موالي کيانند؟ و آیا در ياران امام حسين ـ عليه السلام ـ هم بودند ؟
موالي کيانند؟ و آیا در ياران امام حسين ـ عليه السلام ـ هم بودند ؟
پرسش
پاسخ
موالي، جمع مولا است. در زبان عربي مولا از اضداد و به معناي ارباب و مخدوم، آزاد کننده و آزاد شده و هم پيمان است؛ اما موالي در جامعه عرب، معناي خاصي دارد.
مواليان، گروه اجتماعي يکساني نبودند. نخست به آناني گفته مي شد که مسلمان گشته، و با آمدن به مراکز عربي، به عرب ها مي پيوستند. هم چنين بافتوحات صدر اسلام و پس از آن و دست يابي به شمار بسياري اسير، مفهوم مولي به غير عرب اختصاص يافت. اين اسيران به تدريج و از راه هاي مختلف آزاد مي شدند که با آزادي ايشان مولي عناقه ـ آزاد شده ـ نام مي يافتند. در نتيجه قبايل عرب، از عرب و موالي ـ غير عرب ـ تشکيل مي شد. عرب ها بر خلاف ديدگاه رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ موالي را تحقير مي کردند و آنان را از نظر اجتماعي در پايين ترين طبقات اجتماعي قرار مي دادند.
از اين رو، اوضاع اقتصادي موالي بسيار بد بود و آنان از امتيازات اجتماعي برخوردار نبودند. برتري دادن عرب بر موالي از دوران خليفه دوم و خلافت معاويه آغاز شد.[1] پيشوايان معصوم ما اين تبعيض را درهم شکسته، با آنان رفتاري همراه با رأفت و احترام داشتند. از اين رو در ميان چهره هاي حماسه آفرين کربلا، مي توان مواليان پاک سيرت و وفادار بسياري را ديد. اکنون به نام و زندگي آن ها اشاره مي شود:
1. اسلم بن عمرو
او از مواليان امام حسين ـ عليه السلام ـ بود و پدرش ترک بود. اسلم همراه امام ـ عليه السلام ـ به کربلا آمد و روز عاشورا به مصاف دشمن رفته و به خوبي جنگيد و بر اثر جراحات فراوان به زمين افتاد. امام حسين ـ عليه السلام ـ به بالين او آمد و ديد که اسلم هنوز رمقي دارد و به وي اشاره مي کند؛ در آن حال امام، اسلم را در آغوش گرفت و صورت خود را بر صورت او گذارد. اسلم از اين محبت به وجد آمد و تبسمي کرد و گفت: کيست مثل من؛ درحالي که پسر رسول خدا، صورت به صورتم گذارده است و آن گاه جان به جانان تسليم کرد.[2]
2. جون بي حوي
جون، غلام سياه ابوذر غفاري بود که پس از رحلت او در خدمت اهل بيت پيامبر قرار گرفت و در روزگار امام حسين ـ عليه السلام ـ نيز در رکاب ايشان به کربلا آمد. روز عاشورا چون جنگ شديد شد، جون نزد امام حسين ـ عليه السلام ـ آمد و اجازه ميدان خواست.
