ارتباطات بازرگاني و تجاري ايران و جزيرة العرب را در دوره ساس...
پرسش
پاسخ
شبه جزيره عربستان در مسير دو راه مهم بازرگاني، ابريشم و عطريات قرار گرفته است. جاده ابريشم از ناحية مسير عُلياي اروند رود (دجله) وارد عربستان مي شد و از وادي سرحان (دومة الجندل) گذشته به وسيله شهر بُصري در شمال به دمشق منتهي مي گرديد. اما جاده عطريات (ادويه) از بنادر خليج عدن شروع و در طول درياي سرخ در سر تا سر شبه جزيره امتداد مي يافت. اين جاده از مكه گذشته و در نهايت به دمشق و غرب متصل مي گرديد.[1]
آنچه كه احتمال مي رود عربستان را به امپراطوري ساساني متصل مي كرد، جاده ابريشم بوده است اما از آنجائي كه تاريخ اجتماعي، اقتصادي آن دوران چنانكه بايد و شايد بررسي نگرديده و اخبار منابع محدود است لذا اطلاعات چنداني از روابط بازرگاني اعراب و ايرانيان در دست نيست.
البته تصرّف يمن توسط امپراطوري ايران، سيادت ايران را بر راه هاي پر اهميت و كاروانرو و دريايي كه بندرهاي كرانه هاي شرقي درياي مديترانه را از راه عربستان باختري و يمن و سپس از راه دريا به هند پيوند مي داد، برقرار كرد.[2] لذا مي توان گفت كالاهاي ايراني از طريق جاده ادويه نيز وارد عربستان مي شده است. با اين ارتباط دريايي بين اعراب وايرانيان، اشتباه بزرگي خواهد بود اگر دريانوردي ساسانيان را بدون ذكر سهم بازرگانان عرب كه يك هزار سال بر پهنه اقيانوس سفر كرده و آن را امن و آشنا ساخته اند ارزيابي نكنيم.[3]
چنان بر مي آيد كه حيره بسيار زود به حكم موقعيت – كه بر سر راه ابريشم قرار داشت – به مركز داد و ستد بازرگاني تبديل شد. كاروان هاي جرّه ]بندر قديمي در ساحل جنوب جزيرة العرب[ نيز كه با بارهاي بخور كه در خشكي و يا با كشتي به سمت بالاي فرات در حركت بودند از اين شهر مي گذشتند. لخمي هاي ساكن در حيره ثروت هايي را گرد آوردند كه از تحصيل ماليات بر بازرگاني بدست مي آمد.[4]
از ارتباط يهوديان با ساسانيان هم سخني به ميان آمده است. آلتهايم با بر شمردن شگفت آور تجهيزات جنگي موجود در قبيلة بني نضير مي گويد: اين مقدار معتنابه تسليحات نمي تواند بدون كمك هاي فرمانروايان ساساني باشد، هيچ كس نمي توانست بدون كمك آنها تجهيزاتي چنين پر هزينه را كه منحصراً از كارگاه هاي سلطنتي بدست مي آمد تهيه كند. غير از اينها عطريات گرانبها و مشك بود كه با آن تجارت مي كردند و از لحاظ مالي بدان دلگرم بوده اند لذا گفتني است كه يهوديان عربستان در بازرگاني ترانزيتي وارد شده بودند.[5]
از سويي چون اقتصاد عمدة اعراب دامداري بود، مقادير زيادي از سكّه هاي ساساني به وسيله كاروان ها به عربستان در ازاء معاوضه با پوست حيوانات، وارد مي شده است.[6]
در نهايت بايد گفت تجارت يهوديان مورد پشتيباني و حمايت ساسانيان بود كه آنان را چون وزنه اي در برابر روم شرقي قرار مي دادند.[7]
اما مكه نيز نقش واسط را ميان شرق و غرب جهان ايفا مي كرد. موقعيت جغرافيايي و بي طرفي قريش فرصت مناسبي را جهت تحقق موفقيت هاي گسترده فراهم مي كرد. آنان موفق به انعقاد پيمان ها و توافق نامه هاي تجاري با بيزانس و تيسفون شدند. در انعقاد اين پيمان ها، مرزبان بحرين نمايندگي ايران را به عهده داشت. از سويي هيئت هايي از بازرگانان روم و ايران وارد مكه مي شدند و با ثروتمندان آنجا پيمان مي بستند.[8]
گفتني است چون مكه در درّه اي خشك و سوزان واقع شده بود كه نه زرعي در آن بود نه ضرعي (پستان شيرده شتر). ناگزير قريش از زمان هاي دور زندگي خود را از راه تجارت مي گذرانيد و در هر سال دو نوبت به تجارت مي رفت يك نوبت در زمستان به طرف يمن و يك نوبت در تابستان به طرف شام.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
كمك هاي اقتصادي در دوره باستان فرانتس آلتهايم
پي نوشت ها:
[1] . فرانتس آلتهايم، كمك هاي اقتصادي در دوران باستان، ترجمه امير هوشنگ اميني، سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامي ، تهران، 1369، چ اول، نقشه جغرافيائي، ص 207.
