أمير المؤمنين عهد إلي في أمره الرفق به و استصلاحه»[10] مردم را به بيعت با من دعوت کن و در اين کار از بزرگان قريش شروع کن ولي قبل از همگان از حسين بن علي بيعت بگير پدرم به من سفارش نمود که با حسين با ملايمت و آرامش برخورد کنم. ذهبي نيز مي نويسد: يزيد در نامه اش به وليد نوشت: ان ادع الناس بايعهم وابدء بالوجوه و ارفق بالحسين[11] برخي از محققان معاصر معتقدند: «در اين هنگام، (قبل از حرکت امام حسين به طرف کوفه) دستور قتل صادر نشده بود از اين رو بنا بر تحقيقات انجام شده، دستور کشتن آن حضرت از زمان نوشتن نامه يزيد به ابن زياد آغاز شده و قبل از اين فرمان، حکومت يزيد چنين دستوري صادر نکرده است زيرا سياست حکومت بني اميه در رفتار با سيد الشهداء ـ عليه السلام ـ از جهت مکاني متفاوت بود.[12]

هر چند از نامه يزيد به فرماندار خويش در مدينه نمي توان دليلي محکم مبني بر به قتل رساندن حسين بن علي ـ عليه السلام ـ در صورت عدم بيعت پيدا کرد اما در نامه يزيد به عبيدالله که پس از خروج امام حسين ـ عليه السلام ـ از مکه بوده دستور قتل را هم مي توان مشاهده کرد.

از ميان نويسندگان شيعي، يعقوبي در خصوص نامه يزيد به عبيدالله مي نويسد: «و أقبل الحسين من مکة يريد العراق، کان يزيد قد ولي عبيد الله بن زياد العراق، و کتب إليه: قد بلغني أن أهل الکوفة قد کتبوا إلي الحسين في القدوم عليهم، و أنه قد خرج من مکة متوجها نحوهم، و قد بلي به بلدک من بين البلدان، و أيامک من بين الأيام، فإن قتلته، و إلا رجعت إلي نسبک و إلي أبيک عبيد، فاحذر أن يفوتک»[13] (امام) حسين از مکه رهسپار عراق شد و يزيد عبيدالله بن زياد را والي عراق کرده به او نوشته بود: خبر يافته ام که مردم کوفه به حسين نامه نوشته اند تا نزد ايشان بيايد و او هم از مکه بيرون آمده، به سوي ايشان رهسپار گشته است، و اکنون از ميان همه شهرها شهر تو و از ميان همه زمان ها زمان تو است که بدين آزمايش گرفتار آمده، حال اگر او را کشتي، و گر نه به نسب و پدر خويش عبيد بازگردي، پس مبادا که از دستت رها شود.

بلاذري از مورخان اهل سنت نامه يزيد به عبيدالله را اين گونه آورده است: بلغني مسير حسين إلي الکوفة، و قد ابتلي به زمانک من بين الأزمان، و بلدک من بين البلدان، و ابتليت به من بين العمال، و عندها تعتق أو تعود عبدا کما يعتبد العبيد[14] سيد علي حسيني ميلاني در ترجمه اين نامه مي نويسد: «خبر حرکت حسين به کوفه به من رسيده است در بين واليان، تو گرفتار امتحان شده اي اگر حسين را کشتي آقا و شخصيتي محترم هستي و گرنه بر مي گردي به همان نسب بي ارزش گم نام ولد الزنا و...».[15]

طبراني به سند خود روايت کرده مي نويسد: حسين بن علي رضي الله عنه به سوي کوفه خارج شد تا ولايت يزيد را زير سوال ببرد يزيد در نامه اي به ابن زياد نوشت: ... اگر حسين را نکشي به نسب سابق خود برخواهي گشت از اين رو عبيدالله بن زياد، حسين ـ عليه السلام ـ را به قتل رساند و سر مبارک آن جناب را براي يزيد فرستاد وقتي يزيد سر آن حضرت را ديد آن اشعار کفرآميز را خواند.[16]

هيثمي به صحتِ سند اين نامه تصريح کرده است.[17] همين روايت را ابن عساکر در «تاريخ مدينه دمشق»،[18] ذهبي در «سير اعلام النبلاء»[19] و برخي ديگر از بزرگان اهل سنت نقل کرده اند.

علاوه بر اين شواهدي ديگر هم وجود دارد که نشان مي دهد اقدام عبيدالله در به قتل رساندن امام حسين ـ عليه السلام ـ با رضايت کامل يزيد انجام شده است. از جمله اين شواهد مي توان به عدم برکناري عبيدالله اشاره کرد. يزيد نه تنها عبيدالله را برکنار نکرد بلکه او را تشويق هم کرد. مسعودي مي نويسد: «و کان يزيد صاحب طرب و جوارح و کلاب و قرود و فهود و منادمة علي الشراب، و جلس ذات يوم علي شرابه، و عن يمينه ابن زياد، و ذلک بعد قتل الحسين، فأقبل علي ساقيه فقال:

اسْقِني شَرْبَةً ترَوِّي مُشاشي                ثم مِلْ فاسق مثلها ابن زياد

صاحب السرّ و الأمانة عِندي             و لتسديد مغنمي و جهادي

ثم أمر المغنين فغنوا به.[20]

يزيد مردي عياش بود، سگ و ميمون و يوز و حيوانات شکاري نگه مي داشت.