و بعد اصرار فراوان امام به او اجازه داد او به مبارزه رفت و رجزي خواند و آن گاه به شهادت رسيد. سالار شهيدان بر بالين جون آمد و چنين دعا فرمود: خداوندا! رويش را سفيد و بويش را عطر آگين کن و او را با ابرار محشور فرما...[3]
3. جابربن حجاج
جابربن حجاج جنگ جويي شجاع و غلام «عامر بن نهشل تيمي» بود. جابر با حضور در کربلا، در رکاب امام حسين ـ عليه السلام ـ جنگيد و در حمله نخست به شهادت رسيد.[4]
4. رافع بن عبدالله
رافع، غلام مسلم آزادي است که به همراه مسلم از کوفه بيرون آمد و در کربلا به امام پيوست. در روز عاشورا پس از شهادت مسلم ازدي و بعد از نماز ظهر، به مصاف دشمن رفت و گروهي را به قتل رسانيد و آن گاه به شهادت رسيد.[5]
5. سالم
سالم غلام عامر بن مسلم عبدي است که به همراه آقاي خود از بصره راهي کربلا شد و به امام پيوست. در روز عاشورا سالم و عامر هر دو در جنگ با دشمنان به شهادت رسيدند.[6] برخي شهادت آن دو را در حمله نخست مي دانند.[7]
6. سالم بن عمرو
سالم بن عمرو از مواليان بني مدينه و از شيعيان کوفه بود که پيش از درگيري، به حضور امام رسيد و آن گاه در روز عاشورا شهيد شد. در زيارت ناحيه نام او ذکر شده است.[8]
7. سعد
او غلام عمرو بن خالد بود که در روز عاشورا، به همراه آقاي خود و دو نفر ديگر به مبارزه با دشمن رفته و نبردي سخت نمود. دشمن ارتباط او و دو همرزم ديگرش را با ديگر ياران قطع کرد؛ اما حضرت ابوالفضل ايشان را نجات داد. هنگامي که آنان برگشتند، به شدت زخمي شده بودند، سعد و آن سه نفر، مجددا به دشمن تاختند و در يک مکان به شهادت رسيدند.[9]
8. سعد بن حرث
او از مواليان امير مومنان علي ـ عليه السلام ـ بود که پس از آن حضرت به ترتيب در خدمت امام حسن و امام حسين ـ عليه السلام ـ قرار گرفت.
سعد، هم زمان با حرکت امام، همراه ايشان به کربلا آمد و در حمله اول روز عاشورا به شهادت رسيد.[10]
9. شبيب
او قهرماني شجاع بود و غلام «حرث بن سريع همداني» به شمار مي آمد. شبيب به همراه سيف و مالک به نزد امام آمد و در حمله نخست که جمعي از ياران امام در پيش از ظهر روز عاشورا کشته شدند به شهادت رسيد.[11]
10. شوذب بن عبد الله
شوذب، غلام بني شاکر بود و در بين شيعيان شخصيت ممتازي داشت او حافظ حديث و دانش آموخته مکتب امير مومنان بود. شوذب به همراه عابس بن ابي شبيب به کربلا آمد و در جنگ با دشمن به شهادت رسيد.[12]
11. منجح بن سهم
او از مواليان امام حسن مجتبي بود. منجح همراه فرزندان امام و در رکاب حسين بن علي ـ عليه السلام ـ از مدينه به کربلا آمد و در روز عاشورا به خوبي جنگيد و آن گاه به فيض شهادت نايل آمد.[13]
12. قارب بن عبدالله دئلي
مادر قارب، پيشتر خدمتکار و کنيز امام حسين ـ عليه السلام ـ بود و بعد با عبد الله دئلي ازدواج کرد و ثمره اين پيوند، ولادت قارب بود. قارب از مواليان امام بود و از مدينه همراه آن حضرت به کربلا آمد. او در حمله نخست، يک ساعت پيش از ظهر عاشورا به شهادت رسيد.[14]
13. نصر بن ابي نيزر
پدر نصر، ابو نيزر، فرزند يکي از شاهان عجم بوده است و برخي او را فرزند نجاشي مي دانند که در کودکي به اسلام گرويد و در نزد رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ پرورش يافت و پس از رحلت پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در خدمت اهل بيت او قرار گرفت.[15] او ساليان بسياري را با امير مومنان علي ـ عليه السلام ـ سپري کرد و در نخلستان آن حضرت کار مي کرد. پسر او نصر، نيز به ترتيب در خدمت علي ـ عليه السلام ـ ، امام حسن ـ عليه السلام ـ و سپس امام حسين ـ عليه السلام ـ بود که با ايشان به کربلا آمد. او از سواره نظام ياران امام بود که در حمله نخست اسب او را پي کرده، وي را به شهادت رساندند.[16]
14. واضح ترکي
واضح، غلامي ترک بود که در وصفش، او را انساني شجاع و قاري قرآن معرفي کرده اند. واضح غلام حرث سلماني است. او در روز عاشورا به ميدان رفت و رجزي خواند و پياده با دشمن جنگيد. وقتي به زمين افتاد، امام را صدا کرد؛ سالار شهيدان به بالين واضح آمد و او را در آغوش گرفت. واضح با خود اين سخن را باز گفت: من کجا و فرزند رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ کجا که صورتش را بر صورت من گذارده است.
آن گاه او در همان حال به شهادت رسيد.[17]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ فرهنگ عاشورا، جواد محدثي.