[2] . م. س. ايوانف و ديگران، تاريخ ايران، ترجمه سيروس ايزدي، انتشارات دنيا، تهران، 1359، ج1، صص 171 – 172.
[3] . هادي حسن، سرگذشت كشتي راني ايرانيان، ترجمه اقتداري، انتشارات به نشر، مشهد، 1371، ص 116 – 120.
[4] . فرانتس آلتهايم، پيشين، ص 101.
[5] . همان، صص 109 – 111.
[6] . همان، ص 171.
[7] . ن. و پيگو لو سكايا، اعراب حدود مرزهاي روم و ايران، ترجمه عنايت الله رضا، مؤسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگي، تهران، 1372، ص 191.
[8] . عبدالعزيز سالم، تاريخ عرب قبل از اسلام، ترجمه باقر صدري نيا، انتشارات علمي فرهنگي، تهران، 1380، ص 260.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 10 خرداد 93
- بازدید
- ۱٬۲۴۴
ارتباطات بازرگاني و تجاري ايران و جزيرة العرب را در دوره ساس...
- نشان کردن
پرسش
پاسخ
شبه جزيره عربستان در مسير دو راه مهم بازرگاني، ابريشم و عطريات قرار گرفته است. جاده ابريشم از ناحية مسير عُلياي اروند رود (دجله) وارد عربستان مي شد و از وادي سرحان (دومة الجندل) گذشته به وسيله شهر بُصري در شمال به دمشق منتهي مي گرديد. اما جاده عطريات (ادويه) از بنادر خليج عدن شروع و در طول درياي سرخ در سر تا سر شبه جزيره امتداد مي يافت. اين جاده از مكه گذشته و در نهايت به دمشق و غرب متصل مي گرديد.[1]
آنچه كه احتمال مي رود عربستان را به امپراطوري ساساني متصل مي كرد، جاده ابريشم بوده است اما از آنجائي كه تاريخ اجتماعي، اقتصادي آن دوران چنانكه بايد و شايد بررسي نگرديده و اخبار منابع محدود است لذا اطلاعات چنداني از روابط بازرگاني اعراب و ايرانيان در دست نيست.
