ناصرالدین شاه ظالم بود ؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

ناصرالدین شاه ظالم بود ؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

قاجاريه پس از زنديه و افشاريه که وارث ايران عهد صفوي بودند، به قدرت رسيدند. در يک نگاه کلي به اين سلسله مي توان گفت که در اين دوره سلاطين قاجار بلاهاي فراواني بر سر مردم ايران آوردند و نتوانستند با اقتدار سياسي مرزهاي ايران صفوي را حفظ کنند. قراردادهاي نابرابر، امتيازات فراوان اقتصادي و سياسي و نظامي به بيگانگان دادند و سبب تجزيه خاک ايران شدند و برخي از رجال بزرگ ايران را کشتند در نهايت ايراني که تا قبل از قاجار از کشورهاي تمدن و صاحب نفوذ در جهان بود، به کشوري کوچک و عقب مانده از ديگر کشورها مبدل شد.  زمينه چپاول ثروت هاي مادي و معنوي را فراهم ساختند. ناصرالدين شاه که بعد از محمد شاه به سلطنت مي رسد و حدود پنجاه سال در اين مرز و بوم پادشاهي کرد به خاطر سوء تدبير و فقدان اقتدار، لطمات زيادي به تاريخ ايران وارد کرد.

1. اولين ظلمي که ناصرالدين شاه مرتکب شد، قتل اميرکبير بود. اميري که با حمايت وي ناصرالدين شاه به سلطنت رسيد و با درايت امير شورش هاي ديگر مناطق سرکوب شد و منشا خدمات سياسي و فرهنگي و اقتصادي فراواني بود. در دوره ناصرالدين شاه اصلاحات فراواني انجام و از نفوذ بيگانه تا حدودي کاست­،­ ولي در روز 17 ربيع الاول سال 1268ق، در حمام فين کاشان حسب الامر ناصرالدين شاه و به دستور حاجي علي خان مقدم فراش باشي به قتل رسيد.[1]

2. امضاي معاهده پاريس بين ايران و انگليس که در اين قرارداد کليه مواد آن فقط بنابر تمايل انگليس و موافق ميل و خواسته سياسي و استعماري آن دولت تنظيم شده بود به امضاي نماينده ايران و انگليس رسيد. اين عهدنامه ضربت شديد ديگري بود که بر پيکر استقلال سياسي و اقتصادي ايران وارد شد و به موجب اين قرارداد هرات به کلي از ايران جدا شد و افغانسان هم به اسم استقلال از تحت تبعيت و حمايت ايران بيرون رفت.[2]

3. نفوذ سياسي انگلستان در ايران بعد از عقد معاهده پاريس مقدمه به دست آوردن امتيازات اقتصادي بزرگي براي اتباع آن دولت گرديد چنان که در سال 1309ق، انحصار فروش دخانيات به يکي از اتباع آن دولت داده شد ولي با هوشياري علما و مراجع در نهايت لغو گرديد اين قرارداد براي جبران هزينه سفر ناصرالدين شاه به اروپا به تالبوت داده شده بود.[3]

4. سلاطين قاجار همان طور که گفته شد، آن قدر مستبد و خودرأي بودند که فقط به فکر منافع خود بودند. در دوره ناصرالدين شاه افرادي دل سوز پيدا شدند تا اصلاحاتي در وضع حکومت ايجاد کنند، ولي هر بار به اين دليل که اين اصلاحات منافع طبقه حاکم و به خصوص شخص شاه را در خطر قرار مي داد، متوقف گرديد و مردان اصلاح طلب جاي خود را به افراد متملق و چاپلوس[4] مي دادند که از کشورداري هيچ اطلاعي نداشتند.

5. استبداد سلاطين قاجار بالاخص شخص ناصرالدين شاه که به هيچ وجه رأي و نظر ديگران را بر نمي تافت، باعث شده بود که حکام ولايت ها و درباريان نيز از اين خصلت شاه تبعيت کنند، لذا در تمام سرزمين ايران به زير دستان و مردم عادي ظلم و تعدي مي کردند و مردم را به ستوه آورده بودند.  هر کس به فکر جمع آوري ثروت براي خود بود و براي اين منظور مناصب را حاکمان خريد و فروش مي کردند و براي جبران پول که براي به دست آوردن منصب داده بودند به مردم فشار آورده و ماليات بيشتر دريافت مي کردند.[5]

ضعف و ناتواني دولت هاي عصر قاجاري بدترين ظلمي بود که در حق مردم اعمال مي شد. چرا که بر اثر همين ناتواني ها تسلط بيگانگان بر کشور بيشتر شد و امتيازات متعدد و فراوان از قبيل امتياز بانک شاهنشاهي، امتياز کشتيراني، امتياز رژي، امتياز خط آهن و دهها امتياز ديگر به خارجيها باعث تسلط بيگانه گان بر بازار ايران شده بود که در پي آن بسياري از صنعت گران ورشکسته، مجبور به مهاجرت به ديگر کشورها مي شدند.

با تسلط انگليسي ها بر امور کشاورزي، کشت ترياک در ايران وسعت يافت و نتيجه اين عمل کاهش محصولات کشاورزي مي شد. ­­ تامين مواد غذايي را براي مردم دشوار مي کرد. چنان که در اواخر سلطنت ناصرالدين شاه يکي از مشکلات مردم کمبود نان بود.

بنابراين حکومت سلاطين قاجار توأم با ظلم و تعدي به مردم چه به صورت مستقيم و چه به صورت غير مستقيم و به يغما دادن منافع ملي صورت مي پذيرفت. اين امر در دوره سلطنت 50 ساله ناصرالدين شاه شدت بيشتري گرفت با اين که افرادي مثل اميرکبير تلاش کردند اصلاحاتي در امور مختلف کشور ايجاد کنند تا به سرفرازي ايران بيانجامد، ولي استبداد شاهي اين اجازه را نداد و حتي خود امير را به کام مرگ فرستاد. لذا مدت طولاني حکومت ناصرالدين شاه سرشار از وقايع و حوادثي است که نتايج شومي بر مردم ايران به ارمغان آورد و استقلال سياسي کشور را متزلزل ساخت و منافع ملي را به تسلط بيگانگان درآورد و در نتيجه اين خودکامگي و ظلم هاي ناصرالدين شاه در آغاز پنجاه يکمين سال سلطنت توسط شخصي بنام ميرزا رضاي کرماني از پاي درآمد تا ايران از استبداد و خودرأيي شخصي متکي به غرب و وطن فروش خلاص شود.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ بررسي و تحقيق در نهضت مشروطه ايران، رسول جعفريان.

2ـ رقابت روس و انگليس در ايران و افغانستان، ترنزيو پيوکارلو، عباس آذرين.

3ـ تاريخ اجتماعي و سياسي ايران، در دوره معاصر، سعيد نفيسي.

4ـ ناگفته هايي از زندگي و روزگار سلاطين قاجار، محمود طلوعي.

 


[1]. شميم، علي اصغر، ايران در دوره سلطنت قاجار، تهران، زرياب، 1379ش، ص137.

[2]. همان، ص240.

[3]. تيموري، ابراهيم، تحريم تنباکو اولين مقاومت منفي در ايران، تهران، 1358ش، ص177.

[4]. آبراهاميان، ايرواند، ايران بين دو انقلاب، ترجمه احمد گل محمدي، تهران، 1377ش، ص95.

[5]. ر.ک: لمبتون، 1.ک. اس، ايران در عصر قاجار، ترجمه سيمين فصيحي، مشهد، جاودان خرد، 1375ش، ص356.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
6 امرداد 01
بازدید
۳۰۲
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.