و شراب خواره بود. روزي به شراب نشسته بود و ابن زياد طرف راست او بود، و اين بعد از قتل حسين بود، رو به ساقي خود کرد و شعري بدين مضمون خواند: «جرعه اي بده که جان مرا سيراب کند و نظير آن را به ابن زياد بده که رازدار و امين منست و همه جهاد و غنيمت من بدو وابسته است». سپس به خوانندگان گفت که شعر او را با آواز و ساز بخوانند.

نتيجه گيري:

بر اساس منابع اهل سنت، در نامه يزيد به وليد بن عتبه دستوري از يزيد مبني بر قتل امام حسين ـ عليه السلام ـ وجود ندارد. اما در نامه يزيد به عبيدالله چنين دستوري را مي توان مشاهده کرد. اين حقيقت با بررسي و مقايسه منابع به دست مي آيد.

 


[1]. ابن واضح يعقوبي، تاريخ يعقوبي، ترجمه محمد ابراهيم آيتي، تهران، علمي و فرهنگي، چاپ ششم، 1371ش، ج2، ص241.

[2]. ابن اعثم كوفي، الفتوح، بيروت، دار الاضواء ، چاپ اول، 1411ق، ج5، ص10.

[3]. ابن اعثم كوفي، الفتوح، ترجمه محمد بن احمد مستوفي هروي، تهران، انتشارات و انقلاب اسلامي، 1372ش، ص821.

[4]. سال وفات او 30 ، 35 و بعضاً 55 هجري ذكر شده است. عزالدين ابن اثير، اسد الغابه في معرفة الصحابه، بيروت، دارالفكر، 1409ق، ج3، ص365 ابن عبدالبر، الاستيعاب فى معرفة الأصحاب، بيروت، دار الجيل، چاپ اول، 1412ق، ج2، ص827؛ بلاذري، احمد بن يحيي، انساب اشراف، بيروت، دارالفكر، چاپ اول، 1417ق، ج10، ص101.

[5]. طبري، محمد بن جرير، تاريخ الامم و الملوك، بيروت، دارالتراث، چاپ دوم، 1387ش، ج5، ص338.

[6]. اسماعيل بن كثير، البدايه و النهايه، بيروت، دار احياء التراث العربي، چاپ اول، 1408ق، ج8، ص157.

[7]. ابو مخنف، مقتل الحسين، قم، مكتب آيت الله مرعشي نجفي، 1398ق، ص3.

[8]. ابن قتيبه دينوري، الامامه و السياسه، قم، انتشارات شريف رضي، چاپ اول، 1413ق، ج1، ص225.

[9]. ابن اثير عزالدين، الكامل، ترجمه ابوالقاسم حالت و عباس خليلي، تهران، موسسه مطبوعاتي علمي، 1371ش، ج11، ص102.

[10]. محمد بن سعد، الطبقات الكبري، بيروت، دارالكتب العلميه، چاپ اول، 1410ق، خامسه 1، ص442؛ تاريخ مدينه دمشق، ج14، ص206ـ207.

[11]. ذهبي، سير اعلام النبلاء، بيروت، موسسه الرساله، چاپ نهم، 1413ق، ج3، ص295.

[12]. حسيني ميلاني، سيد علي، ناگفته هايي از حقايق عاشورا، قم، مركز حقايق اسلامي، بي تا، ص131.

[13]. يعقوبي، ابن واضح، تاريخ اليعقوبي، بيروت، دار صادر، بي تا، ج2، ص242.

[14]. بلاذري، احمد بن يحيي، انساب الاشراف، بيروت، دارالتعارف للمطبوعات، چاپ اول، 1997ق، ج3، ص160.

[15]. ناگفته هايي از حقايق عاشورا، همان، ص133.

[16]. طبراني، سليمان بن احمد، المعجم الكبير، قاهره، مكتبه ابن تيميه، چاپ دوم، بي تا، ج3، ص115 و ج3، ح2846.

[17]. هيثمي، نورالدين، مجمع الزوائد و منبع الفوائد، بيروت، دار الكتب العلميه، ج9، ص193.

[18]. ابن عساكر، تاريخ مدينه دمشق، بيروت، دار الفكر، 1415ق، ج14، ص214.

[19]. ذهبي، سير اعلام النبلاء، بيروت، موسسه الرساله، 1413ق، ج3، ص305.

[20]. مسعودي، علي بن حسين، مروج الذهب، قم، دارالهجره، چاپ دوم، 1409ق، ج3، ص67.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
3 امرداد 01
بازدید
۱۲۵
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.