البته تصرّف يمن توسط امپراطوري ايران، سيادت ايران را بر راه هاي پر اهميت و كاروانرو و دريايي كه بندرهاي كرانه هاي شرقي درياي مديترانه را از راه عربستان باختري و يمن و سپس از راه دريا به هند پيوند مي داد، برقرار كرد.[2] لذا مي توان گفت كالاهاي ايراني از طريق جاده ادويه نيز وارد عربستان مي شده است. با اين ارتباط دريايي بين اعراب وايرانيان، اشتباه بزرگي خواهد بود اگر دريانوردي ساسانيان را بدون ذكر سهم بازرگانان عرب كه يك هزار سال بر پهنه اقيانوس سفر كرده و آن را امن و آشنا ساخته اند ارزيابي نكنيم.[3]
چنان بر مي آيد كه حيره بسيار زود به حكم موقعيت – كه بر سر راه ابريشم قرار داشت – به مركز داد و ستد بازرگاني تبديل شد. كاروان هاي جرّه ]بندر قديمي در ساحل جنوب جزيرة العرب[ نيز كه با بارهاي بخور كه در خشكي و يا با كشتي به سمت بالاي فرات در حركت بودند از اين شهر مي گذشتند. لخمي هاي ساكن در حيره ثروت هايي را گرد آوردند كه از تحصيل ماليات بر بازرگاني بدست مي آمد.[4]
از ارتباط يهوديان با ساسانيان هم سخني به ميان آمده است. آلتهايم با بر شمردن شگفت آور تجهيزات جنگي موجود در قبيلة بني نضير مي گويد: اين مقدار معتنابه تسليحات نمي تواند بدون كمك هاي فرمانروايان ساساني باشد، هيچ كس نمي توانست بدون كمك آنها تجهيزاتي چنين پر هزينه را كه منحصراً از كارگاه هاي سلطنتي بدست مي آمد تهيه كند. غير از اينها عطريات گرانبها و مشك بود كه با آن تجارت مي كردند و از لحاظ مالي بدان دلگرم بوده اند لذا گفتني است كه يهوديان عربستان در بازرگاني ترانزيتي وارد شده بودند.[5]
از سويي چون اقتصاد عمدة اعراب دامداري بود، مقادير زيادي از سكّه هاي ساساني به وسيله كاروان ها به عربستان در ازاء معاوضه با پوست حيوانات، وارد مي شده است.[6]
در نهايت بايد گفت تجارت يهوديان مورد پشتيباني و حمايت ساسانيان بود كه آنان را چون وزنه اي در برابر روم شرقي قرار مي دادند.[7]
اما مكه نيز نقش واسط را ميان شرق و غرب جهان ايفا مي كرد. موقعيت جغرافيايي و بي طرفي قريش فرصت مناسبي را جهت تحقق موفقيت هاي گسترده فراهم مي كرد. آنان موفق به انعقاد پيمان ها و توافق نامه هاي تجاري با بيزانس و تيسفون شدند. در انعقاد اين پيمان ها، مرزبان بحرين نمايندگي ايران را به عهده داشت. از سويي هيئت هايي از بازرگانان روم و ايران وارد مكه مي شدند و با ثروتمندان آنجا پيمان مي بستند.[8]
گفتني است چون مكه در درّه اي خشك و سوزان واقع شده بود كه نه زرعي در آن بود نه ضرعي (پستان شيرده شتر). ناگزير قريش از زمان هاي دور زندگي خود را از راه تجارت مي گذرانيد و در هر سال دو نوبت به تجارت مي رفت يك نوبت در زمستان به طرف يمن و يك نوبت در تابستان به طرف شام.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
كمك هاي اقتصادي در دوره باستان فرانتس آلتهايم
پي نوشت ها:
[1] . فرانتس آلتهايم، كمك هاي اقتصادي در دوران باستان، ترجمه امير هوشنگ اميني، سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامي ، تهران، 1369، چ اول، نقشه جغرافيائي، ص 207.
[2] . م. س. ايوانف و ديگران، تاريخ ايران، ترجمه سيروس ايزدي، انتشارات دنيا، تهران، 1359، ج1، صص 171 – 172.
[3] . هادي حسن، سرگذشت كشتي راني ايرانيان، ترجمه اقتداري، انتشارات به نشر، مشهد، 1371، ص 116 – 120.
[4] . فرانتس آلتهايم، پيشين، ص 101.
[5] . همان، صص 109 – 111.
[6] . همان، ص 171.
[7] . ن. و پيگو لو سكايا، اعراب حدود مرزهاي روم و ايران، ترجمه عنايت الله رضا، مؤسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگي، تهران، 1372، ص 191.
[8] . عبدالعزيز سالم، تاريخ عرب قبل از اسلام، ترجمه باقر صدري نيا، انتشارات علمي فرهنگي، تهران، 1380، ص 260.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 10 خرداد 93
- بازدید
- ۱٬۲۴۴
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.