گروههایی كه در پيروزي انقلاب اسلامي نقش داشتند را شرح دهید؟ (مثلاً مؤتلفه)

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

 گروههایی كه در پيروزي انقلاب اسلامي نقش داشتند را شرح دهید؟ (مثلاً مؤتلفه)

پاسخ کارشناسی

پاسخ

مبارزه سياسي از آنجا كه با قيام پانزده خرداد سرنگوني رژيم سلطنتي هدف نهايي مبارزان قرار گرفته بود، ديگر جايي براي مبارزه سياسي در چهار چوب قانون اساسي با وفاداري به اصل سلطنت باقي نمانده بود و فعاليت سياسي به معناي معمول كلمه، وجهي نداشت، علاوه بر اين، اختناق به اندازه‌اي بود كه اگر به فرض گروهي نيز قصد فعاليت سياسي داشت. به هيچ رو ممكن نبود. البته اين سخن به اين معنا نيست كه در طول اين سال‌ها، فعاليت سياسي، به معناي عام كلمه وجود نداشته است.

مهم‌‌ترين فعاليت سياسي كه در ميان توده مردم وجود داشت، حفظ ياد امام و نام امام خميني به عنوان مرجع تقليد در مسير مبارزه بود و رژيم به شدت از اين امر وحشت داشت با آن كه امام به تركيه و نجف تبعيد شده بود و رابطه‌اي مردم با ايشان تحت كنترل قرار داشت. روحانيون مبارزي كه امكان برقراري ارتباط و دستور گرفتن از امام را داشتند، با تبليغ و وعظ و خطابه و اعلاميه و كتاب توطئه سكوت رژيم عليه امام خميني را مي‌شكستند و حداقل با ذكر فتواهاي امام خميني در مسائل شرعي، ياد رهبر را در دل‌ها زنده نگاه مي‌داشتند. بسياري از روحانيون در مبارزات خود عليه رژيم، گرفتار زندان و شكنجه مي‌شدند و بعضي از آنان مانند آيت الله خامنه اي و حجت الاسلام هاشمي رفسنجاني و آيت الله مهدوي كني در تبعيد و زندان‌هاي مختلف شكنجه و آزار ديدند.

فعاليت سياسي ديگر، فعاليت وسيع انجمن‌هاي اسلامي دانشجويان و مبارزان خارجي از كشور در افشاي جنايت‌هاي رژيم بود. مبارزان خارج از كشور كه بسياري از آنها نمي‌توانستند باز گردند، فقر و محروميت مردم ايران از يك سو و كامراني و عيش و عشرت‌ها و ظلم‌ها و شكنجه‌هاي رژيم از سوي ديگر به گوش مردم جهان مي‌رساندند. مبارزه مسلحانه بر خلاف فعاليت سياسي كه در اين سال‌ها به دلايل ذكر شده در قالب حزب و سازمان نمود چنداني نداشت، گروههاي متعددي براي مبارزه مسلحانه بوجود آمده كه در اين جا بعضي از مهم ترين آنها را ذكر مي كنيم:[1]

هيئت‌هاي مؤتلفه اسلامي: تحولات نهضت اسلامي روحانيون در قم سبب شد تا قشر روحانيت در شهرهاي بزرگ و كوچك به لحاظ سياسي فعال شود در تهران، اين فعاليت جدّي‌تر بود، در قم پس از تبعيد امام شمار زيادي از طلاب به اقدامهاي خود بر ضد دولت ادامه دادند، در اين باره خطي كه امام ايجاد كرده بود، با تشكيلات نامنظم روحانيت كه طبعاً نظم طبيعي خود را در ايجاد ارتباط با مردم متديّن در مساجد و بيشتر در ايام محرم و رمضان داشت، ادامه مي يافت. با اين حال، در تهران يك تشكل منظم ميان شماري از روحانيون سرشناس با تعدادي از نيروهاي جوان و متدين بازار ايجاد شده كه بر اساس همان خط مرجعيت كوشيد تا مبارزة منسجمي را آغاز كند. طبعاً اين نوع تشكل به دليل بستگي‌اش به مرجعيت خواهان تدوين ايدئولوژي مستقلي از نوع آنچه كه بعدها گروهايي مثل مجاهدين درست كردند نبود؛ زيرا اصولاً در امر دين شناسي خود پيروي از مرجعيت داشته ادعاي مستقلي نداشت. اين تشكل را بيشتر از آن كه بتوان يك سازمان سياسي از نوع سازمانهاي چپ ناميد. تشكلي است كه بايد از آن با نام بچه‌هاي مسجد ياد كرد. اين هيئت‌ها در اصل هيئت‌‌هاي مذهبي چند مسجد بودند كه در جريان نهضت با يكديگر پيوندي برقرار كرده و به مرور اين تشكل را به وجود آوردند.

بچه‌هاي مسجد كساني بودند كه از نخستين روزهاي ايجاد نهضت امام وظيفه‌شان نشر اعلاميه‌هاي امام، سر و سامان دادن به تظاهرات و هدايت كلي مسائل جنبش در تهران بود.[2]

آنان در نخستين مرحله  عبارت بودند از شهيد صادق اماني، شهيد صادق اسلامي حاج حسين رحماني، مهدي بهادران، هاشم اماني، اسد الله لاجوردي، احمد قديريان، حاج مهدي شفيق، حبيب الله عسگر اولادي، حاج مهدي عراقي، علاء الدين مير محمد صادق، احمد توكلي (از بازاري‌هاي تهران) و عده‌اي ديگر روحانيوني كه در اين تشكل فعاليت داشتند، عبارت بودند از محيي الدين انواري، مرتضي مطهري، محمد حسين حسيني بهشتي، مولايي.