2ـ ابصار العين، طاهر سماوي.
3ـ معارف و معاريف، سيد مصطفي دشتي، ج9.
[1]. ر.ک؛ جمال جوده، اوضاع اجتماعي ـ اقتصادي، موالي در صدر اسلام، ترجمه؛ مصطفي جباري و...، تهران، نشر ني، 1383، شمسي، ص14 ـ 40؛ و محمود المقداد، الموالي، و نظام الولاء سوريه، دار الفکر، 1408، هجري، قمري، ص11 ـ 50.
[2]. طاهر سماوي، ابصار العين فی انصار الحسین، تحقيق؛ محمد جعفرطبسي، قم، مرکز الدراسات الاسلاميه، لحرس الثوره، 1419، هجري، قمري، ص96.
[3]. حسيني کرکي، تسليه المجالس، قم، موسسه المعارف الاسلاميه، بي تا؛ ج2، ص292.
[4]. علامه مجلسي، بحار الانوار، بيروت، موسسه الوفاء، 1403، هجري، قمري، ج45 ، ص23.
[5]. عبد الله، ما مقاني، تنقيح المقال، نجف، مکتبه المرتضويه، 1350، هجري، قمري، ج3، ص422.
[6]. شیخ محمد ابن طاهر سماوي، همان، ص191.
[7]. ابن شهر آشوب، مناقب ال ابي طالب، قم، انتشارات علامه، ج 4، ص113.
[8]. علامه مجلسي، همان، ج45، ص72.
[9]. طبرسي، تاريخ الامم و الملوک، بيروت، دارالکتب، العلميه، ج13، ص330.
[10]. سماوي، همان، ص96.
[11]. همان، ص133.
[12]. شيخ مفيد، الارشاد، قم، موسسه آل البيت، 1413، هجري، قمري، ج2، ص105.
[13]. سماوي، همان، ص96.
[14]. همان، ص96.
[15]. ابن الاثير، الکامل، بيروت، دار صادر، ج3، ص207.
[16]. سماوي، همان، ص97.
[17]. سماوي، همان، ص144 ـ 145.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 6 امرداد 01
- بازدید
- ۱۶۹
موالي کيانند؟ و آیا در ياران امام حسين ـ عليه السلام ـ هم بودند ؟
- نشان کردن
پرسش
موالي کيانند؟ و آیا در ياران امام حسين ـ عليه السلام ـ هم بودند ؟
پاسخ
موالي، جمع مولا است. در زبان عربي مولا از اضداد و به معناي ارباب و مخدوم، آزاد کننده و آزاد شده و هم پيمان است؛ اما موالي در جامعه عرب، معناي خاصي دارد.
مواليان، گروه اجتماعي يکساني نبودند. نخست به آناني گفته مي شد که مسلمان گشته، و با آمدن به مراکز عربي، به عرب ها مي پيوستند. هم چنين بافتوحات صدر اسلام و پس از آن و دست يابي به شمار بسياري اسير، مفهوم مولي به غير عرب اختصاص يافت. اين اسيران به تدريج و از راه هاي مختلف آزاد مي شدند که با آزادي ايشان مولي عناقه ـ آزاد شده ـ نام مي يافتند. در نتيجه قبايل عرب، از عرب و موالي ـ غير عرب ـ تشکيل مي شد. عرب ها بر خلاف ديدگاه رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ موالي را تحقير مي کردند و آنان را از نظر اجتماعي در پايين ترين طبقات اجتماعي قرار مي دادند.
