اخلاق در ايران قبل و بعد از اسلام را مقايسه کنيد؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

اخلاق در ايران قبل و بعد از اسلام را مقايسه کنيد؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

در جامعه عصر ساساني طبقات اجتماعي بر مبناي تعامل و تقابل پنج عنصر خون (نژاد) ـ مالکيّت (اشرافيّت) تخصص و تجربه (جنگ آوري و امور ديواني) مذهب (امور روحاني و ديني) و شيوه هاي توليد و بهره برداري (کشاوري و گله داري) به شرح زير است.

اوّل: گروه هاي قدرتي جامعه: شاه ـ شاهزادگان ـ روحانيون ـ مالکان بزرگ اراضي ـ نظاميان ـ ديوانيان.

دوّم: گروه هاي غير حاکم: کشاورزان و گله داران ـ صنعت گران، کارگران.

که هر کدام از اين دو گروه رؤسايي داشتند؛ مثلا و استرپوشان سالار رئيس کشاورزان و گله داران بود و موبدان موبد رئيس روحانيون بود.

دو رکن خون و مالکيت، اساس جامعه ساساني را شامل مي شوند که در يک طرف بزرگان و در جانب ديگر توده هاي مردم قرار دارند. توده هاي مردمي هيچ گاه نمي توانند از مرتبت نازل خود جدا شوند و در زمره طبقات بالا قرار گيرند و اين ثبات در طبقه و مشاغل هميشه پايدار بوده است.[1]

در کتاب «اوستا» جامعه ايراني به سه طبقه تقسيم شده: اوّل روحانيون دوّم: جنگجويان سوم: کشاورزان و يک بار در اوستا از طبقه چهارمي به نام صنعتگران ياد شده است.

دين رايج در ايران قبل از اسلام به ويژه در عصر ساسانيان دين زردشتي بود و روحانيون زردشتي قضاوت، ثبت ولادت، ازدواج، قرباني و... را به عهده داشتند و رياست عاليه امور روحاني با موبذان موبذ بود که به وسيله شاه به اين مقام منصوب مي شد و در همه شئون کشور نفوذ فوق العاده اي داشت. يکي از وظايف روحانيون قضاوت و داوري در شهرها بود که به واسطه وابستگي اصول اخلاقي و حقوق جامعه به دين اين منصب به آنها واگذار مي شد و بزرگترين قاضي کشور شاه بود و سه نوع جرم مستوجب مجازت بود. «جرم ديني، جرم سياسي، جرم نسبت به برادران ديني، قتل، دزدي و...».

که مجازات دو نوع اوّل مرگ سخت بود، امّا مرتکبان گناهان نوع سوم را با شيوه هاي ديگري مجازات مي کردند. شاهزادگان نافرمان از شاه را ميل سرخ شده با آتش در چشمهايشان فرو مي برند و يا با ريختن روغن داغ شده در چشمشان آنها را کور مي کردند.[2]

بر اساس آموزه هاي زردشت ايرانيان بايد کردار نيک، گفتار نيک و پندار نيک را اساس کار خود قرار دهند، ديوان را پرستش نکنند و فقط اهورا مزدا را بپرستند و از شراب بپرهيزند، امّا هر چه از ظهور زردشت مي گذرد و به ويژه در عصر ساسانيان مي بينيم اين عقايد به پستي و انحطاط گرايش يافته و تعليمات زردشت تغيير کرده و افکار زشت و خرافات به کيش او بسته شده و شرک جايگزين توحيد گرديده، به گونه اي که براي اهور امزدا بتي ساختند و داراي شکل و شمايل و عصا و ريش گرديد.[3] نقطه اساسي و پايه اساسي اخلاق در آئين زرشت بر روي اين قاعده است که نفس و ضمير انسان يک ميدان نبرد دائمي بين خير و شرّ است و سينه آدمي تنوري است که آتش اين جنگ همواره در آن مشتعل مي باشد. روزي که اهورا مزدا آدمي را بيافريد او را آزادي عمل عطا کرد که خود عمل خود را برگزيند، يعني داراي نيروي اختياري گرديد که بين دو راه خطا و صواب هر يک را بخواهد انتخاب کند.[4]

مطالب فوق بيانگر اين مطلب است که زردشتيان (ايرانيان) در قبل از اسلام جبر گرا نبوده اند و به نيت و اعمال انساني و خصوصيات روحي بشر توجه ويژه اي داشته اند که اگر تعاليم زردشت دچار تحريف نمي شد اين آموزه ها مي توانست قدري از فشار طبقات بالا را نسبت به طبقات فرود دست بکاهد.

ازدواج با خويشان نزديک (خواهر، مادر، دختر) در بين زردشتيان و حتي در مواردي در بين يونانيان رايج و معمول بود.[5] که امروزه تحت تأثير اسلام اين عمل را مرتکب نمي شوند و زشت مي شمارند و براي توجيه عمل پيشينيان خود مسأله حفظ نژاد و خون را مطرح مي کنند که توجيهي غلط است، زيرا در شريعت زردشت ازدواج با محارم حرام بوده است، امّا پادشاهان و شاهزادگان فاسق با تحريف آئين زردشت اين عمل را اجرا و عمومي ساختند و روحانيون زردشتي نيز به ترويج اين عمل قبيح پراختند.