طبيعي بود كه برخي از اينان من جمله چند نفر اخير از چهره‌هاي مستقلي بودند كه صاحب فكر و انديشه بوده و تلاش مستقلي براي ايجاد هويت فكري براي انقلاب اسلامي داشتند، در اين ميان شهيد بهشتي طرح جامع براي حكومت اسلامي تهيه كرده بود كه متن آن بر جاي مانده است.

مهم‌ترين اقدام هيئت‌هاي مؤتلفه جداي از پيوند و جهت دادن به هيئت‌هاي مذهبي تهران، ترور حسنعلي منصور نخست وزير شاه بود.

انديه مبارزه مسلحانه با رژيم از فدائيان به اينان به ارث رسيده بود. تصور خود آنان نيز بر اين بود كه ايجاد يك چنين اقدامي مي‌تواند مبارزات توده‌اي را فعال‌تر كند. ترور توسط يك گروه سه نفره شامل محمد بخارايي، رضا صفار هرندي، مرتضي نيك نژاد صورت گرفت. عاملان پشت پرده اين ترور نيز دوستان ديگر آنان دو برادر صادق و هاشم اماني و نيز مهدي عراقي و اندرز گو بودند. سه نفر نخست به علاوه صادق اماني به اعدام محكوم به حكم مزبور در 26 خرداد 1344 اجرا شد بقيه افراد از جمله آقايان عسگر اولادي، شهيد مهدي عراقي،‌محمد تقي كلافچي (كه بعدها در زندان گرفتار مشكل شد) ابوالفضل حيدري و ابوالفضل مدرسي فر به ابد و محي الدين انواري به 15 سال زندان محكوم شدند،‌ اين افراد در پي ترورهاي ديگر نيز بودند كه موفق نشدند  به انجام برسانند. اين مشي  نشان مي‌داد كه افراد مزبور كاملاً متأثر از روش‌هاي فدائيان اسلام هستند؛ گرچه اين بار پيوند خود را با مرجعيت استوار كرده‌اند.[3]

طلابي كه در قم بودند و فعاليت سياسي چشمگيري داشتند، محصول  كار خود را در قالب اعلاميه‌ها و نشريات در اختيار اعضاي مؤتلفه مي‌گذاشتند و آنان اين نشريات را توزيع مي‌كردند. دو نمونه از اين نشريات يكي بعثت و ديگري انتقام نام داشت. نشريه انتقام در فاصله سالهاي 1343 و 1344 توسط آقاي مصباح يزدي در قم تهيه و تكثير مي‌شد و در تهران توسط مؤتلفه توزيع مي‌گرديد. نشريه بعثت توسط شمار ديگري از صلاب تهيه و تكثير مي‌شد كه عبارت بودند از اكبر هاشمي رفسنجاني، سيد هادي خسرو شاهي، علي حجتي كرماني، سيد محمود دعايي در اين نشريه افزون بر ديدگاه‌هاي سياسي ارائه شده از اخبار اسلامي نيز درج شده كه ارجمند است.[4]

حزب ملل اسلامي: هنوز چند ماهي از اعدام مبارزان هيئت‌هاي مؤتلفه اسلامي نگذشته بود كه خبر دستگيري گروه مسلح ديگري كه قصد ايجاد حكومت اسلامي داشتند، در ايران پيچيد. نام اين گروه حزب ملل اسلامي بود و 55 نفر از اعضاي آن‌ها در 24 مهر 1344 در يك درگيري مسلحانه در كوههاي شمال شميران دستگير شدند.[5]

گروههاي ديگري نيز در پيروزي انقلاب اسلامي نقش داشتند ولي بعضي از آنها ماهيت اسلامي نداشتند يا اول جوانان مسلمان آنها را تشكيل داده بودند كه بعداً به دلايلي به انحراف كشانده شده بودند.

پس نتيجه مي گيريم كه هدف همه اين گروههاي اسلامي تشكيل يك حكومت اسلامي و از بين بردن حكومت ظالم پهلوي بود.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1. تاريخ سياسي معاصر ايران.

2. تاريخ احزاب سياسي در ايران.

3. جريانها و جنبشهاي مذهبي و سياسي.

 


[1] . مدني، سيد جلال الدين، تاريخ سياسي معاصر ايران، انتشارات اسلامي، چاپ سوم، آبان 1362، ص 100؛ نوذري، عزت الله، تاريخ احزاب سياسي در ايران، انشارات نويد شيراز چاپ اول 1380، ص 153 و جعفريان، رسول، جريانها و جنبشهاي مذهبي و سياسي ايران سالهاي 1320 ـ 1357، چاپ اول، پاييز 1380، انتشارات فرهنگ و انديشه اسلامي، ص 8.

[2] . جريانها و جنبش‌هاي مذهبي و سياسي ايران، رسول جعفريان، پيشين، ص 78، جلال الدين، تاريخ معاصر سياسي ايران، مدني، پيشين، ص 105 و نوذري، عزت الله، تاريخ احزاب سياسي در ايران، ص 150.

[3] . جريانها و جنبش‌هاي سياسي در ايران، رسول جعفريان، پيشين، ص 90.

[4] . مدني،  سيد جلال الدين ،‌ تاريخ معاصر سياسي ايران، پيشين، ص 111 و رسول جعفريان، جريانها و جنبشهاي مذهبي و سياسي.

[5] . تاريخ احزاب سياسي در ايران، پيشين، ص 171.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
6 امرداد 01
بازدید
۱۰۰
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.