از اين رو، اوضاع اقتصادي موالي بسيار بد بود و آنان از امتيازات اجتماعي برخوردار نبودند. برتري دادن عرب بر موالي از دوران خليفه دوم و خلافت معاويه آغاز شد.[1] پيشوايان معصوم ما اين تبعيض را درهم شکسته، با آنان رفتاري همراه با رأفت و احترام داشتند. از اين رو در ميان چهره هاي حماسه آفرين کربلا، مي توان مواليان پاک سيرت و وفادار بسياري را ديد. اکنون به نام و زندگي آن ها اشاره مي شود:
1. اسلم بن عمرو
او از مواليان امام حسين ـ عليه السلام ـ بود و پدرش ترک بود. اسلم همراه امام ـ عليه السلام ـ به کربلا آمد و روز عاشورا به مصاف دشمن رفته و به خوبي جنگيد و بر اثر جراحات فراوان به زمين افتاد. امام حسين ـ عليه السلام ـ به بالين او آمد و ديد که اسلم هنوز رمقي دارد و به وي اشاره مي کند؛ در آن حال امام، اسلم را در آغوش گرفت و صورت خود را بر صورت او گذارد. اسلم از اين محبت به وجد آمد و تبسمي کرد و گفت: کيست مثل من؛ درحالي که پسر رسول خدا، صورت به صورتم گذارده است و آن گاه جان به جانان تسليم کرد.[2]
2. جون بي حوي
جون، غلام سياه ابوذر غفاري بود که پس از رحلت او در خدمت اهل بيت پيامبر قرار گرفت و در روزگار امام حسين ـ عليه السلام ـ نيز در رکاب ايشان به کربلا آمد. روز عاشورا چون جنگ شديد شد، جون نزد امام حسين ـ عليه السلام ـ آمد و اجازه ميدان خواست.
و بعد اصرار فراوان امام به او اجازه داد او به مبارزه رفت و رجزي خواند و آن گاه به شهادت رسيد. سالار شهيدان بر بالين جون آمد و چنين دعا فرمود: خداوندا! رويش را سفيد و بويش را عطر آگين کن و او را با ابرار محشور فرما...[3]
3. جابربن حجاج
جابربن حجاج جنگ جويي شجاع و غلام «عامر بن نهشل تيمي» بود. جابر با حضور در کربلا، در رکاب امام حسين ـ عليه السلام ـ جنگيد و در حمله نخست به شهادت رسيد.[4]
4. رافع بن عبدالله
رافع، غلام مسلم آزادي است که به همراه مسلم از کوفه بيرون آمد و در کربلا به امام پيوست. در روز عاشورا پس از شهادت مسلم ازدي و بعد از نماز ظهر، به مصاف دشمن رفت و گروهي را به قتل رسانيد و آن گاه به شهادت رسيد.[5]
5. سالم
سالم غلام عامر بن مسلم عبدي است که به همراه آقاي خود از بصره راهي کربلا شد و به امام پيوست. در روز عاشورا سالم و عامر هر دو در جنگ با دشمنان به شهادت رسيدند.[6] برخي شهادت آن دو را در حمله نخست مي دانند.[7]
6. سالم بن عمرو
سالم بن عمرو از مواليان بني مدينه و از شيعيان کوفه بود که پيش از درگيري، به حضور امام رسيد و آن گاه در روز عاشورا شهيد شد. در زيارت ناحيه نام او ذکر شده است.[8]
7. سعد
او غلام عمرو بن خالد بود که در روز عاشورا، به همراه آقاي خود و دو نفر ديگر به مبارزه با دشمن رفته و نبردي سخت نمود. دشمن ارتباط او و دو همرزم ديگرش را با ديگر ياران قطع کرد؛ اما حضرت ابوالفضل ايشان را نجات داد. هنگامي که آنان برگشتند، به شدت زخمي شده بودند، سعد و آن سه نفر، مجددا به دشمن تاختند و در يک مکان به شهادت رسيدند.[9]
8. سعد بن حرث
او از مواليان امير مومنان علي ـ عليه السلام ـ بود که پس از آن حضرت به ترتيب در خدمت امام حسن و امام حسين ـ عليه السلام ـ قرار گرفت.