ايرانيان از قديم الايام به خصايص عالي ستوده شده اند. عاطفه، خونگرمي، مهرباني، تيزهوشي و سرعت انتقال و آبرو داري از خصايص ايرانيان قبل و بعد از اسلام است.  ايرانيان در قبل از اسلام از حيث عقل گرايي و حقيقت جويي چه بسا بر ساير ملل پيشي گرفته بودند و يا حداقل مي توان گفت پائين تر از آنها نبودند و خلق و خوي ايرانيان به ويژه در دو جهت آزاد انديشي (بي تعصبي) و دانش دوستي مورد ستايش همگان بوده است و خداوند در قرآن مي فرمايد: «اگر قرآن را بر فردي از عجم (ايرانيان) مي فرستاديم اينان (اعراب) هرگز ايمان نمي آوردند.[6]

و امام صادق ـ عليه السلام ـ مي فرمايند: آري اگر قرآن بر عجم نازل شده بود، عرب به آن ايمان نمي آورد؛ ولي بر عرب نازل گشت و عجم ايمان آورد، و اين فضيلت عجم است.[7]

به دليل علاقمندي سريع ايرانيان به اسلام و اقبال آنها از قرآن بيشترين تأثير در نشر فرهنگ قرآني و اسلامي به وسيله آنها صورت گرفت و حاملان علم در اسلام خواه علوم شرعي و خواه علوم نقلي ايرانيان بودند و در پايه ريزي و استمرار تمدن اسلامي مؤثر ترين نقش را داشتند و در هر دوره اي از تاريخ تمدن اسلام جز نام ايرانيان به نام معدودي از دانشمندان ديگر مي توان برخورد که اگر از آسمان علم اسلامي نام ايرانيان را برداريم چيزي جز تاريکي نخواهيم ديد.[8]

با ورود اسلام به ايران طبقه اقليّت که اشراف ستمگر بودند، ساقط شدند و محو در اکثريت گرديدند. در حالي که در گذشته اقليت متنعم و برخوردار بودند و اکثريت محروم و نيازمند، طبقه برخوردار از خود راضي، مغرور و بيکاره و ترسو، کم حوصله، ناز پرورده، عيّاش و اسراف کن و طبقه محروم افرادي کينه توز و ناراضي و منکر نظم و عدل در جهان و معتقد به شانس و تصادف بودند. محرومين بايد ماليات بپردازند و اقليت برخوردار معاف از ماليات بودند، حتي انوشيروان که به دادگري معروف است با وجود اين که در ماليات ها تجديد نظر کرد. امّا بزرگان نجبا و روحانيون و دبيران را مستثني کرد رستم فرخزاد در خطا به لشکريان خود گفت: «... همانا خداوند شما را بر دشمن پيروز مي گردانيد به حکم اين که نيک رفتار بوديد.از مردم رفع ظلم کرده به آنها نيکي مي کرديد. اکنون که شما تغيير يافته ايد قطعا نعمت هاي الهي از شما گرفته خواهد شد.[9] ايرانيان با آغوش باز اسلام را پذيرفتند و نيروهاي مادي و معنوي خود، ذوق و استعداد و ابتکار خود را در اختيار آن قار دادند و در اين کار خلوص نيت داشتند و در اين راه صميميت و اخلاص نشان دادند و در حقيقت اين اسلام بود که استعداد ايراني را تحريک کرد در او روح تازه اي دميد و او را به هيجان آورد، اگر نه چرا ايرانيان يک صدم اين همّت را در راه کيش پيشين خويش بروز ندادند.[10]

و در پايان مي توان گفت که ايرانيان در گذشته کرامات انساني و خلق و خوي پسنديده اي داشتند. تحريف در آئين زردشت قدري به اخلاقيات و صفات انساني آنها صدمه زد، امّا با ورود اسلام صفات والاي انساني، علم جويي و عقل گرايي به برکت قرآن در ميان ايرانيان افزايش يافت و ايرانيان پيشروان ترويج اسلام و علم و اخلاق گرديدند.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ خدمات متقابل اسلام و ايران آيت الله مطهري.

2ـ ايران در عهد باستان محمد جواد مشکور.

3ـ تاريخ تمدن اسلام جرجي زيدان.

 


[1]. شعباني، رضا، مباني تاريخ اجتماعي ايران، تهران، نشر قومس، چاپ چهارم، 1374ش، ص130 ـ 129.

[2]. رضايي، عبدالعظيم، تاريخ ده هزار ساله ايران، تهران، چاپ اقبال، چاپ نهم، 1377ش، ج2، ص187 الي 118.

[3]. مطهري، مرتضي، خدمات متقابل اسلام و ايران، قم، انتشارات صدرا، چاپ نهم، 1357ش، ص213 و 209.

[4]. همان، ص228 ـ227.

[5]. زرين کوب، عبدالحسين، تاريخ مردم ايران قبل از اسلام، تهران، اميرکبير، چاپ هشتم، 1382ش، ص359.

[6]. شعراء / 199 و 198.

[7]. مکارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، تهران، داراالکتب الاسلاميه، چاپ چهل و دوم، 1381ش، ج15، ص353.

[8]. امير شيخ نوري، تاريخ تحولات سياسي، اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي ايران از ورود اسلام تا پايان حکومت علويان طبرستان، تهران، دانشگاه پيام نور، چاپ اول، 1383ش، ص100 و 99.

[9]. خدمات متقابل اسلام و ايران، همان، ص306 و 307.

[10]. همان، 374 و 373.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
6 امرداد 01
بازدید
۳۹۷
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.