سعد، هم زمان با حرکت امام، همراه ايشان به کربلا آمد و در حمله اول روز عاشورا به شهادت رسيد.[10]
9. شبيب
او قهرماني شجاع بود و غلام «حرث بن سريع همداني» به شمار مي آمد. شبيب به همراه سيف و مالک به نزد امام آمد و در حمله نخست که جمعي از ياران امام در پيش از ظهر روز عاشورا کشته شدند به شهادت رسيد.[11]
10. شوذب بن عبد الله
شوذب، غلام بني شاکر بود و در بين شيعيان شخصيت ممتازي داشت او حافظ حديث و دانش آموخته مکتب امير مومنان بود. شوذب به همراه عابس بن ابي شبيب به کربلا آمد و در جنگ با دشمن به شهادت رسيد.[12]
11. منجح بن سهم
او از مواليان امام حسن مجتبي بود. منجح همراه فرزندان امام و در رکاب حسين بن علي ـ عليه السلام ـ از مدينه به کربلا آمد و در روز عاشورا به خوبي جنگيد و آن گاه به فيض شهادت نايل آمد.[13]
12. قارب بن عبدالله دئلي
مادر قارب، پيشتر خدمتکار و کنيز امام حسين ـ عليه السلام ـ بود و بعد با عبد الله دئلي ازدواج کرد و ثمره اين پيوند، ولادت قارب بود. قارب از مواليان امام بود و از مدينه همراه آن حضرت به کربلا آمد. او در حمله نخست، يک ساعت پيش از ظهر عاشورا به شهادت رسيد.[14]
13. نصر بن ابي نيزر
پدر نصر، ابو نيزر، فرزند يکي از شاهان عجم بوده است و برخي او را فرزند نجاشي مي دانند که در کودکي به اسلام گرويد و در نزد رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ پرورش يافت و پس از رحلت پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در خدمت اهل بيت او قرار گرفت.[15] او ساليان بسياري را با امير مومنان علي ـ عليه السلام ـ سپري کرد و در نخلستان آن حضرت کار مي کرد. پسر او نصر، نيز به ترتيب در خدمت علي ـ عليه السلام ـ ، امام حسن ـ عليه السلام ـ و سپس امام حسين ـ عليه السلام ـ بود که با ايشان به کربلا آمد. او از سواره نظام ياران امام بود که در حمله نخست اسب او را پي کرده، وي را به شهادت رساندند.[16]
14. واضح ترکي
واضح، غلامي ترک بود که در وصفش، او را انساني شجاع و قاري قرآن معرفي کرده اند. واضح غلام حرث سلماني است. او در روز عاشورا به ميدان رفت و رجزي خواند و پياده با دشمن جنگيد. وقتي به زمين افتاد، امام را صدا کرد؛ سالار شهيدان به بالين واضح آمد و او را در آغوش گرفت. واضح با خود اين سخن را باز گفت: من کجا و فرزند رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ کجا که صورتش را بر صورت من گذارده است.
آن گاه او در همان حال به شهادت رسيد.[17]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ فرهنگ عاشورا، جواد محدثي.
2ـ ابصار العين، طاهر سماوي.
3ـ معارف و معاريف، سيد مصطفي دشتي، ج9.
[1]. ر.ک؛ جمال جوده، اوضاع اجتماعي ـ اقتصادي، موالي در صدر اسلام، ترجمه؛ مصطفي جباري و...، تهران، نشر ني، 1383، شمسي، ص14 ـ 40؛ و محمود المقداد، الموالي، و نظام الولاء سوريه، دار الفکر، 1408، هجري، قمري، ص11 ـ 50.
[2]. طاهر سماوي، ابصار العين فی انصار الحسین، تحقيق؛ محمد جعفرطبسي، قم، مرکز الدراسات الاسلاميه، لحرس الثوره، 1419، هجري، قمري، ص96.
[3]. حسيني کرکي، تسليه المجالس، قم، موسسه المعارف الاسلاميه، بي تا؛ ج2، ص292.
[4]. علامه مجلسي، بحار الانوار، بيروت، موسسه الوفاء، 1403، هجري، قمري، ج45 ، ص23.
[5]. عبد الله، ما مقاني، تنقيح المقال، نجف، مکتبه المرتضويه، 1350، هجري، قمري، ج3، ص422.
[6]. شیخ محمد ابن طاهر سماوي، همان، ص191.
[7]. ابن شهر آشوب، مناقب ال ابي طالب، قم، انتشارات علامه، ج 4، ص113.
[8]. علامه مجلسي، همان، ج45، ص72.
[9]. طبرسي، تاريخ الامم و الملوک، بيروت، دارالکتب، العلميه، ج13، ص330.
[10]. سماوي، همان، ص96.
[11]. همان، ص133.
[12]. شيخ مفيد، الارشاد، قم، موسسه آل البيت، 1413، هجري، قمري، ج2، ص105.
[13]. سماوي، همان، ص96.
[14]. همان، ص96.
[15]. ابن الاثير، الکامل، بيروت، دار صادر، ج3، ص207.
[16]. سماوي، همان، ص97.
[17]. سماوي، همان، ص144 ـ 145.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 6 امرداد 01
- بازدید
- ۱۶۹
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.